Kütahya (il)

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Atla: kullan, ara
Kütahya
—  İl  —
İlin Türkiye'deki konumu
İlin Türkiye'deki konumu
Kütahya haritası
Kütahya haritası
Ülke Türkiye
İlçe sayısı
Belde sayısı 59
Köy sayısı 503
İl merkezi Kütahya
Yönetim
 - Vali Kenan Çiftçi
Yüzölçümü
 - Toplam 11,977 km2 (4,6 mi2)
Nüfus (2013)[1]
 - Toplam 572.059
 - Yoğunluk 47,25/km² (122,4/sq mi)
 - Kır 189.933
 - Şehir 382.126
Zaman dilimi DAZD (+2)
 - Yaz (YSU) DAYZD (+3)
İl alan kodu 274
İl plaka kodu 43
İnternet sitesi: kutahya.gov.tr

Kütahya, Türkiye Cumhuriyetinin Ege Bölgesinde yer alan bir ildir. TUİK 2010 verilerine göre ilimizde merkez ilçeyle beraber 13 ilçe, 59 belediye ve 513 köy vardir.

Tarihçe[değiştir | kaynağı değiştir]

Kuruluş tarihi kesin olarak tespit edilememekle beraber, tarihi MÖ 3000 yıllarına uzanmaktadır. Eski kaynaklara göre, Kütahya'nın antik çağlardaki adı Kotiaeon, Cotiaeum ve Koti şeklinde geçmektedir. İl topraklarına yerleşen en eski halk Friglerdir. MÖ 1200'lerde Anadolu'ya gelen Frigler, Hitit İmparatorluğunun topraklarına girdiler ve bir devlet olarak örgütlendiler. MÖ 676 'da Kimmeler, Frigya Kralı III. Midas'ı bozguna uğratarak Kütahya ve çevresine egemen oldular.

Alyattes'in Lidya Kralı olduğu dönemde Kimmer egemenliği yerini Lidya yönetimi aldı. MÖ 546'da Persler Lidya Ordusunun yenilgiye uğratarak Anadolu'yu istila etti. MÖ 334'te Biga Çayı yakınlarında Persleri yenilgiye uğratan İskender yörede üstünlük kurdu. Büyük İskender'in MÖ 323'te ölümü ile Kütahya ve yöresi komutanlarından Antigonos'a geçti. MÖ 133'te Roma yönetimine girdi. Piskoposluk merkezi haline getirildi.

1071'de Malazgirt Savaşı'nda Alp Arslan'a yenilen Bizans İmparatoru Romanus Diogenes tutsaklık dönüşü Kütahya'ya getirildi ve gözleri kör edildi. 1078'de Anadolu Selçuklu Devletini kuran Kutalmışoğlu Süleyman Şah Kütahya'yı da ele geçirdi. 1097'de Haçlıların saldırısına uğradı. II. Kılıç Arslan kaybedilen topraklarla birlikte Kütahya'yı geri aldı. 1277'de II. Gıyaseddin Keyhüsrev Kütahya yöresini Germiyanoğlu Süleyman Şah kızı Devlet Hatun'u Osmanlı Sultanı I. Murat'ın oğlu Yıldırım Bayezid'a verdi. (1381) Germiyanoğulları Beyliğinin toprakları Devlet Hatun'un çeyizi olarak Osmanlılara verildi. (Kütahya ve çevresi dahil) 1402 Ankara Savaşında, Bayezid'i ağır bir yenilgiye uğratan Timur, Kütahya'yı alarak II. Yakup Bey'e geri verdi. Kütahya daha sonra Osmanlılara geçti ve Sancak Merkezi oldu.

Sultan II. Beyazıt'ın zamanında Şah İsmail yanlısı Şahkulu Kütahya'da ayaklandı. Bu isyan 1511 yılında bastırıldı. 19. yüzyılda Osmanlı Devletine başkaldıran Mısır Valisi Kavalalı Mehmet Ali Paşa'nın oğlu Kütahya'yı işgal etti. Sultan II. Mahmut ile imzalanan Kütahya Antlaşması ile Mısır askerleri Kütahya'yı terk etti.

Avrupa'da 1848 ihtilalleri sırasında, Macarlar da ayaklanmışlardı. Macar Ulusal Hareketi Avusturya ve Rusya tarafından bastırılınca hareketin önde gelenlerinden bazıları 1849'da Osmanlı Hükümetine sığındı. Başta Lajos Kossuth olmak üzere Kütahya 'ya yerleştirilen Macarlar, 1851'e kadar burada kaldılar.

Kütahya 1867'de Hüdavendigar Vilayetine bağlı bir sancak merkezi iken, II. Meşrutiyetten sonra bağımsız bir sancak oldu. Milli Mücadele yıllarında, Ocak 1921'de Çerkez Ethem düzenli ordu çatışmasına sahne olan Kütahya, 17 Temmuz 1921'de Kütahya-Eskişehir Muharebelerinde TBMM Batı Cephesi ordusunun yenilmesi üzerine Yunanlıların işgaline uğradı. Büyük Taarruz'a kadar işgal altında kalan Kütahya, 30 Ağustos 1922'de kurtuldu. Kütahya 8 Ekim 1923'de Vilayet durumuna getirilmiştir.

Coğrafya[değiştir | kaynağı değiştir]

İklim[değiştir | kaynağı değiştir]

Görülen iklim Karasal iklim olmakla birlikte kışlar soğuk ,yazlar sıcak geçer.Bitki örtüsü zengindir. %52 si ormanlarla kaplıdır.

Demografi[değiştir | kaynağı değiştir]

Kütahya il nüfus bilgileri
Yıl Toplam Değişim Sıra Oran Kır - Şehir Erkek - Kadın
1965[2] 398.081 35  %1.27 310.997  
  %78
%22  
 87.084 200.954  %50.5  %49.5 197.127
1970[3] 439.967 %11 Dark Green Arrow Up.svg 36  %1.24 329.758  
  %75
%25  
 110.209 224.041  %50.9  %49.1 215.926
1975[4] 470.423 %7 Dark Green Arrow Up.svg 35  %1.17 333.802  
  %71
%29  
 136.621 242.340  %51.5  %48.5 228.083
1980[5] 497.089 %6 Dark Green Arrow Up.svg 36  %1.11 335.058  
  %67
%33  
 162.031 251.251  %50.5  %49.5 245.838
1985[6] 543.384 %9 Dark Green Arrow Up.svg 37  %1.07 343.885  
  %63
%37  
 199.499 273.694  %50.4  %49.6 269.690
1990[7] 578.020 %6 Dark Green Arrow Up.svg 35  %1.02 336.021  
  %58
%42  
 241.999 289.866  %50.2  %49.9 288.154
2000[8] 656.903 %14 Dark Green Arrow Up.svg 34  %0.97 338.034  
  %51
%49  
 318.869 332.259  %50.6  %49.4 324.644
2007[9] 583.910 -%11 Red Arrow Down.svg 35  %0.83 233.655  
  %40
%60  
 350.255 296.167  %50.7  %49.3 287.743
2008[10] 565.884 -%3 Red Arrow Down.svg 36  %0.79 218.811  
  %39
%61  
 347.073 280.370  %49.6  %50.5 285.514
2009[11] 571.804 %1 Dark Green Arrow Up.svg 36  %0.79 213.079  
  %37
%63  
 358.725 285.911  %50  %50 285.893
2010[12] 590.496 %3 Dark Green Arrow Up.svg 36  %0.8 206.924  
  %35
%65  
 383.572 305.634  %51.8  %48.2 284.862
2011[13] 564.264 -%4 Red Arrow Down.svg 36  %0.76 201.990  
  %36
%64  
 362.274 279.162  %49.5  %50.5 285.102
2012[14] 573.421 %2 Dark Green Arrow Up.svg 36  %0.76 198.154  
  %35
%65  
 375.267 284.909  %49.7  %50.3 288.512
2013[15] 572.059 -%0 Red Arrow Down.svg 36  %0.75 189.933  
  %33
%67  
 382.126 283.574  %49.6  %50.4 288.485

Değişim, bir önceki nüfus sayımına göre artış veya azalış yüzdesidir. Sıra, Kütahya il nüfusunun Türkiye illeri arasındaki sıralamasıdır. Oran, Kütahya il nüfusunun, Türkiye nüfusuna oranıdır.

Eğitim[değiştir | kaynağı değiştir]

İlde yükseköğretim kurumu olarak Dumlupınar Üniversitesi bulunmaktadır.

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. ^ "2013 genel nüfus sayımı verileri". Türkiye İstatistik Kurumu. 15 Şubat 2014 tarihinde özgün kaynağından arşivlendi. http://www.webcitation.org/6NPV7IvWK. Erişim tarihi: 15 Şubat 2014. 
  2. ^ "1965 genel nüfus sayımı verileri" (html). Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde özgün kaynağından arşivlendi. http://www.webcitation.org/6Bspth3l9. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012. 
  3. ^ "1970 genel nüfus sayımı verileri" (html). Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde özgün kaynağından arşivlendi. http://www.webcitation.org/6Btngc0n1. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012. 
  4. ^ "1975 genel nüfus sayımı verileri" (html). Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde özgün kaynağından arşivlendi. http://www.webcitation.org/6BtqMQmIR. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012. 
  5. ^ "1980 genel nüfus sayımı verileri" (html). Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde özgün kaynağından arşivlendi. http://www.webcitation.org/6BtumeS9p. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012. 
  6. ^ "1985 genel nüfus sayımı verileri" (html). Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde özgün kaynağından arşivlendi. http://www.webcitation.org/6BtwqvqJn. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012. 
  7. ^ "1990 genel nüfus sayımı verileri" (html). Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde özgün kaynağından arşivlendi. http://www.webcitation.org/6BtyV9AdK. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012. 
  8. ^ "2000 genel nüfus sayımı verileri" (html). Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde özgün kaynağından arşivlendi. http://www.webcitation.org/6Bu0gZp4s. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012. 
  9. ^ "2007 genel nüfus sayımı verileri" (html). Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde özgün kaynağından arşivlendi. http://www.webcitation.org/6Bu25F6SS. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012. 
  10. ^ "2008 genel nüfus sayımı verileri" (html). Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde özgün kaynağından arşivlendi. http://www.webcitation.org/6Bu3uKOmt. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012. 
  11. ^ "2009 genel nüfus sayımı verileri" (html). Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde özgün kaynağından arşivlendi. http://www.webcitation.org/6BuE6QZ5W. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012. 
  12. ^ "2010 genel nüfus sayımı verileri" (html). Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde özgün kaynağından arşivlendi. http://www.webcitation.org/6BuFikDcn. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012. 
  13. ^ "2011 genel nüfus sayımı verileri" (html). Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde özgün kaynağından arşivlendi. http://www.webcitation.org/6BuH0RAUH. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012. 
  14. ^ "2012 genel nüfus sayımı verileri" (html). Türkiye İstatistik Kurumu. 20 Şubat 2013 tarihinde özgün kaynağından arşivlendi. http://www.webcitation.org/6EZxoTuHL. Erişim tarihi: 8 Mart 2013. 
  15. ^ "2013 genel nüfus sayımı verileri" (html). Türkiye İstatistik Kurumu. 15 Şubat 2014 tarihinde özgün kaynağından arşivlendi. http://www.webcitation.org/6NPV7IvWK. Erişim tarihi: 15 Şubat 2014. 

Dış bağlantılar[değiştir | kaynağı değiştir]