Gaziantep (il)

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Atla: kullan, ara

Koordinatlar: 37°02′26″K 37°18′25″D / 37.04056°K 37.30694°D / 37.04056; 37.30694

Gaziantep
—  İl  —
İlin Türkiye'deki konumu
İlin Türkiye'deki konumu
Gaziantep haritası
Gaziantep haritası
Ülke Türkiye
Coğrafi bölge Güneydoğu Anadolu
Yönetim
 - Vali Erdal Ata
Yüz ölçümü
 - Toplam 6.000 km2 (2.316,6 mi2)
Nüfus (2013)[1]
 - Toplam 1.844.438
 - Yoğunluk 61,60/km² (159,5/sq mi)
 - Kır -
 - Şehir 1.844.438
Zaman dilimi DAZD (+2)
 - Yaz (YSU) DAYZD (+3)
İl alan kodu 342 - 0342
İl plaka kodu 27
İnternet sitesi: gaziantep.gov.tr

Gaziantep, Türkiye'nin bir ilidir. Şehitkamil, Şahinbey ve Oğuzeli olmak üzere üç merkez ilçesi vardır. Gaziantep ilinin yarısına yakını Akdeniz Bölgesi'nde, daha büyük bir bölümü ise Güneydoğu Anadolu Bölgesi'ndedir. İl, doğuda Şanlıurfa ili'nin Birecik ve Halfeti ilçeleri, kuzeyde Adıyaman ili'nin Besni, Kahramanmaraş ili'nin Pazarcık, batısında Osmaniye il'inin Bahçe ve güneyide ise Hatay ili'nin Hassa ilçesi, Suriye sınırı ve Kilis ili ile çevrilidir. İlin denize kıyısı yoktur.

Gaziantep'te çok sayıda pınar bulunmasına karşın hiç doğal göl bulunmamaktadır. Bu yüzden şehrin birçok yerine yapay göller ve barajlar inşa edilmiştir. İlin en önemli akarsuyu Fırat Nehri ve kollarıdır. Gaziantep ilinde çok az doğal orman bulunmaktadır. İldeki toprakların sadece %14'ü ormanlık alanlarla kaplıdır. Bu ormanlarda özellikle meşe ve kızılçam ağaçları hâkikmdir. Meşe ormalarının hepsi bozuk olup koruma altındadırlar. Kızılçam ormanlarının çoğunluğu yapay ormandır. Gaziantep ilinin batı ve kuzey çevreleri ormanlık, bozkır ve meralarla çevrilidir. İlin topraklarının yüzde 60'ı tarıma elverişlidir. Bu kısım, tarlalar, zeytin, antep fıstığı, meyve ve sebze bahçeleri ile bağlarla kaplıdır.[2]
İldeki başlıca dağlar, ilin batısndaki Nur Dağları ile Sof Dağları'dır. Nur ve Sof Dağları arasınadki bölge levha hareketleri sonucu oluşmuş bir çöküntüdür. İldeki en yüksek dağ ise 1496 metre yüksekliği ile Büyük Sof Dağı'dır. İldeki başlıca ovalar ise İslahiye, Barak ve Tılbaşar ovalarıdır.

Gaziantep ilinde Nurdağı ve İslahiye 1. derece, merkez ilçeler, Yavuzeli ve Araban 2. derece, Oğuzeli, Nizip ve Karkamış ise üçüncü derece deprem bölgesidir.[3]

İklim[değiştir | kaynağı değiştir]

Konumu sebebiyle Gaziantep'te Akdeniz iklimi ve Karasal iklimin bir karışımı görülmektedir. Hava özellikle Haziran, Temmuz, Ağustos ve Eylül aylarında çok sıcaktır. Aralık, Ocak ve Şubat aylarında ise çok soğuktur. Gaziantep'te ölçülen en yüksek sıcaklık 44 °C, en düşük sıcaklık ise 17 °C'dir. Haziran-Eylül arasında Gaziantep, en az yağışı alır. En çok yağışı ise Aralık-Şubat arasında alır.Kış ayları genellikle yağmur olmakla birlikte çoğu zaman kar yağışları da meydana gelir. Mevsim değişirken gündüz ve gece arasında çok büyük bir sıcaklık farkı vardır. Denize kıyısı olmaması sebebiyle kentte nem oranı çok düşüktür. Bu yüzden hava çok sert değildir.

Nüfus[değiştir | kaynağı değiştir]

1927 yılı nüfus sayımında 214.499 olan il nüfusu geçen 70 yıl içerisinde %534 oranında artış göstermiştir. Bu artış oranı aynı dönem için Türkiye genelinde % 317 olmuştur. Gaziantep uzun yıllar dikkate alındığında Türkiye nüfus artış hızının çok üzerinde bir nüfus artışı göstermiştir. Bunun sebebi ise aşırı derecede göç almasıdır.[4]

Gaziantep il nüfus bilgileri
Yıl Toplam Değişim Sıra Oran Kır - Şehir Erkek - Kadın
1965[5] 511.026 19  %1.63 266.811  
  %52
%48  
 244.215 262.815  %51.4  %48.6 248.211
1970[6] 606.540 %19 Dark Green Arrow Up.svg 16  %1.7 276.458  
  %46
%54  
 330.082 308.154  %50.8  %49.2 298.386
1975[7] 715.939 %18 Dark Green Arrow Up.svg 15  %1.77 288.922  
  %40
%60  
 427.017 369.748  %51.7  %48.4 346.191
1980[8] 808.697 %13 Dark Green Arrow Up.svg 13  %1.81 295.952  
  %37
%63  
 512.745 409.302  %50.6  %49.4 399.395
1985[9] 966.490 %20 Dark Green Arrow Up.svg 12  %1.91 323.552  
  %33
%67  
 642.938 490.022  %50.7  %49.3 476.468
1990[10] 1.140.594 %18 Dark Green Arrow Up.svg 10  %2.02 319.467  
  %28
%72  
 821.127 577.881  %50.7  %49.3 562.713
2000[11] 1.285.249 %13 Dark Green Arrow Up.svg 11  %1.9 276.123  
  %21
%79  
 1.009.126 645.847  %50.3  %49.8 639.402
2007[12] 1.560.023 %21 Dark Green Arrow Up.svg 9  %2.21 217.505  
  %14
%86  
 1.342.518 779.863  %50  %50 780.160
2008[13] 1.612.223 %3 Dark Green Arrow Up.svg 8  %2.25 201.937  
  %13
%87  
 1.410.286 810.768  %50.3  %49.7 801.455
2009[14] 1.653.670 %3 Dark Green Arrow Up.svg 8  %2.28 199.573  
  %12
%88  
 1.454.097 831.911  %50.3  %49.7 821.759
2010[15] 1.700.763 %3 Dark Green Arrow Up.svg 8  %2.31 199.197  
  %12
%88  
 1.501.566 855.384  %50.3  %49.7 845.379
2011[16] 1.753.596 %3 Dark Green Arrow Up.svg 8  %2.35 197.447  
  %11
%89  
 1.556.149 883.086  %50.4  %49.6 870.510
2012[17] 1.799.558 %3 Dark Green Arrow Up.svg 8  %2.38 194.625  
  %11
%89  
 1.604.933 907.172  %50.4  %49.6 892.386
2013[18] 1.844.438 %2 Dark Green Arrow Up.svg 8  %2.41 0  
  %0
%100  
 1.844.438 930.972  %50.5  %49.5 913.466

Değişim, bir önceki nüfus sayımına göre artış veya azalış yüzdesidir. Sıra, Gaziantep il nüfusunun Türkiye illeri arasındaki sıralamasıdır. Oran, Gaziantep il nüfusunun, Türkiye nüfusuna oranıdır.

Ekonomi[değiştir | kaynağı değiştir]

Antepfıstığı (Pistachio vera), Gaziantep ilinde en çok tarımı yapılan üründür.

Gaziantep ulaşım olanakları ve liman kentlerine yakınlığı sebebiyle ekonomik açıdan çok zengindir. Gaziantep'teki en önemli geçim kaynakları, tarım, hayvancılık, enerji kaynakları, el sanatları, sanayi ve ticarettir. Güneydoğu Anadolu Projesi'nin tamamlanması ile ilde tarım ve tarıma bağlı sanayinin önemli ölçüde gelişmesi planlaıyor.

Tarım ve hayvancılık[değiştir | kaynağı değiştir]

Gaziantep İlindeki Büyükbaş ve Küçükbaş Hayvan Türü ve Sayısı
Türü Sayısı
Koyun 420.000
Keçi 230.000
Sığır 45.000
At 11.190
Eşek 11.160
Katır 1.000

Gaziantep'in ekonomisinde tarım çok önemli bir yer tutmaktadır. Gaziantep ilindeki yaklaşık 760.000 hektarlık arazinin yaklaşık 230.000 hektarlık alanı tarım amaçlı kullanılır. İldeki topraklar verimli olmasına karşılık yağış miktarı özellikle yaz aylarında az olduğu için tarım olması gereken kadar yaygın değildir. İldeki en önemli tarım ürünleri buğday, arpa, mercimek, nohut, karpuz, kavun, soğan, sarımsak, pamuk, üzüm, domates, biber, patlıcan, fasulye, turp ve havuçtur. Ayrıca ağaç olarak özellikle antepfıstığı, zeytin ve nar yetiştirilmektedir. İlde en çok yetişen ürünler artık kentin bir simgesi hâline gelen antepfıstığı ve üzümdür. Gaziantep'te tarım kadar olmasa da hayvancılığın da önemli bir yeri vardır. İlde mera alanları çok olmasına karşın, verimsiz olduğu için özellikle küçükbaş hayvan yetiştirilir. İlde yaklaşık 600.000 tavuk bulunmaktadır ve yılda ortalama 75.000 yumurta elde edilmektedir. Arıcılık ise küçük aile işletmeciliği şeklinde yapılmaktadır. İlde yaklaşık 10.000 kovan bulunup, yılda ortalama 60.000 kg. bal üretilmektedir. İlden Arap ülkelerine çok sayıda canlı hayvan ihraç edilir.

Madenler ve enerji kaynakları[değiştir | kaynağı değiştir]

Gaziantep, madenler bakımından çok zengin değildir. Bu yüzden de ilde madencilik yaygın bir uğraş değildir. Maden Tetkik ve Arama Genel Müdürlüğü'ne (MTA) göre Gaziantep'te boksit, demir, dolomit, fosfat, gümüş, krom, maden kömürü, doğalgaz ve petrol bulunur[19]. Ancak sadece kum, kil ve taş çıkarılmaktadır.

İlde elektrik üretiminde en çok hidroelektrik enerjiden faydalanılmaktadır. Elektrik üretiminde Karkamış ve Birecik barajları bulunur. Su ısıtmak amacıyla ise güneş enerjisinden faydalanılmaktadır.

Şive[değiştir | kaynağı değiştir]

Türkçenin Gaziantep ilinde kullanılan şivesinin Batı Anadolu ağızları içindeki konumu Prof. Dr. Leyla Karahan'ın Anadolu Ağızlarının Sınıflandırılması (Türk Dil Kurumu yayınları: 630, Ankara 1996) adlı çalışmasına göre şöyledir:

Spor[değiştir | kaynağı değiştir]

Gaziantep'te çok çeşitli spor aktiviteleri yapılmaktadır. Bunlar futbol, basketbol, voleybol, hentbol, tenis, yüzme, boks, karete, judo, tekvando, güreş ve dağcılıktir.[20]

Futbol[değiştir | kaynağı değiştir]

Gaziantep'te en çok rağbet görülen spor, diğer çoğu ildeki gibi futboldur.[21] Gaziantep'te amatör takımlar dışında 2 futbol takımı yer alır. Bunlardan Gaziantepspor, Türkiye'de Spor Toto Süper Lig'de oynayan 18 takımdan biridir. Gaziantep Büyükşehir Belediyespor ise PTT 1.Lig'de oynamaktadır. Bu iki takım da 16.981 kişilik kapasitesi ve gece aydınlatması olan Kamil Ocak Stadyumu'nu kullanmaktadır.[22] Ayrıca stadın bir koşu parkuru da bulunmaktadır.[23]

Basketbol[değiştir | kaynağı değiştir]

Royal Halı Gaziantep Büyükşehir Belediyesi, 2007 yılında kurulmuş olup çok çabuk bir şekilde başarıları yakalamış ve istikrarlı bir şekilde 2011-2012 sezonunda tarihinde ilk kez Beko Basketbol Ligi'ne yükselmiştir. 2012-2013 sezonundan itibaren mücadelesini Beko Basketbol Ligi'nde sürdürmektedir. Takım maçlarını 2011 yılında tamamlanan 5000 seyirci kapasiteli Karataş Spor Salonu'nda oynamaktadır.

Eğitim[değiştir | kaynağı değiştir]

Cumhuriyetin ilk yıllarında ildeki eğitim oranı %8'di. Şimdi ise ildeki okur yazarlık oranı %90'ı aşmıştır.[24] İlde çok sayıda okul bulunmaktadır. 1988 yılında ilde 15'i özel, 9 okul öncesi, 7'si özel 442 ilköğretim okulu, 5'i özel 27 genel lise, 25 mesleki ve teknik lise, 3 fen lisesi, 8 halk eğtim okulu, 5 çıraklık eğitim merkezi, 1 eğitim araçları donatım merkezi, 1 rehberlik ve araştırma merkezi ve 1 sağlık eğitim merkezi bulunmaktadır. Kentteki anadolu liselerinden birkaçı ise Gaziantep Anadolu Lisesi, Fitnat Nuri Tekerekoğlu Anadolu Lisesi ve Akınal Anadolu Lisesi'dir. Kentte ayrıca 35 özel kurs ve 7 öğretmenler evi bulunmaktadır.
Ayrıca Gaziantep'te şu an 4 tane üniversite bulunmaktadır. Bunlar Gaziantep, Hasan Kalyoncu Üniversitesi ,Zirve Üniversitesi ve Sanko Üniversitesi'dir[25] Gaziantep Üniversitesi, Nizip ve Oğuzeli ilçelerine de yayılarak 11 fakülte, 3 yüksekokul, Türk Musikisi Devlet Konservatuarı, 3 enstitü ve 9 meslek yüksekokuluna sahiptir.[26]

Ulaşım[değiştir | kaynağı değiştir]

Gaziantep, Anadolu ile Mezopotamya arasında yer aldığı için tarih boyunca hep ticaret yolları üzerinde yer almıştır. Bunlardan en önemlisi İpek Yolu'dur. Bu sebepten dolayı ilde kara ve hava ulaşımı çok gelişmiştir. Gaziantep'in denie kıyısı olmadığı için kentte deniz ulaşımı yapılamamaktadır. En yakın liman kenti İskenderun'dur.

Kara ulaşımı[değiştir | kaynağı değiştir]

Gaziantep ili, E-24 ve E-6 karayolları üzerinde olduğu için kara ulaşımında çok gelişmiştir. Özellikle Avrupa'dan Asya ve Afrika'ya geçişi sağlayan otoyol, kentin gelişiminde önemli rol oynar.
Kent ayrıca Suriye'ye sınırı olması nedeniyle Halep ve Şam kentlerine de ulaşımda uğrak yeridir. Gaziantep kentinden her gün , Adana, Ankara, Birecik, Elâzığ, Kahramanmaraş, Karkamış, Malatya, Nizip, Nusaybin ve Osmaniye'ye demiryolu seferleri yapılır. Ayrıca kentin Halep kentine de demiryolu seferleri bulunmaktadır.

Hava ulaşımı[değiştir | kaynağı değiştir]

Gaziantep ili, hava ulaşımı bakımından da çok gelişmiştir. İlde Gaziantep Oğuzeli Havaalanı adında uluslararası havaalanı bulunmaktadır. Her gün İstanbul, Ankara, İzmir ve Antalya'ya tarifeli uçak seferleri yapılmakla beraber, diğer illere de Ankara bağlantılı uçak seferleri yapılmaktadır. Ayrıca Almanya, Hollanda direkt uçuşlar vardır.[27]

Yönetim[değiştir | kaynağı değiştir]

Valiler[değiştir | kaynağı değiştir]

Gaziantep valileri [28]
İsim Görev Yılı
Erdal Ata 2011 - günümüz
Süleyman Kamçı 2006 - 2011
Mehmet Lütfullah Bilgin 2003-2006
Erhan Tanju 2000-2003
Muammer Güler 1994-2000
Recep Birsin Özen 1992-1994
Erhan Tanju 1991-1992

Ayrıca bakınız[değiştir | kaynağı değiştir]

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. ^ "2013 genel nüfus sayımı verileri". Türkiye İstatistik Kurumu. 15 Şubat 2014 tarihinde özgün kaynağından arşivlendi. http://www.webcitation.org/6NPUqVsG7. Erişim tarihi: 15 Şubat 2014. 
  2. ^ Gaziantep Belediyesi
  3. ^ Türkiye Deprem Haritası
  4. ^ Türkiye İstatistik Kurumu - 2008 nüfus sayımı
  5. ^ "1965 genel nüfus sayımı verileri" (html). Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde özgün kaynağından arşivlendi. http://www.webcitation.org/6BspiRw6D. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012. 
  6. ^ "1970 genel nüfus sayımı verileri" (html). Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde özgün kaynağından arşivlendi. http://www.webcitation.org/6BtnDoNGJ. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012. 
  7. ^ "1975 genel nüfus sayımı verileri" (html). Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde özgün kaynağından arşivlendi. http://www.webcitation.org/6BtpkLF5c. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012. 
  8. ^ "1980 genel nüfus sayımı verileri" (html). Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde özgün kaynağından arşivlendi. http://www.webcitation.org/6BtuYYZlN. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012. 
  9. ^ "1985 genel nüfus sayımı verileri" (html). Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde özgün kaynağından arşivlendi. http://www.webcitation.org/6BtwYSP6A. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012. 
  10. ^ "1990 genel nüfus sayımı verileri" (html). Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde özgün kaynağından arşivlendi. http://www.webcitation.org/6BtyE9GR7. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012. 
  11. ^ "2000 genel nüfus sayımı verileri" (html). Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde özgün kaynağından arşivlendi. http://www.webcitation.org/6Bu0IB7bm. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012. 
  12. ^ "2007 genel nüfus sayımı verileri" (html). Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde özgün kaynağından arşivlendi. http://www.webcitation.org/6Bu1tOV2M. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012. 
  13. ^ "2008 genel nüfus sayımı verileri" (html). Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde özgün kaynağından arşivlendi. http://www.webcitation.org/6Bu3iMvjR. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012. 
  14. ^ "2009 genel nüfus sayımı verileri" (html). Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde özgün kaynağından arşivlendi. http://www.webcitation.org/6BuCutn2L. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012. 
  15. ^ "2010 genel nüfus sayımı verileri" (html). Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde özgün kaynağından arşivlendi. http://www.webcitation.org/6BuEy3ErA. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012. 
  16. ^ "2011 genel nüfus sayımı verileri" (html). Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde özgün kaynağından arşivlendi. http://www.webcitation.org/6BuGpNxi2. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012. 
  17. ^ "2012 genel nüfus sayımı verileri" (html). Türkiye İstatistik Kurumu. 20 Şubat 2013 tarihinde özgün kaynağından arşivlendi. http://www.webcitation.org/6EZxYAQ6X. Erişim tarihi: 8 Mart 2013. 
  18. ^ "2013 genel nüfus sayımı verileri" (html). Türkiye İstatistik Kurumu. 15 Şubat 2014 tarihinde özgün kaynağından arşivlendi. http://www.webcitation.org/6NPUqVsG7. Erişim tarihi: 15 Şubat 2014. 
  19. ^ Maden Tetkik Arama Ensitüsü
  20. ^ Gaziantep Gençlik ve Spor Kulübü
  21. ^ ve Spor Genel Müdürlüğü
  22. ^ Türkiye Futbol Federasyonu'nun Resmi Sitesi
  23. ^ Türkiye Futbol Federasyonu'nun Resmi Sitesi
  24. ^ Milli Eğitim Bakanlığı - Gaziantep
  25. ^ Gaziantep City (İngilizce),https://tr.wikipedia.org/wiki/Sanko_%C3%9Cniversitesi
  26. ^ Gaziantep Üniversitesi'nin Resmi Sitesi
  27. ^ DHİM - Gaziantep Havaalanı
  28. ^ Gaziantep Valiliği
Yazılı kaynaklar
  • Temel Britannica Ansiklopedisi. Cilt 7. 
  • Ana Britannica Ansiklopedisi. Cilt 13. 
  • Büyük Larousse Sözlük ve Ansiklopedisi. Cilt 9. 

Dış bağlantılar[değiştir | kaynağı değiştir]

Konuyla ilgili diğer Wikimedia sayfaları :

Commons'ta Gaziantep (il) ile ilgili çoklu ortam dosyaları bulunmaktadır.

Vikisözlük'te Gaziantep (il) ile ilgili kelime açıklaması bulunmaktadır.

VikiKaynak'ta Gaziantep (il) ile ilgili belge kayıtları bulunmaktadır.

Vikisöz'de Gaziantep (il) ile ilgili alıntılar bulunmaktadır.