Muğla (il)
 |
Bu maddedeki bazı bilgilerin kaynağı belirtilmemiştir. Ayrıntılar için maddenin tartışma sayfasına bakabilirsiniz. Maddeye uygun biçimde kaynaklar ekleyerek Vikipedi'ye katkıda bulunabilirsiniz. |
| Muğla | |
| — İl — | |
 |
|
 |
|
| Ülke | Türkiye |
|---|---|
| Coğrafi bölge | Ege |
| Yönetim | |
| - Vali | Fatih Şahin |
| Yüz ölçümü | |
| - Toplam | 13.338 km2 (5.149,8 mi2) |
| Nüfus (2012)[1] | |
| - Toplam | 851.145 |
| - Kır | 477.208 |
| - Şehir | 373.937 |
| Zaman dilimi | DAZD (+2) |
| - Yaz (YSU) | DAYZD (+3) |
| İl alan kodu | 252 |
| İl plaka kodu | 48 |
| Web sitesi: T.C. Muğla Valiliği | |
Muğla, Türkiye Cumhuriyeti'nin Ege Bölgesi'nde, topraklarının küçük bir kısmı Akdeniz Bölgesi içine giren, Ortaca, Dalaman, Fethiye, Marmaris, Milas, Datça ve Bodrum gibi tatil bölgeleri ile ünlü ildir. 2010 TÜİK verilerine göre merkez ilçeyle beraber 12 ilçesi, 49 belediyesi ve 396 köyü vardır.
Konu başlıkları |
Tarih [değiştir]
Türk egemenliği öncesinde Muğla [değiştir]
Antik Karya bölgesinin en eski yerleşimlerinden biri olan Muğla, bilinen tarihi boyunca başlangıçta Anadolu'nun yerli halkı Karyalıların, ardından kısmen ve kısa dönemler halinde Mısır, Asur ve İskit işgallerinin, zamanla da özellikle kıyılarda Helenistik kolonizasyon hareketinin egemenliği altında kalmıştır. Önce Medler, daha sonra Persler Muğla'yı idareleri altında almışlar ve bölgeyi bir satrap aracılığıyla yönetmişlerdir. Büyük İskender'in ordularıyla gelişinde Muğla bölgesi bir Karya satrapı tarafından yönetilmekte idi.
'Karya' isminin bölgeye MÖ 3400 yıllarında gelen kavimlere önderlik etmiş 'Kar' isimli bir komutandan kaynaklandığına ilişkin tezler öne sürülmektedir. Bölge çağlar boyunca Karya olarak anılmış ve kuzeyde Söke, Aydın, Nazilli üzerinden başlayıp güneyde Dalaman Çayının denize döküldüğü yerde biten Karya bölgesi, kuzeyinde Lidyalıların, güneyinde Likyalıların ve Anadolu içlerinde de Frigyalıların hüküm sürdüğü bölgelere komşu olmuştur.
kavimleri Karya bölgesine kıyılardan başlayan çok uzun bir süreçte nüfuz etmişlerdir. Knidos (Datça yarımadasının ucu) ve Halikarnas (Bodrum) ile başlayan Helen kolonizasyonu ile zamanla Daldala (Dalaman), Stratonikea (Yatağan Eskihisar), Nakrasa (Karakuyu), Akassos (Bozüyük) ve Fethiye çevresinde de Telmessos, Xantos (Kınık), Patara (Minare) ve Tlos (Eşen) kentleri kurulmuştur.
MÖ 334 yılında Karya'ya gelen Büyük İskender, Perslerin çekilmesiyle ortaya çıkmış kardeşlerarası bir saltanat kavgasıyla karşılaştı. Kardeşlerden Ada ve ağabeyi ve kocası Hidrieus ile Mausolus ve kızkardeşi ve karısı Artemisia, diğer kardeş olan Piksodaros'un isyanı ile karşı karşıyaydılar ve bu nedenle kuzeye Alinda'ya (Karpuzlu) çekilmişlerdi. Ada Alinda'nın anahtarlarını Büyük İskender'e göndererek kendisini annesi olarak kabul etmesini istedi. İskender de bu isteği kabul ederek Ada'yı Karya satraplığına getirdi. Ancak ertesi yıl İskender'in Likya'ya geçmesiyle Piksodaros ablası satrap Ada'yı öldürerek yerine geçti. İskender'in haznedarı Filotas'ı satraplığa ataması da asayişi sağlamadı ve İskender'in uzaklaşmasıyla bölge Bergama ve Roma egemenliğine kadar (yaklaşık iki yüzyıl) sürecek bir anarşi döneminin içine düştü. 395'te Roma İmparatorluğu'nun ikiye ayrılmasıyla da Karya Bizans İmparatorluğu içinde kaldı.
Muğla ili tarihî kalıntılar açısından son derece zengin olup, sınırları içinde 103 ören yeri bulunmaktadır.
Coğrafya [değiştir]
Türkiye'nin güneybatı ucunda yeralan kuzeyinde Aydın, kuzeydoğusunda Denizli ve Burdur, doğusunda Antalya ile komşu, güneyinde Akdeniz ve batısında ise Ege Denizi ile çevrilidir.
Toplam uzunluğu 1100 km'yi biraz aşan deniz kıyıları ile Muğla, Türkiye'nin uzun sahil şeridine sahip ilidir. En büyük ve il olmaya aday ilçesi Fethiyedir. Muğla ilinde ayrıca iki büyük göl bulunmaktadır. Bunlar Milas ile Aydın ilinin Söke ilçesi sınırları dahiline yayılan Bafa Gölü ile Köyceğiz ilçesindeki Köyceğiz Gölü'dür. Önemli üç akarsuyu ise Çine Çayı (Yatağan'dan geçerken Yatağan Çayı), Esen Çayı (Seki beldesinden geçerken Seki Çayı) ve Ortaca-Dalaman arasında yer alan ve bu iki ilçe arasında sınır olarak kabul edilen Dalaman Çayı'dır.
Nüfus [değiştir]
| Muğla il nüfus bilgileri | ||||||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Yıl | Toplam | Değişim | Sıra | Yüzde | Kır - Şehir | Erkek - Kadın | ||||||||
| 1965[2] | 334.973 | — | 41 | %1.07 | 275.643 |
%82
%18
|
59.330 | 166.339 | %49.7 | %50.3 | 168.634 | |||
| 1970[3] | 368.776 | %10  |
41 | %1.04 | 298.180 |
%81
%19
|
70.596 | 183.738 | %49.8 | %50.2 | 185.038 | |||
| 1975[4] | 400.796 | %9 |
41 | %0.99 | 315.785 |
%79
%21
|
85.011 | 201.664 | %50.3 | %49.7 | 199.132 | |||
| 1980[5] | 438.145 | %9 |
43 | %0.98 | 337.831 |
%77
%23
|
100.314 | 220.966 | %50.4 | %49.6 | 217.179 | |||
| 1985[6] | 486.290 | %11 |
41 | %0.96 | 350.130 |
%72
%28
|
136.160 | 249.156 | %51.2 | %48.8 | 237.134 | |||
| 1990[7] | 562.809 | %16 |
36 | %1 | 376.412 |
%67
%33
|
186.397 | 294.230 | %52.3 | %47.7 | 268.579 | |||
| 2000[8] | 715.328 | %27 |
30 | %1.05 | 446.987 |
%62
%38
|
268.341 | 376.677 | %52.7 | %47.3 | 338.651 | |||
| 2007[9] | 766.156 | %7 |
24 | %1.09 | 455.629 |
%59
%41
|
310.527 | 392.403 | %51.2 | %48.8 | 373.753 | |||
| 2008[10] | 791.424 | %3 |
23 | %1.11 | 462.298 |
%58
%42
|
329.126 | 405.079 | %51.2 | %48.8 | 386.345 | |||
| 2009[11] | 802.381 | %1 |
23 | %1.11 | 462.624 |
%58
%42
|
339.757 | 410.089 | %51.1 | %48.9 | 392.292 | |||
| 2010[12] | 817.503 | %2 |
23 | %1.11 | 467.453 |
%57
%43
|
350.050 | 416.029 | %50.9 | %49.1 | 401.474 | |||
| 2011[13] | 838.324 | %3 |
23 | %1.12 | 475.811 |
%57
%43
|
362.513 | 428.114 | %51.1 | %48.9 | 410.210 | |||
Değişim, bir önceki nüfus sayımına göre değişimin yüzde olarak oranıdır. Sıra, Muğla il nüfusunun Türkiye illeri arasındaki sıralamasıdır. Yüzde, Muğla il nüfusunun, Türkiye nüfusuna oranıdır.
Ulaşım [değiştir]
İlin önemli limanları Bodrum, Marmaris, Fethiye ve Güllük'tedir. Ayrıca ilde iki havaalanı; Milas-Bodrum Havalimanı ve Dalaman Havalimanı bulunmaktadır.
Ekonomi [değiştir]
Endüstri [değiştir]
İlin Yatağan ilçesinde Yatağan Termik Santralı, Yeniköy'de Yeniköy Termik Santralı, Kemerköy'de Kemerköy Termik Santralı vardır.
İlin maden yatakları zengindir. Bu sektörde Yatağan linyit rezervleri ve Fethiye krom yatakları ilk kalemde sayılabilir. Muğla ayrıca önemli bir mermercilik merkezidir. Bu enerji ve madencilik üretim tesisleri dışında sanayiye dönük büyük girişimler bulunmamaktadır. Ekonomi özellikle turizm ve tarıma dayalıdır. Ayrıca Dalaman ilçesinde Kağıt Fabrikası (eski adı SEKA, yeni adı MOPAK) bulunmaktadır.
Tarım [değiştir]
Muğla ili tarımsal ürünlerinin çeşitliliği ile dikkati çeker. Türkiye'de arıcılığın en önemli merkezlerinden biridir. Yörede hem arı hem de çam balı bulunmaktadır. Marmaris ilçesi çam balı ile ünlüdür. Ortaca, Fethiye, Dalaman ve Dalyan ilçelerinde yaygın bir şekilde narenciye tarımı (portakal, limon, mandalina, greyfurt) yapılmaktadır. Özellikle Marmaris-Köyceğiz hattına özgü bir diğer ürün günlük ağacından elde edilen ve parfümeride ile eczacılıkta kullanılan sığla yağıdır. Zeytincilikte il genelinde gelişmiştir.
Turizm [değiştir]
Dalaman, Fethiye, Marmaris, Datça ve Bodrum gibi tatil bölgeleri ile dünyaca tanınan Muğla, 2007 yılı Ocak-Eylül döneminde, 2006'nın aynı dönemine göre turist sayısını %9 artarak 2.285.258 kişi ağırlamıştır.
Ayrıca Dalaman'da askeri ve sivil havaalanı bulunmaktadır. Bu havaalanın yıllık 10 milyon kapasiteli dış hatlar terminalinin bulunması yurtdışından ulaşım için de önemli bir imkân sağlar.
Sağlık [değiştir]
- Ana madde: Muğla ilindeki sağlık kurumları listesi
Muğla ilinde, devlete ait ve özel 24 hastane bulunmaktadır. En çok yatak kapasitesine sahip hastane, 2011 yılında adı Muğla Eğitim ve Araştırma Hastanesi olan Muğla Devlet Hastanesidir.
İdari [değiştir]
- Ana maddeler: Muğla ilinin ilçeleri ve Muğla ilindeki yerleşim yerleri listesi
2010 TÜİK verilerine göre merkez ilçeyle beraber 12 ilcesi, 49 belediyesi ve 396 köyü vardır.
Şive [değiştir]
Muğla ilinde kullanılan Türk şivesinin Batı Anadolu ağızları içindeki konumu Prof. Dr. Leyla Karahan'ın Anadolu Ağızlarının Sınıflandırılması (Türk Dil Kurumu yayınları: 630, Ankara 1996) adlı çalışmasına göre şöyledir:
|
|||||||||||||||||||||||||||||
Kaynakça [değiştir]
- ^ "Türkiye İstatistik Kurumu 2012 genel nüfus sayımı verileri". 13 Şubat 2013 tarihinde erişildi.
- ^ "Türkiye İstatistik Kurumu 1965 genel nüfus sayımı verileri" 8 Mart 2012 tarihinde erişilmiştir.
- ^ "Türkiye İstatistik Kurumu 1970 genel nüfus sayımı verileri" 8 Mart 2012 tarihinde erişilmiştir.
- ^ "Türkiye İstatistik Kurumu 1975 genel nüfus sayımı verileri" 8 Mart 2012 tarihinde erişilmiştir.
- ^ "Türkiye İstatistik Kurumu 1980 genel nüfus sayımı verileri" 8 Mart 2012 tarihinde erişilmiştir.
- ^ "Türkiye İstatistik Kurumu 1985 genel nüfus sayımı verileri" 8 Mart 2012 tarihinde erişilmiştir.
- ^ "Türkiye İstatistik Kurumu 1990 genel nüfus sayımı verileri" 8 Mart 2012 tarihinde erişilmiştir.
- ^ "Türkiye İstatistik Kurumu 2000 genel nüfus sayımı verileri" 8 Mart 2012 tarihinde erişilmiştir.
- ^ "Türkiye İstatistik Kurumu 2007 genel nüfus sayımı verileri" 8 Mart 2012 tarihinde erişilmiştir.
- ^ "Türkiye İstatistik Kurumu 2008 genel nüfus sayımı verileri" 8 Mart 2012 tarihinde erişilmiştir.
- ^ "Türkiye İstatistik Kurumu 2009 genel nüfus sayımı verileri" 8 Mart 2012 tarihinde erişilmiştir.
- ^ "Türkiye İstatistik Kurumu 2010 genel nüfus sayımı verileri" 8 Mart 2012 tarihinde erişilmiştir.
- ^ "Türkiye İstatistik Kurumu 2011 genel nüfus sayımı verileri" 8 Mart 2012 tarihinde erişilmiştir.
Dış bağlantılar [değiştir]
|
||||||||
|
|||||
