Teksas

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Atla: kullan, ara
Teksas Eyaleti
Eyalet Bayrağı Teksas Eyalet Damgası Teksas
Teksas'ın bayrağı Teksas'ın arması
Teksas eyaletinin ABD içindeki yeri
ABD'nin eyaletleri
Başkent Austin
En büyük kent Houston
Vali Rick Perry (R)
Yüzölçümü
 -Toplam Yüzölçümü 696.241 km²
 - Kara 678.907 km²
 - Su 17.333 km² (2,5%)
Nüfus (2000)
 - Toplam Nüfus 23.151.820 (2'inci)
 - Nüfus yoğunluğu 30,75 /km² (28'inci)
Eyalet olarak kabul edildiği
 - Tarih 29 Aralık 1845
 - Sıra 28'inci
Koordinatlar
Enlem 25°50'K ile 36°30'K arası
Boylam 93°31'B ile 106°38'B arası
Genişlik 1.065 km
Uzunluk 1.270 km
Saat dilimi Central: UTC-6/-5
Mountain: UTC-7/-6 (part of west Texas)
Rakım
 - En yüksek nokta Guadalupe Peak, 2,667 m
 - Ortalama Yükseklik 520 m
 - En alçak nokta 0 m
Kısaltmalar
 - ABD posta kısaltması TX
 - ISO 3166-2 US-TX
Web sayfası www.state.tx.us

Teksas (İngilizce: Texas) Amerika Birleşik Devletleri'nde en kalabalık ikinci (Kaliforniya'dan sonra) ve en geniş ikinci eyalet, Kıta ABD'sinin en geniş eyaleti. Coğrafi olarak ülkenin merkezi güneyinde yer alır. Teksas güneyde Meksika'nın Chihuahua, Coahuila, Nuevo León, ve Tamaulipas eyaletleri ile uluslararası sınır; batıda New Mexico, kuzeyde Oklahoma, kuzeydoğuda Arkansas ve doğuda Louisiana eyaletleri ile sınır oluşturur. Teksas 268.820 milkare (696,200 km2) alana ve sürekli artan 26.4 milyon (Haziran 2013) nüfusa sahiptir.[1]

Houston Teksas'ın en büyük ABD'nin dördüncü en büyük şehri, San Antonio ise eyaletin en büyük ikinci ve Birleşik Devletler'in en büyük yedinci şehri. Dallas–Fort Worth ve Greater Houston sırasıyla en büyük dördüncü ve beşinci ABD metropolitan bölgesi. Diğer büyük şehirler El Paso ve eyalet başkenti Austin'dir. Teksas'a eskiden bağımsız bir cumhuriyet olduğunu belirtmesi ve Meksika'dan bağımsızlığın alınma mücadelisini hatırlatması amacıyla yalnız yıldız eyaleti anlamına gelen Lone Star State lakabı takılmıştır. "Yalnız Yıldız" bugün Teksas eyalet bayrağında ve Teksas eyalet mühründe bulunur.[2] Eyalet adı olan Teksas (Texas) adının kökeni, Caddo dilinde arkadaşlar anlamına gelen "Tejas" kelimesinde gelir.[3]

Teksas eyaletinin nüfusu 23,5 milyon kişidir. Halkın (%83)'ü beyazdır. Geri kalan (%17) ise siyahidir. Etnik köken olarak ;

Meksikalı (%25,3), Alman (%10,9), Afrikalı ve yerliler (%10,5), İngilizler (%7,2), ve İskoçlar ile İrlandalılar (%7,2) ve geri kalanlar oluşturur.

İklim[değiştir | kaynağı değiştir]

Kıyılarda ve doğuda sıcak ve nemli alttropikal, iç kesimlerde özellikle Panhandle'de kuru ve en düşük sıcaklık ile en yüksek sıcaklık dereceleri arasında fark büyük olan kara iklimi egemendir. Yüzölçümünün genişliği ve iklimin çeşitliliği, topraklarının ancak %20 kadarının ekildiği halde çeşitli bir tarımsal üretime olanak vermektedir.

Ekonomi[değiştir | kaynağı değiştir]

Teksas dünyanın en zengin yerlerinden biridir. Yalnız Amerika Birleşik Devletleri'nde değil bütün dünyada yeraltı ve yerüstü zenginlikleriyle önemli bir yer tutar. Ilımlı bir bölgede bulunan geniş topraklarında tarımın birçok türü, hayvancılık yapılır. Ayrıca dünyanın en zengin petrol yataklarının bir kısmı da buradadır. Yalnız petrol ele alındığında yıllık kazancı milyar dolarları bulur. Amerika Birleşik Devletleri'nin petrol ihtiyacının %40 kadarı Teksas'tan sağlanır. Tarımda Amerika Birleşik Devletleri içinde liderdir. Hayvancılıkta da lider konumundadır. Texas ayda 982,4 milyon dolarla Amerika Birleşik Devletleri'nde Kaliforniya'dan sonra en büyük ticareti gerçekleştirir.

Tarih[değiştir | kaynağı değiştir]

Teksas ilk defa 1528'de İspanyol gemici Cabeza Da Vaca ile gelenler ayak basmıştır. O günden sonra sırasıyla Fransa, İspanya, Meksika'nın eline geçti. 1836'da bağımsız bir cumhuriyet oldu. 1845'te Amerika Birleşik Devletleri'ne katıldı. O sıralarda Teksas'ta birkaç küçük şehir ve hayvan beslenen büyük çiftliklerden başka bir şey yoktu. Gerek hayvancılık, gerek tarım, gerekse petrol'ün bulunması XX. yüzyıl içinde Teksas'ın gelişmesinde en önemli etkenlerdi. Teksas eyaletinin diğer eyaletlere nazaran ayrıcalıklı olduğu söylenebilir. Halk oylaması sonucu gerekli çoğunluğa ulaştığı takdirde Amerika Birleşik Devletleri'nden ayrılma hakkı vardır.

Teksas'daki şehirler[değiştir | kaynağı değiştir]

Teksas'taki Şehirler

Teksas'da 254 şehir vardır. En önemli 7 şehri Houston, San Antonio, Dallas, Austin, Fort Worth, Lubbock ve El Paso'dur. Amerika Birleşik Devletleri'nin en büyük 20 şehri arasında buradaki birçok şehir bulunmaktadır.

Teksas'daki
şehirlerde
ABD'deki
şehirlerde
Şehir Nüfus
Yüzölçümü
Teksas'taki
Konumu
1. 4. Houston 2.016.582 601,7 Güneydoğu Teksas
2. 7. San Antonio 1.256.509 412,1 Güney Teksas
3. 9. Dallas 1.213.825 385,0 Kuzey Teksas
4. 16. Austin 690.252 258,4 Orta Teksas
5. 19. Fort Worth 624.067 298,9 Kuzey Teksas
6. 21. El Paso 598.590 250,5 Batı Teksas

Dil[değiştir | kaynağı değiştir]

Teksas'ta en çok konuşulan dil İngilizce'dir.İngilizce'den sonra İspanyolca konuşulur ve İspanyolca'yı Fransızca izler. Türkçe, Almanca, Lehçe, Çekçe, Korece, Vietnamca, Ermenice, ve Urduca konuşan küçük gruplar vardır. Ayrıca Amerikan yerlileri kendilerine özgü bazı diller konuşurlar.

Eğitim[değiştir | kaynağı değiştir]

Rice Üniversitesi
Houston
San Antonio
Austin

Teksas'ta yüksek kalitede eğitim veren birçok üniversite ve kolej vardır.

College Station'taki Teksas A&M Üniversitesi, Austin'deki Texas Üniversitesi, Houston Üniversitesi, Lubbock'taki Teksas Tech Üniversitesi, Dallas'daki UTD (UT Dallas) Universitesi gibi uluslararası üniversitelerle birlikte daha küçük dereceli üniversiteler de vardır örneğin; Denton'daki Kuzey Texas Üniversitesi, Houstan'daki Rice Üniversitesi, San Antonio'daki Trinity Üniversitesi gibi 100'ün üzerinde üniversite bulunur.