Gaziantep (il)

Vikipedi, özgür ansiklopedi

Git ve: kullan, ara
Gaziantep
Gaziantep il merkezinin görünümü
Gaziantep il merkezinin görünümü
Gaziantep'in ilçeleri
Gaziantep'in ilçeleri
{Şablon:Nokta harita açıklaması
Gaziantep
Gaziantep'in Türkiye'deki konumu
Ülke Türkiye
Bölge Güneydoğu Anadolu
Yönetim
 - Vali Süleyman Kamçı
Yüz ölçümü
 - Kent 7,642 km² (3 sq mi)
 - Su 0 km² (0 sq mi)
Nüfus (1.342.518)
 - Kent 1,560,023
 - Yoğunluk 59,60/km² (154,4/sq mi)
 - Merkez 1,342,518
  [1]
Zaman dilimi DAZD ([[UTC{{{utc offset}}}]])
Alan kodu 342
Website: gaziantep.gov.tr


Bu madde il olan Gaziantep'ten bahsetmektedir. Başlığın diğer anlamları için Gaziantep (anlam ayrım) sayfasına gidiniz.

Gaziantep, Türkiye'deki Güneydoğu Anadolu Bölgesi'nin en kalabalık ilidir. Gaziantep'in nüfusu 1.5 milyonu aşar. Gaziantep, Türkiye'nin hâlâ yaşanılan en eski, Dünya'nın ise hâlâ yaşanılan 9. en eski kentidir. Kent yöresinde Taş Devri'nden kalma eserlere rastlanmıştır. Kent, tarihi kalesi, baklavası ve antep fıstığı ile meşhurdur.

Konu başlıkları

[değiştir] Adının Kökeni

Gaziantep'in eski bir adı Ayıntap'tır. Zamanla Ayıntap adı söylene söylene Antep olmuştur. Ancak halk arasında kente hâlâ "Antep" denir. "Ayıntap" adının kökenine ilşikin bir çok teori vardır;

  • "Ayıntap" ismi, Hitit dilinde "han toprağı" anlamına gelen "Hantap"tan türemiştir. Bu ad söylene söylene "Ayıntap" olmuştur.
  • "Ayıntap", Farsça "pınarı bol" anlamına gelir.
  • "Ayın" bir övgü sözüdür. "Tap" ise pınar anlamına gelir. Bu iki kelimenin birleşmesiyle Ayıntap adı oluşmuştur.

1921'de çıkarılan bir yasa ile Antep'e "Gazi" ünvanı verilmiştir. [2]

[değiştir] İl Merkezi'nin Genel Görünümü

Gaziantep il merkezi, Şehitkamil ve Şahinbey olarak iki ilçeye bölünmüştür, nüfusu 1 milyonu aşıp 2.318 km2 alan kaplamaktadır.[3] İki ilçeyi Alleben Deresi ayırır. Kent, Gaziantep Kalesi'nin etraına kurulmuştur. Kalenin güneyinde târihi Naib Hamamı bulunmaktadır. Kalenin kuzeyinde ise Emine Göğüş Gaziantep Mutfak Müzesi, Bayaz Han, Büdeyri Hanı ve Şire Han gibi târihi hanlar bulunmaktadır. Daha kuzeyde bulunan Bakırcılar Çarşısı, adını orada satılan meşhur bakır işlemelerinden alır. Çarşının güneybatı tarafında ise târihi Boyacıoğlu Camii yer alır. Kentte Tahtalı Camii, Eyüboğlu Camii ve Kurtuluş Camii gibi dah bir sürü târihi camii bulunmaktadır. Kent merkezinde, kalenin batısında Kamil Ocak Stadı bulunur. Stadın güneyinde ise Gaziantep Arkeoloji Müzesi yer alır. Özellikle Bey Mahallesi'nde bulunan Târihi Antep evleri ise kente ayrı bir görünüm kazandırır. Bu evlerden biri günümüzde Hasan Süzer Etnografya Müzesi'ne dönüştürülmüştür.

[değiştir] Târih

Gaziantep Kalesi

Gaziantep il merkezi, Türkiye'nin hâlâ yaşanılan en eski, Dünya'nın ise hâlâ yaşanılan 9. en eski kentidir. Dülük köyü, kentteki en eski yerleşim yeri olup burada Bakır Çağı'ndan kalma eserlere rastlanmıştır. Bu yüzden târihi açıdan son derece zengin bir yapıya sahiptir. Kent civarında Bakır Çağı'ndan kalma eserlere rastlanmıştır. Sonra ise kent sırasıyla Hitit, Med, Asur, Pers, Helen, Roma, Bizans ve Arap egemenliklerine geçmiştir. Malazgirt Savaşı'ndan sonra Selçuklu egemenliğine geçen Antep'te Türk egemenliği başlamıştır. Moğol istilasından sonra kent sırasıyla, Dulkadiroğulları ve Memlük egemenliğine geçmiştir. Yavuz Sultan Selim'in Mercidabık Muharebesi'ndeki zaferinden sonra Antep'te Osmanlı egemenliği başlamıştır.

[değiştir] Antep Savunması

Daha çok bilgi için: Antep Savunması

I. Dünya Savaşı'ndan sonra Mondros Antlaşması'yla Antep İngilizlere bıraklıdı. 1918 yılında İngilizler Antep'i Fransızlara bıraktı. Bu olayın üzerine Antep, Kurtuluş Şavaşı'ndaki en destansı direnişlerden birine sahne oldu. Öyle ki Fransızlar bile bu kahramanca direnişe saygı duymuşlardır. Ermeniler de Fransızlarla işbirliği yapıp halka zülüm ettiler. İlk şehit olan ise Kâmil adındaki 10 yaşındaki bir çocuktur. Annesini Fransız askerlerinden kurtarmaya çalışan Kamil, Franszıların ateş açmaları sonucu ölür. Bunun üzerine ona Şehit Kamil adı verilir. Artık daha fazla dayanamayan Antepliler, 1920 yılında direnişlere başlar. 1920 yılının Ocak ayında Karayılan komutasındaki çeteler, Fransızların bir süvari birliğini pusuya düşürür. Esaretten kurtulup Antep'e gelen Şahin Bey, 200 kişilik çetesiyle 1920 yılının Mart ayına kadar Antep'e Fransızları sokmaz. Sadece kendi imkanlarıyla, dışarıdan yardım almadan yapılan kahramanca bir direnişti bu. Üstelik o yıllarda Antep'te kuraklık vardı. İnsanlar kayısı çekirdeğinden yapılmış ekmeklerden başka bir şey yiyemiyordu. 25 Aralık 1921'de Antep düşman işgalinden kurtuldu.

[değiştir] Gaziantep'in Ataürk için önemi

Gazintep'in Atatürk için ayrı bir önemi vardır. Atatürk, en çok Anteplilerin topraklarını kanını canını vererek savunmalarına hayran kalmış ve 1921 yılında çıkarttığı bir yasayla Antep'e "Gazi" ünvanı verilmiştir. Atatürk, Antep savunması hakkında şunları demişitir;

“ "Türküm" diyen her şehir, her kasaba ve en küçük Türk köyü Gazianteplileri birer kahramanlık misali olarak alabilirler. „

Ayrıca Atatürk'ün nüfus cüzdanı Gazaintep'e kayıtlıdır.

[değiştir] Konumu

Gaziantep ili, Akdeniz ve Güneydoğu Anadolu Blgeleri arasında yer alır. İl, doğuda Şanlıurfa ili'nin Bilecik ve Halfeti ilçeleri, kuzeyde Adıyaman ili'nin Besni, Kahramanmaraş ili'nin Pazarcık, batısında Osmaniye il'inin Bahçe ve güneyide ise Hatay ili'nin Hassa ilçesi, Suriye sınırı ve Kilis ili ile çevrilidir. İlin denize kıyısı yoktur.

[değiştir] Coğrafi Özellikler

Gaziantep'te çok sayıda pınar bulunmasına karşın hiç doğal göl bulunmamaktadır. Bu yüzden şehrin bir çok yerine yapay göller ve barajlar inşa edilmiştir. Fırat Nehri, Nizip Çayı, Afrin Çayı, Merziman Çayı ve Alleben Deresi ise kentteki başlıca akarsularıdır. Gaziantep çevresinde çok az doğal orman bulunmaktadır. İldeki toprakların sadece %14'ü ormanlık alanlarla kaplıdır. Bu ormanların pek çoğu bozuktur. Bu ormanlarda özellikle meşe ve kızılçam ağaçları hâkikmdir. Meşe ormalarının hepsi bozuk olup koruma altındadırlar. Kızılçam ormanlarının çoğu ise yapay ormandır. Kentin çevresi çoğunluka şehirleşme yüzünden oluşmuş bozkırlarla çevrilidir. Ayrıca, dağlık yerlerde meralara rastlanır. İldeki başlıca dağlar, Sof Dağları, Güreniz Dağları, Sam ve Dülükbaba tepeleri ve Ganibaba ve Sarıkaya dağlarıdır. Kentteki başlıca ovalar ise İslahiye, Barak, Tılbaşar, Yavuzeli ve Araban ovalarıdır. Gaziantep şehri, Gaziantep Platosu üzerine kurulmuştur.


[değiştir] İklimi

Konumu sebebiyle Gaziantep ilinde Akdeniz ve Karasal iklimlerinin bir karışımı görülmektedir. Hava özellikle Haziran, Temmuz, Ağustos ve Eylül aylarında çok sıcaktır. Aralık, Ocak ve Şubat aylarında ise çok soğuktur. Gaziantep'te ölçülen en yüksek sıcaklık 42°C, en düşük sıcaklık ise -17°C'dir. Haziran-Eylül arasında Gaziantep, en az yağışı alır. En çok yağışı ise Aralık-Şubat arasında alır. Mevsim değişirken gündüz ve gece arasında çok büyük bir sıcaklık farkı vardır. Denize kıyısı olmaması sebebiyle ilde nem oranı çok düşüktür.

[değiştir] Gaziantep’in İdari Bölünüşü

Gaziantep

Gaziantep ilinin iki merkez ilçesi vardır. Bunlar; Şahinbey ve Şehitkamil'dir. Ayrıca Araban, İslahiye, Karkamış, Nizip, Nurdağı, Oğuzeli ve Yavuzeli dahil 9 ilçesi, 17 beldesi ve 616 köyü vardır. Kilis ve Pazarcık ise eskiden Gaziantep'in ilçesiydi. Artık Kilis ayrı bir il olmuş, Pazarcık ise Kahramanmaraş'a bağlanmıştır.

[değiştir] Nüfus

Güneydoğu Anadolu Bölgesinin 1. ve Türkiye'nin 6. büyük kenti olan Gaziantep'in Adrese Dayalı Nüfus Kayıt Sistemi'ne (ADNKS)göre nüfusu 1.560.023 [4] olup, Türkiye'de nüfusu 1 milyonun üzerinde olan 15 ilden, nüfus yoğunluğu l00'ün üzerinde olan 14 ilden birisidir. Gaziantep yüzölçümü yönünden iller arasında 40. sırada, nüfus çokluğu bakımından 13. sırada, şehir merkezleri nüfus büyüklüğü yönünden ise 6. sırada yer almaktadır. Nüfus yoğunluğu, merkez ilçeler Şahinbey ve Şehitkamil'de 300'ü aşmaktadır.


1927 yılı nüfus sayımında 214.499 olan il nüfusu geçen 70 yıl içerisinde %534 oranında artış göstermiştir. Bu artış oranı aynı dönem için Türkiye genelinde % 317 olmuştur. Gaziantep uzun yıllar dikkate alındığında Türkiye nüfus artış hızının çok üzerinde bir nüfus artışı göstermiştir. Bunun sebebi ise çok fazla göç almasıdır. Gaziantep'te Türkler çoğunluktadır. Şehirdeki Kürtlerin de azınlıkta olduğu söylenemez.

[değiştir] Ekonomi

Gaziantep ulaşım olanakları ve liman kentlerine yakınlığı sebebiyle ekonomik açıdan çok zengindir. Gaziantep'teki en önemli geçim kaynakları, tarım, hayvancılık, enerji kaynakları, el sanatları, sanayi ve ticarettir.

[değiştir] Tarım ve Hayvancılık

Gaziantep şehrinde tarım çok öenmli bir yer tutmaktadır. Gaziantep'teki yaklaşık 760.000 hektarlık arazinin yaklaşık 230.000 hektarlık alanı tarım amaçlı kullanılır. İldeki en önemli tarım ürünleri buğday, arpa, mercimek, nohut, karpuz, kavun, soğan, sarımsak, pamuk, üzüm, domates, biber, patlıcan, fasulye, turp ve havuçtur. Ayrıca ağaç olarak özellikle antep fıstığı, zeytin ve nar yetiştirilmektedir. Kentte en çok yetişen ürünler artık kentin bir simgesi hâline gelen antep fıstığı ve üzümdür.

Gaziantep'te hayvancılığın da önemli bir yeri vardır. İlde mera alanları çok olmasına karşın, verimsiz olduğu için özellikle küçükbaş hayvan yetiştirilir. İlde 420.000 koyun, 230.000 keçi, 45.000 sığır, 11.000 at, 11.000 eşek ve 1.000 katır bulunur. İlde yaklaşık 600.000 tavuk bulunmaktadır ve yılda ortalama 75.000 yumurta elde edilmektedir. Arıcılık ise küçük aile işletmeciliği şeklinde yapılmaktadır. İlde yaklaşık 10.000 kovan bulunup, yılda ortalama 60.000 kg. bal üretilmektedir.

[değiştir] Madenler ve Enerji Kaynakları

Gaziantep ili, madenler bakımından çok zengin değildir. Bu yüzden de ilde madencilik yaygın bir uğraş değildir. Maden Tetkik ve Arama Genel Müdürlüğü'ne (MTA) göre ilde boksit, demir, dolomit, fosfat, gümüş, krom, maden kömürü, doğalgaz ve petrol bulunur.

İlde elektrik üretiminde en çok hidroelektrik enerjiden faydalanılmaktadır. Elektrik üretiminde Karkamış ve Birecik barajları bulunur. Su ısıtmak amacıyla ise güneş enerjisinden faydalanılmaktadır.

[değiştir] Gelenekler

[değiştir] El Sanatları

Gaziantep'te çok çeşitli el santları mevcuttur. Gaziantep'teki en yaygın gelenteksel el santları ise bakır işleme, sedef kakma, yemenicilik, kilim dokuma, yorgancılık ve kuyumculuktur. Bakır ürünler hâlâ Gaziantep'in en yaygın el santıdır. Ayrıca Gaziantep'in motifleri kendine özgü olan kilimleri de çok meşhurdur. Eskiden çok yaygın bir meslek olan külekçilikten ise neredeyse eser bile kalmamıştır. Ayrıca hanımların hemen her evde yaptığı Antep işi, dantel ve örgü gibi başka el santları da mevcuttur.

[değiştir] Gaziantep Mutfağı

Daha çok bilgi için: Gaziantep Mutfağı

Gaziantep'in ayrıca çok zengin bir mutfağı vardır. Bu mutfak seneler boyunca çeşitli geleneklerin harmanlanmasıyla zenginleşmiştir. Antep mutfağı özellikle kebap ve et yemekleri ile meşhurdur.

[değiştir] Antep ağzı

Güneydoğu Anadolu Bölgesi'ndeki çoğu il gibi Gaziantep'in de ilginç bir şivesi vardır. Halk arasında "Antep ağzı" ya da "Antepçe" adıyla çağırılan bu konuşma şekli özellikle kırsal kesimde yaşayanlar ve yaşlılar arsında daha çok görülür. Bazı örnekler;

  • "galın" = kalın
  • "gırtasiye" = kırtasiye
  • "nezzet" = lezzet
  • "cannı" = canlı
  • "böön" = bugün
  • "düün" = düğün
  • "göv" = gök
  • "döven" = dükkan
  • "bakça" = bahçe
  • "güccük" = küçük
  • "böyük" = büyük
  • "mövsüm" = mevsim
  • "amarat" = hamarat
  • "samsak" = sarımsak
  • "balcan" = patlıcan
  • "pıçağ" = bıçak
  • "buuda" = buğday
  • "üce" = yüce
  • "ossun" = olsun
  • "künnük" = günlük

Antep ağzına göre yüklemlerin "-iyor" eki ve bu ekin sonuna gelen şahıs ekleri kullanılmaz/kısaltılır:

  • yağıyor: yağiy
  • napıyorsun: naapin veya neydin.
  • gidiyorum: gidim

Ayrıca Antep ağzı bir çok şive ile aynı özelliği gösterir. Örneğin;

  • Beyle beyle vahıt geçmiş. (Böyle böyle vakit geçmiş.)
  • Herif şamış, "noldu arvat" demiş. (Adam şaşmış, ne oldu hanım demiş.)
  • Geleneder bunnarı erip iplik yapıp gomalısın. (Gelene kadar bunları eğirip iplik yapıp koymalısın.)

Daha fazla bilgi için buraya tıklayın.

[değiştir] Türküler

Gazaintep yöresine özgü çok çeşitli türküler vardır. Karayılan, Şirinnar, Allı Yemeni, Ezo Gelin bunlardan sadece birkaç örnektir.


[değiştir] Ulaşım

Gaziantep, tarih boyunca hep ticaret yolları üzerinde yer almıştır. Bu sebepten dolayı İlde kara ve hava ulaşımı çok gelişmiştir. Gaziantep'in denie kıyısı olmadığı için kentte deniz ulaşımı yapılamamaktadır. En yakın liman İskenderun Limanıdır.

[değiştir] Kara yolu

Gaziantep, E-24 ve E-6 karayolları üzerinde olduğu için kara ulaşıumında çok gelişmiştir. Özellikle Avrupa'dan Asya ve Afrika'ya geçişi sağlayan otoyol, kentin gelişiminde önemli rol oynar. Gaziantep'te toplu taşıma da çok gelişmiştir. Kentte halk ve belediye otobüsleri, dolmuş ve taksiyle ulaşım yapmak mümkündür. Ayrıca hafif raylı sistem hala inşaat halindedir. Gaziantep kentinden her gün , Adana, Ankara, Birecik, Elazığ, İstanbul, Kahramanmaraş, Karkamış, Malatya, Nizip, Nusaybin ve Osmaniye'ye demiryolu seferleri yapılır.

[değiştir] Kardeş Şehirler

[değiştir] Gazaintep'teki ünlü kişiler

[değiştir] İlin milletvekilleri

Ana madde: Gaziantep Milletvekilleri listesi

[değiştir] İlin valileri

Gaziantep valileri

Hüseyin Hüsnü Çakır (1922-1925) | Talat Öncel (1925-1930) | Nazmi Toker (1930-1932) | Ali Akif Eyidoğan (1932-1935) | Ali Rıza Çevik (1935-1939) | Şefik Bicioğlu (1939-1939) | Cavit Üner (1939-1941) | Burhanettin Teker (1941-1945) | Raif Tek (1945-1949) | İhsan Ecemiş (1949-1950) | Cavit Kınay (1950-1951) | A.Dündar Ataker (1951-1954) | M. Ali Çeltik (1954-1956) | Kamuran Çuhruk (1956-1956) | Hıfzı Ege (1956-1960) | Faik Yüngül (1960-960) | Niyazi Araz (1960-1961) | Osman Meriç (1961-1962) | Salih Tanyeri (1962-1966) | M. Naci Çerezci (1966-1967) | Hayrettin Ersöz (1967-1970) | Mustafa Yörükoğlu (1970-1975) | M.Kemal Demirtaş (1975-1977) | Erdoğan Şahinoğlu (1977-1978) | Metin Dirimtekin (1978-1978) | Cezmi Kartay (1978-1979) | Sabahattin Çakmakoğlu (1979-1980) | Fikret Koçak (1980-1984) | Abdülkadir Aksu (1984-1987) | Hüsnü Tuğlu (1988-1991) | Erhan Tanju (1991-1992) | Recep Birsin Özen (1992-1994) | Muammer Güler (1994-2000) | Erhan Tanju (2000-2003) | Mehmet Lütfullah Bilgin (2003-2006) | Süleyman Kamçı (2006- )


[değiştir] Ayrıca bakınız

[değiştir] Kaynaklar

  1. ^ (TÜİK)
  2. ^ http://www.gaziantep.gov.tr/index.php?page_id=402
  3. ^ http://www.statoids.com/ytr.html
  4. ^ http://tuikapp.tuik.gov.tr/adnksdagitimapp/adnks.zul
  5. ^ http://www.duisburg.de/micro/english/introducing/102010100000187829.php

[değiştir] Dış bağlantılar

g • t • d
Türkiye'nin Doğu Anadolu bölgesinde Gaziantep ili
Merkez (şehir) Gaziantep


Gaziantep

Gaziantep ilçelerı
İlçe Araban - İslahiye - Karkamış - Nizip - Nurdağı - Oğuzeli - Şahinbey - Şehitkamil - Yavuzeli
Bölgelere göre İller
Ege Afyonkarahisar - Aydın - Denizli - İzmir - Kütahya - Manisa - Muğla - Uşak
Karadeniz Amasya - Artvin - Bartın - Bayburt - Bolu - Çorum - Düzce - Giresun - Gümüşhane - Karabük - Kastamonu - Ordu - Rize - Samsun - Sinop - Tokat - Trabzon - Zonguldak
İç Anadolu Aksaray - Ankara - Çankırı - Eskişehir - Karaman - Kayseri - Kırıkkale - Kırşehir - Konya - Nevşehir - Niğde - Sivas - Yozgat
Doğu Anadolu Ağrı - Ardahan -Bingöl - Bitlis - Elazığ - Erzincan - Erzurum - Hakkâri - Iğdır - Kars - Malatya - Muş - Siirt - Tunceli - Van
Marmara Balıkesir - Bilecik - Bursa - Çanakkale - Edirne - İstanbul - Kırklareli - Kocaeli - Sakarya - Tekirdağ - Yalova
Akdeniz Adana - Antalya- Burdur - Hatay - Isparta - Kahramanmaraş- Kilis - Mersin - Osmaniye
Güneydoğu Anadolu Adıyaman - Batman - Diyarbakır - Gaziantep - Mardin - Şanlıurfa - Şırnak
"http://tr.wikipedia.org/wiki/Gaziantep_(il)" adresinden alındı.