Diyarbakır (il)
Vikipedi, özgür ansiklopedi
 |
Bu maddedeki veya maddenin bir bölümündeki bazı bilgilerin kaynağı belirtilmemiştir. Ayrıntılar için maddenin tartışma sayfasına lütfen bakınız. Maddeye uygun bir biçimde kaynak ekleyerek Vikipedi'ye katkıda bulunabilirsiniz. |
-
Bu madde Diyarbakır il sınırları içindeki tüm bölgeyi kapsamaktadır. Başlığın diğer anlamları için Diyarbakır (anlam ayrımı) sayfasına gidiniz.
 Diyarbakır ili |
|
|---|---|
 |
|
| İdarî Teşkilat | |
 |
|
| Vali: | Hüseyin Avni Mutlu |
| İstatistikler | |
| Nüfus | 1.492.828 [1] |
| ― Şehir nüfusu | 1.051.511 |
| ― Köy nüfusu | 441.317 |
| Yüzölçümü | 15.355 km² |
| Nüfus yoğunluğu | 97,22 kişi/km² |
| Genel bilgiler | |
| Bölge | Güneydoğu Anadolu Bölgesi |
| Alan kodu | 0412 |
| Valilik internet sayfası | diyarbakir.gov.tr |
Diyarbakır ili, Türkiye Cumhuriyeti'nin Güneydoğu Anadolu Bölgesi'nde yer alan bir il. Türkiye'nin doğusundaki en büyük ildir, 1.492.828 kişi nüfus bakımından ülkenin 6. kalabalık ili. Yüzyıldan beri Dünyanın en önemli ticaret merkezlerinden biridir. Avrupa parlementler birliğininin mutlak geçtiği yol. Tarih boyunca 3 Türk devletine, Akkoyunlar (1401-1507), İnaloğulları (1098-1183]), Artuklular (1101-1409), Bit zamani krallığı (M.Ö 750), Büyük Tigran devleti (M.Ö.85-69 ), Mervanilere (984-1085), başkentlik yapmıştır.
Konu başlıkları |
[değiştir] Tarih
Diyarbakır ilinin tarihi M.Ö 7000 yıllarına Cilalı Taş Devri’ne kadar uzanır. Tevrat'ta Adem'in Dicle ve Fırat nehri arasındaki bölgede yaşadığı rivayetler vardır. Zira Adem'in yaşamının bir kısmını Diyarbakır'da geçirmiştir. [kaynak belirtilmeli] Araştırmalarda güçlü deliler bulunmaktadır. Diyarbakır Çayönü'nde yapılan kazılarda dünyanın en eski köylerinden biri bulunmuştur. [kaynak belirtilmeli] Kent merkezinde M.Ö. 3000 yıllarında başlayarak Hurriler, Mittaniler, Medler, Persler,Büyük İskender, Selevkoslar, Roma İmparatorluğu, Bizanslılar, Araplar, ve Osmanlı devletinin eline geçmiştir. Surların projesini Yunus çizmiştir ve onun tarafından uygulanmıştır. 27 Mayıs 638 tarihinde sahabiler Diyarbakır'ı Bizans İmparatoru Heraklius'un elinden alarak Gaziantep, Urfa, Bağdat, Erbil, Mardin, Musul havalisini Diyarbakır'a bağladılar. Böylece Diyarbakır eyalet olarak İslam devletine bağlandı. İlde 7 peygamber 541 sahabe vardır. Elyesa, Zülkif, Yunus, İlyas, Enuş, Enes ve Harun'un mezarları bulunmaktadır. Mekke ve Medine'den sonra 3. peygamberler ve sahabiler şehri olarak kabul ediliyor.[kaynak belirtilmeli] Ardından Irak, Suriye ve Mısır takip ediyor. Ayrıca Yedi Uyurlar mağarası, bulunmaktadır. Kâbe'nin ilk ipek örtüsüde Diyarbakır'da işlenmiştir.[2]
[değiştir] Coğrafya
[değiştir] İklim
[değiştir] Bitki Örtüsü
Doğal bitki örtüsünü, genellikle otsu bitkilerin ağır bastığı bozkır bitkileri oluşturur. Bunlar İlkbahar'da kısa bir süre içinde yeşerip çiçeklenir, ama yağışların kesilmesiyle yaz başında kururlar. Çevredeki dağlar, yer yer meşe ormanlarıyla kaplıdır. Orman bakımından çok yoksul olan Karacadağ'ın Diyarbakır ili içindeki kesimlerinde yer yer meşe topluluklarına rastlanır. Ama ormanlar, ilin toplam yüzeyinin onda birini bile bulmaz.
[değiştir] Demografi
| İlçe | Nüfus (1997) |
Nüfus (2008) |
% Artış (1997-2008) |
||
| Diyarbakır | 641.616 | 851.902 | +32,77% | ||
| Bismil | 151.759 | 109.359 | -28% | ||
| Çermik | 50.662 | 50.961 | +0,6% | ||
| Çınar | 55.957 | 65.964 | +17,88% | ||
| Çüngüş | 14.589 | 13.837 | -5,1% | ||
| Dicle | 37.581 | 44.265 | +17,78% | ||
| Eğil | 19.176 | 23.688 | +23,53% | ||
| Ergani | 87.182 | 111.921 | +28,37% | ||
| Hani | 28.459 | 32.320 | +13,56% | ||
| Hazro | 16.110 | 18.798 | +16,68% | ||
| Kocaköy | 13.660 | 15.718 | +15,06% | ||
| Kulp | 29.694 | 36.588 | +23,22% | ||
| Lice | 18.979 | 31.251 | +64,66% | ||
| Silvan | 117.525 | 86.256 | -26,60% | ||
| Toplam | 1.282.678 | 1.492.828 | +16,38% | ||
| Türkiye | 62.865.574 | 71.517.100 | +13,76% | ||
[değiştir] Gastronomi
Karpuzu ile ünlüleşen Diyarbakır, cartlak kebabı, içli köfte, çiğ köfte, bulgur pilavı, kaburga, keşkek, lebeni ; tatlılardan ise burma, kadayıf ve nuriye'yle yemek kültürü açısından da zengindir.[3]
[değiştir] Kültür
[değiştir] Müzeler
[değiştir] Diyarbakır Müzesi
[değiştir] Ziya Gökalp Müze Evi
Ziya Gökalp'in doğdu ev müze haline getirilerek, şahsi eşyaları sergilenmektedir
[değiştir] Cahit Sıtkı Tarancı Müze Evi
Cumhuriyet devrinin ünlü şairlerinden Cahit Sıtkı Tarancı' nın doğduğu ev 1973 yılında müze haline getirilmiştir. Aynı zamanda Diyarbakır mimarisinin tüm özelliklerini taşıyan müzede ünlü şairin şahsi eşyaları da sergilenmektedir
[değiştir] Örenyerleri
[değiştir] Çayönü Örenyeri
[değiştir] Üçtepe Örenyeri
[değiştir] Diyarbakır Kalesi
[değiştir] Malabadi Köprüsü
bu köprü akkoyunlular zamanından kalma bir tarihi köprüdür.silvan ilçesinde bulunmaktadır.
[değiştir] Köprüler
[değiştir] Dicle Köprüsü (On Gözlü Köprü)
[değiştir] Haburman Köprüsü
[değiştir] Camiler
[değiştir] Diyarbakır Ulu Camii
- Ana madde: Diyarbakır Ulu Camii
[değiştir] Behram Paşa Camii
[değiştir] Şeyh Mutahhar ( Dört Ayaklı Minare ) Camii
[değiştir] Safa Camii
[değiştir] Kale Camii (Hz. Süleyman–Nazıriye Camii)
[değiştir] Kiliseler
[değiştir] Meryem Ana Süryani Kadim Kilisesi
[değiştir] Saint Georgi (Kara Papaz) Kilisesi
[değiştir] Hanlar ve Kervansaray
[değiştir] Deliller Hanı (Hüsrev Paşa Hanı)
Hüsrev Paşa Hanı adıyla anılan yapı 1527 yılında aynı şahıs tarafından yaptırılmıştır. Halk arasında Deliller hanı denilmesinin nedeni her yıl islam ülkelerinden Hicaza gitmek üzere bu handa toplanan hacı adaylarını götürecek delillerin burada kalmalarındandır. Yapı iki katlıdır. Restore edilerek 120 yataklı turistik modern bir otel olarak hizmete açılmıştır
[değiştir] Hasanpaşa Hanı
Ulu Camii'nin karşısındadır. Osmanlı*lar dönemi 3. Valilerinden Vezirzade Hasan Paşa tarafından 1572-1573 yıllarında yaptırılmıştır
[değiştir] Kervansaray
[değiştir] Kaplıcalar
[değiştir] Çarşılar
[değiştir] Eğitim
2009 yılında, Diyarbakır ilinde 1281[4] okul bulunmaktadır:
- Ana Okulu Sayısı: 17
- İlköğretim Okulu Sayısı: 1096
- Genel Lise Sayısı: 40
- Özel Okullar Sayısı: 17
- Meslek Lisesi Sayısı: 25
- Yabancı Dil Eğitimi Veren Liselerin Sayısı: 16
Öğretmen Sayısı 15.021'dir. Erkek öğrenci Sayısı 214.462, kız öğrenci sayısı 181.413 olmak üzere Diyarbakır ilinde toplam öğrenci sayısı 395.875'dir.
[değiştir] Dicle üniversitesi
- Ana madde: Dicle Üniversitesi
[değiştir] Ulaşım
[değiştir] Şehre ulaşım
Şehre havayolu, karayolu, demiryolu ile ulaşmak mümkündür.
- Ana madde: Diyarbakır Havaalanı
Şehre her gün Ankara ile İstanbul’dan düzenli olarak sivil-askeri havalimanı olan Diyarbakır Havaalanı'na uçak seferleri yapılmaktadır.
Diyarbakır Tren İstasyonu adındaki bir gar bulunmaktadır. Adana'dan Elazığ'a giden Fırat Ekspres Diyarbakır Tren İstasyonu'nda durmaktadır. Bölgesel Trenler bazında Diyarbakır-Batman, Diyarbakır-Kurtalan ve Diyarbakır-Adana güzergahları vardır.
Diyarbakır'dan Türkiye'nin her yerine otobüs ile yolculuk mümkündür. Otogar şehir merkezindedir ve yenilenmıştir. İlin bazı illere olan karayolu uzaklıkları şöyledir :
| İller | Adana | Adıyaman | Ankara | Gaziantep | İstanbul | İzmir | Elazığ | Malatya | Mardin | Mersin | Siirt | Şanlıurfa | Konya |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Uzaklık (Km) | 536 | 207 | 940 | 329 | 1.381 | 1.436 | 162 | 263 | 86 | 610 | 216 | 184 | 950 |
[değiştir] Spor
Diyarbakıspor 24 Haziran 1968'de,O zaman amatör ligde olan Diclespor ve Yıldızspor'un birleşmesi ile kurulmuştur. Diyarbakırspor'un renkleri krmızı ve yeşilden oluşmaktadır.Amblemi ise dünyaca ünlü Diyarbakır Sur'u ile Diyarbakır karpuzundan almaktadır. Diyarbakırspor'un ilk Başkanı, o zamanın Belediye Başkanı Nejat Cemiloğlu olmuştur.
[değiştir] Galeri
 |
 |
 |
 |
 |
 |
 |
[değiştir] Kaynakça
- ^ Tüik 2008
- ^ Kültür ve tarih şehri: Diyarbakır (16/06/2005)
- ^ Yöre Mutfağı (Gastronomi) diyarbakirturizm.gov.tr
- ^ diyarbakir.meb.gov.tr
[değiştir] Dış bağlantılar
- Diyarbakır Valiliği resmî sitesi
- Dicle Üniversitesi resmî sitesi
- Diyarbakır Belediyesi resmî sitesi
- Diyarbakırspor resmî sitesi
|
Osmanlı Dönemi |
 |
Doğu Anadolu Bölgesi ile ilgili bu madde bir taslaktır. Maddenin içeriğini geliştirerek Vikipedi'ye katkıda bulunabilirsiniz. |
