Arnavutlar

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Atla: kullan, ara
Arnavutlar
Shqiptarët

İskender BeyTepedelenli Ali Paşa
Kavalalı Mehmet Ali PaşaLekë Dukagjin
Gjergj Kastrioti.jpg Clement XI.jpg Giulio Variboba.jpg ZefSkiroi.jpg
İskender Bey Papa XI. Clemens Jul Variboba Zef Skiroi
AbdylFrasheri.jpg Dupré - Ali Pasha.jpg Ismail Qemali.jpg
Fraşereli Abdül Bey Ali Paşa İsmail Kemal Vlora Alexander Moissi
GjergjFishta.jpg Bundesarchiv Bild 183-U0906-533, Alexander Moissi.jpg Ghega-lithografie-kriehuber-1851.jpg Ahmet-Zogu-1895---1961.jpg
Gjergj Fishta Aleksandër Moisiu Carl Ritter von Ghega Ahmet Zogu
Mother Teresa.jpg Gjeke Marinaj Pic.JPG Ismail Kadare.jpg Ibrahim Rugova.jpg
Rahibe Teresa Gjeke Marinaj Ismail Kadare Ibrahim Rugova
Rita Ora, 9 September 2012 (cropped).jpg
Rita Ora
Toplam nüfus
Yaklaşık 10 Milyon
Önemli nüfusa sahip bölgeler
Arnavutluk Arnavutluk 3.194.972 [1][2]
Kosova Kosova 1.800.000 (Tahminî) [3][4][5]
Makedonya Cumhuriyeti Makedonya 509.083 [6]
Türkiye Türkiye 500.000 (Tahminî) [7]
Yunanistan Yunanistan 274,390 - 600,000 [8][9]
Karadağ Karadağ 30,439 [10]
İtalya İtalya 375.947 [11]
Amerika Birleşik Devletleri ABD 113.661 [12]
Kanada Kanada 22.395 [13]
İsveç İsveç 35.000 [14]
Fransa Fransa 20.000
İsviçre İsviçre 95.000
Almanya Almanya 400.000
Hollanda Hollanda 105.706
Rusya Rusya Federasyonu 1.200
Slovenya Slovenya 6.186 [15]
Hırvatistan Hırvatistan 15.082
Romanya Romanya 10.000
Norveç Norveç 7.000
Belçika Belçika 105.000
Avustralya Avustralya 11.315 [16]
Avusturya Avusturya 20.000
Sırbistan Sırbistan 61.647 [17]
Bosna-Hersek Bosna-Hersek 15.000
Ukrayna Ukrayna 3.300
Finlandiya Finlandiya 5.000
Diller

Arnavutça

Din

İslam (Sünni ve Bektaşi)
Hıristiyan (Ortodoks ve Katolik)

Arnavutlar, (Arnavutça: Shqiptaret), bugün Adriyatik kıyısı ile Balkanlar’ın diğer bölgelerinde yaşayan halk.

Kökenleri[değiştir | kaynağı değiştir]

Arnavutlar Avrupa’nın en eski otokton halkı olan antik İlliryalıların ve Pelasgların torunlarıdır.[18] Avrupa’da binlerce yıldır var oldukları Arnavutların dedeleri olan İlliryalılar denizci bir milletti ve kendilerine özgü yaptıkları, seri gemilerle Akdeniz ve Karadeniz’de denizaşırı ticari faaliyetler yaptıkları ve günümüzde genetik olarak Arnavutlara en yakın ırk İtalyanlar'ın olduğu düşünülür [19]. İtalya'nın güneyinde, özellikle Kalabriya ve Sicilya'da her ailede Arnavutlarla akrabalık mevcuttur. 8. yüzyıldan sonra Yugoslavlar ile de karışım yaşamışlardır. Atina kenti de esasen Arnavutların yaşadığı bir şehirdi ancak 1. Dünya Savaşından sonra Rumlar çoğunluğu sağladılar[kaynak belirtilmeli].

Arnavut Kelimesi[değiştir | kaynağı değiştir]

Antik İlliryalılar arasında “Arber/Arben” isimli bir kabile bulunuyordu. Anlam olarak Eski Arnavutçada ‘ar’ “iş, tarla”; ‘ben’ “yapan, eden” anlamındadır.[kaynak belirtilmeli] Buna göre ‘arben’, “iş yapan” demektir. (Almanca Arbeit: çalışma,iş) Başlangıçta Arnavutların ataları olan Antik İlliryalıların bir kabilesi olan Arben, zamanla tüm Arnavutların ismi hâline gelmiştir. Roma Împaratorluğu'nun İlirya Eyaleti (Doğu Adriyatik) pek çok Roma imparatorunun doğum yeridir. Romalılar Arben kelimesini Arvanit olarak kendi dillerine adapte ettiler. Türkler ise “Arvanit” kelimesini “Arnavut” olarak telaffuz ettiler ve bu telaffuz günümüze kadar ulaştı. Doğu ve batı dillerinde de Arnavut kelimesi genellikle “Alban” ve bunun türevleri şeklinde geçer. Arnavutluk Cumhuriyeti’ndeki Arnavutlar “Arnavut” kelimesini bilmezler, kendilerine “Shqiptar” derler. ‘Shqiptar’ Arnavutçada "kartalın oğlu" anlamına gelir.[kaynak belirtilmeli] Arnavut kelimesinin Arnavutların yoğun yaşadığı ülkelerin dillerine göre kullanımı şöyledir: Arnavutluk: Shqiptar; Kosova: Shqiptar; Makedonya: Albanac/Šiptar/Shqiptar; Sırbistan: Albanac/Šiptar; Bosna-Hersek: Albanac/Šiptar; Karadağ: Albanac/Šiptar/Shqiptar; Hırvatistan: Albanac/Šiptar; Yunanistan: Arvanit/Arvanides; Türkiye: Arnavut; İtalya: Arberesh.

Arnavut Dili[değiştir | kaynağı değiştir]

Arnavut dili Arnavutçadır ve Hint-Avrupa dil ailesinden Avrupa koluna mensuptur. Arnavutça'nın köken olarak antik Pelasg dilinden geldiği, Antik (Eski) Yunanca'nın günümüz Rumcasına değil Arnavutça'ya daha yakın olduğu, Latincenin Arnavutça'dan türediği, Etrüskçe'nin Arnavutça'nın Toska aksanı ile ilgili olduğu yönündeki hipotez, teori ve görüşler dilbilimciler arasında yaygındır.

Arnavutça Toska şivesi ve Gega şivesi olmak üzere iki büyük şiveye ayrılır. Osmanlı İmparatorluğu döneminde Osmanlı Türkçesi kanalıyla Türkçe, Arapça, Farsça pek çok kelime Arnavutçaya yerleşmiştir. Ancak Arnavutluk’ta Enver Hoca döneminde öz Arnavutça politikası doğrultusunda söz konusu yabancı kelimelerin bir bölümü Arnavutçadan çıkarılmıştır.

Din[değiştir | kaynağı değiştir]

Arnavutlar (Orta Çağ'daki isimleriyle Arbërór'lar) Roma İmparatorluğu'nun 4.yüzyılda hıristiyanlaşması ile birlikte Hıristiyanlığı kabul ettiler. İlirya ve Epiros bölgeleri en eski ahalisi olan Arnavutlar'ın toprakları, 5. yüzyıdaki kavimler göçleri nedeniyle Roma'nın yıkılması ve Doğu-Batı Roma olarak bölünüşü sonucunda Güney Slavları (Yugoslavlar)'ın eline geçti. 1054 yılında Doğu ve Batı Kiliseleri (Ortodoks ve Katolik) bölünüşünden sonra Doğu Roma'ya (Bizans'a) bağlı olan Arbanonlar/Arvanitler çoğunlukla Ortodoks (Tosk-Güney Arnavutluk-Epir), azınlıkla Katolik (Gega- Kuzey Arnavutluk) idiler [20] 6. yüzyıldan 14. yüzyıla kadar Kosova ve Karadağ'da Sırplarla yan yana yaşamaktan Slavlaşma ve Ortodokslaşma ileri düzeydeydi [21] Ancak Arnavutlar Sırp hegemonyasına karşı ve İtalya ile olan bağları ve yakınlıkları sebebiyle Arnavutluk Katolik Kilisesi'ne bağlılığı tercih ediyorlardı.

15. yüzyıldaki Osmanlı fetihleri sonucu binlerce Arnavut İtalya'ya kaçmak zorunda kaldı, geri kalanlar başlangıçta görüntü olarak ta olsa[22] 500 yıllık Osmanlı hâkimiyeti neticesinde müslümanlaşıp Doğu hâkimiyetine girdiler.

Sosyalist Enver Hoca yönetiminden önce hemen hemen çoğunluğu Müslüman olan Arnavutluk'ta rejimden sonra Hristiyanlığa geçişler olmuştur. Arnavutluk'ta 1912'de kuruluşundan itibaren dinî tasnif yapılmamaktadır.

Kosova, Makedonya ve Türkiye'deki Arnavutların tamamına yakını Müslümandır. Hristiyanlar azınlıktadır. Arnavutluk'ta kendini bir dine ait görmeyen veya birden fazla dine ait hissedenler nüfusun çoğunluğunu oluşturur.

Arnavut Kültürü[değiştir | kaynağı değiştir]

14. ve 15. yüzyıllarda coğrafi yakınlıkları sebebiyle İtalya'daki rönesansa çok yaklaşan Arnavutlar, mukavemet göstermelerine rağmen 16. yüzyılda Osmanlı hakimiyetine girdiler ve Doğu tarzı ataerkil ve tutucu bir yaşama geçmek zorunda kaldılar. Arnavut kültüründe kıdem ve saygı esastır. Bu nedenle yaşlılara büyük bir saygı vardır. Sülaledeki ya da ailedeki en yaşlı insan reis olarak kabul edilir ve sözlerinden dışarı çıkılmaz. Doğum, evlenme gibi önemli günlerde yapılan törenlerde sıkı bir disiplin ve seremoni dikkat çeker.

Arnavutların Dünyadaki Dağılımları[değiştir | kaynağı değiştir]

Avrupa[değiştir | kaynağı değiştir]

Avrupa’da 2 milyondan fazla Arnavut bulunmaktadır. Arnavutların Avrupa’da bulunduğu ülkeler Arnavutluk, Kosova, Karadağ, Makedonya, Yunanistan, Bosna-Hersek, Hırvatistan, Sırbistan, Slovenya, Romanya, Birleşik Krallık, Almanya, İsviçre, İsveç, Avusturya ve Fransa'dır.

Türkiye[değiştir | kaynağı değiştir]

Türkiye'de kaç Arnavut olduğu konusunda kesin bilgi yoktur, nüfus müdürlüklerinde etnik kimlik kaydı yapılmadığından dolayı, gayri resmi olarak bu sayının 200.000 - 1.000.000 arasında olduğu tahmin edilmektedir. Ancak, bu göreceli rakam içinde kimliğini koruyanların sayısı düşüktür ve bu nüfusun ne kadarının Arnavut kimliğini benimsediği belirsizdir.[23] Ethnologue web sitesi, 1965 sayımına göre Türkiye'deki Arnavutların sayısını 65.000 olarak belirtmektedir.[24] Arnavutların çeşitli tarihlerde Türkiye’ye büyük göçleri olmuştur. Bunlar genelde Balkanlar’daki karışıklıklar zamanında olmuştur. 1877-78 yılında meydana gelen Osmanlı-Rus Savaşı’nda ya da daha önceden göçler olduğu bildirilmekteyse de buna dair herhangi bir tarihî kaynak bulunmamaktadır. Bilinen en büyük göçün 1912 yılı dolaylarında Balkan Savaşları’ndan sonra olduğu tarihî kaynaklarda belirtilmektedir.[25].Osmanlı İmparatorluğu’nun bu savaşta yenilmesinden sonra Sırpların kontroluna geçen Kosova’dan büyük bir göç yaşanmıştır. Ancak, bu göç içinde Arnavut nüfusun yanında, Kosovalı Türk nüfus da büyük bir oran tutmaktadır. Daha sonraki ikinci büyük göç 1924 yılında Türkiye-Yunanistan Nüfus Mübadelesi kapsamında Türkiye'ye Güney Epir'den ve Ege Makedonyası'ndan gönderilen Arnavutlardan oluşmaktadır, Balkanlar’daki karışıklıklar ve Yugoslavya’nın özellikle Müslüman topluluklara uyguladığı baskılar devam ettiği için II. Dünya Savaşı sonrası Yugoslavya'dan (bugünkü Kosova ve Kuzey Batı Makedonya) göçler devam etmiştir. 1945'ten günümüze kadar hâlâ artan ve azalan oranlarda göçler yaşanmaktadır.

Türkiye'deki Arnavutların çok büyük bir kısmı Sünni mezhebindendir, çok az bir kısmı da Bektaşi inancına sahiptir.

Mısır[değiştir | kaynağı değiştir]

Mısır’da Kavalalı Mehmet Ali Paşanın iktidarı döneminden kalma Arnavutlar da vardır.

Arnavutların Göçlerinin Sebepleri[değiştir | kaynağı değiştir]

İlk büyük göç Osmanlı'nın Balkanlar’a hâkim olmasıyla Hristiyan Arnavutların İtalya'daki adıyla Arbereşlerin İtalya'ya ve Ukrayna'ya yapılan göçleridir. Bu göçlerin sebebi Müslüman bir devletin hâkimiyeti altında yaşamak istememelerinden kaynaklanmaktadır [26]. Daha sonraki göçlerin esas sebebi Balkan Savaşları’nda Osmanlı İmparatorluğu’nun Balkanlar’dan çekilmesi ve Müslüman toplulukların savunmasız kalmasıyla Sırpların, Bulgarların, Yunanların daha fazla toprak kazanmak için Arnavutların tarihî sınırları içinde kabul ettikleri yoğun yaşadıkları yerler olan Kosova, Makedonya, Karadağ ve Çamerya (Yanya) bölgelerini ele geçirmeleri ve buralarda yaşayan halkın zor kullanarak şiddet, zulümle ve baskıyla yerlerinden zorla göç ettirilmeleri sonucunda olmuştur. Özellikle Balkan Harbi’nden sonra Arnavutların yoğun yaşadığı yer olan Toplica şehrinde Sırplar tarafından büyük bir katliam yapılarak tamamı Arnavut olan bir şehir etnik temizlik yapılarak bugün bir tek Arnavut yaşamamaktadır.[kaynak belirtilmeli] Daha sonraki ikinci büyük soykırım 1945'te Yunanlar tarafından Çamerya'da uygulanmıştır.

Tarihin yakın dönemlerinde de Bosna-Hersek ve Kosova'da tekrar bu soykırım hareketlerinin gerek Arnavutlara gerekse diğer Müslüman topluluklara uygulanmıştır. Ayrıca son olarak 1945 yılında Yugoslavya devletinin Makedonya'da Arnavutların nüfusunun Makedonlardan fazla olmasının engellemek için bilinçli bir göç politikası oluşturmuştur.

Resimler[değiştir | kaynağı değiştir]

Ayrıca[değiştir | kaynağı değiştir]

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]

Daha fazla bilgi için Vikipedi'nin kardeş projelerinde ara
Vikisözlük bu maddeyi Vikisözlük'te ara
Vikikitap bu maddeyi Vikikitap'ta ara
Vikisöz bu maddeyi Vikisöz'de ara
Vikikaynak bu maddeyi Vikikaynak'ta ara
Wikimedia Commons bu maddeyi Commons'da ara
Vikihaber bu maddeyi Vikihaber'de ara
Vikiversite bu maddeyi Vikiversite'de ara


  1. ^ Fakte 2008 yılı Arnavutluk İstatistik Enstitüsü (Arnavutça)
  2. ^ Census 2011 Arnavutluk İstatistik Enstitüsü (İngilizce) (1 Ocak 2010 verisi)
  3. ^ Kosovo Government estimates 2005 -
  4. ^ Serbian Government 2003 census -
  5. ^ CIA - The World Factbook - Serbia
  6. ^ Makedonya Cumhuriyeti 2002 Nüfus Sayımı “Tabela 3” Makedonya Devlet İstatistik Enstitüsü (Makedonca)
  7. ^ "Türkiye'deki Kürtlerin sayısı!", Milliyet gazetesi, 6 Haziran 2008.
  8. ^ Migration and Migration Policy in Greece. Critical Review and Policy Recommendations. Anna Triandafyllidou. Hellenic Foundation for European and Foreign Policy (ELIAMEP). Data taken from Greek ministry of Interiors. p. 5 "the total number of Albanian citizens residing in Greece, including 185,000 co-ethnics holding special identity cards"
  9. ^ Gialis, Gialis. "Spatial demography of the Balkans: trends and challenges". IVth International Conference of Balkans Demography. ss. 4. http://www.demobalk.org/conferences/fr/BUDVA_10_5-2010/S_2/Gialis_S2.pdf. Erişim tarihi: 4 Kasım 2010. , Kees, Groenendijk. "The status of quasi-citizenship in EU member states: Why some states have "almost-citizens"". University of Edinburgh. ss. 415–416. http://www.law.ed.ac.uk/citmodes/files/NATACCh10.pdf. Erişim tarihi: 4 Kasım 2010. 
  10. ^ Popis stanovništva, domaćinstava i stanova u Crnoj Gori 2011. godine Crna Gora Zavod Za Statistiku (Karadağ İstatistik Kurumu)
  11. ^ Foreigner Citizens. Resident Population by sex and citizenship on 31th December 2006 - Italy
  12. ^ ABD 2000 Yılı Nüfus Sayımı ABD Sayım Bürosu (İngilizce)
  13. ^ statcan.ca Ethnic origins, 2006 counts, for Canada, provinces and territories Statistics Canada (İngilizce)
  14. ^ Hot tvingar kosovoalbaner att flytta
  15. ^ Population by ethnic affiliation, Slovenia “Popis 2002” Slovenya Cumhuriyeti İstatistik Ofisi (İngilizce)
  16. ^ 2006 Census of Population and Housing Avustralya İstatistik Bürosu (İngilizce)
  17. ^ Sırbistan Cumhuriyeti İstatistik Ofisi, 2002 census of Serbia “ölü bağlantı”
  18. ^ http://alban.altervista.org/alban/ist-die-albanische-sprache-pelasgo-illyrisch/
  19. ^ http://www.arbitalia.it/
  20. ^ http://en.wikipedia.org/wiki/Christianity_in_Albania
  21. ^ http://de.wikipedia.org/wiki/Skanderbeg_Crnojevi%C4%87
  22. ^ http://historia.shqiperia.com/perandoria/kreu3.php
  23. ^ Pan-Albanism: How Big A Threat To Balkan Stability?
  24. ^ Languages of Turkey
  25. ^ Kush E Hapi Rrugën Për Turqi (Arnavutça)
  26. ^ http://books.google.de/books?id=eKKS3u7iPWcC&pg=PA562&lpg=PA562&dq=15.+Jahrhundert+flucht+der+albaner+nach+italien&source=bl&ots=WViLbF-1pz&sig=yF-5PcZC9EmxqiYLvQiOPJ-zjRY&hl=de&sa=X&ei=20YMT5O4Lor68QPm5_DVBQ&ved=0CFoQ6AEwCA#v=onepage&q=15.%20Jahrhundert%20flucht%20der%20albaner%20nach%20italien&f=false