Sakarya Nehri

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Atla: kullan, ara
Sakarya Nehri
Sakarya nehri
Sakarya nehri
Kaynak Bayat yaylası
Uzunluk 824 km
Havza alanı 53.800 km2

Sakarya Nehri Kızılırmak ve Fırat nehirlerinden sonra Türkiye'nin üçüncü en uzun, Kuzeybatı Anadolu'nun ise en büyük akarsuyudur.

Uzunluğu 824 km olup, beslenme havzasının genişliği 58.160 km²dir. Havza alanı Türkiye arazisinin %7,46'sı büyüklüğündedir. Genişliği 60-150 m arasında değişir. Sakarya havzasına düşen ortalama yağış 524,7 mm, ortalama yıllık sıcaklık 14,5 C'dir. Havzada tarım alanları %43,8, çayır ve mera alanı %19,6, orman ve fundalıklar %28,7, boş alan %2, yerleşme alanı %1,6 , su kaplı alanlar %1,5 oranındadır. Sakarya havzası 58,160 km²'lik büyüklüğü ile Türkiyenin %7,5'ini kapsarken, yılık taşıdığı 6,40 milyar m³ su ile toplam ülkesel akışın %3,4'ünü oluşturur[1].

Sakarya nehri havzasını Kızılırmak, Batı Karadeniz, Gediz, Konya kapalı havzası, Marmara, Akarçay ve Susurluk havzaları tarafından kuşatılmıştır.[2]

Sakarya nehri havzasında şu dokuz ilin toprakları bulunmaktadır:Sakarya, Bolu, Ankara, Eskişehir, Bilecik, Bursa, Kütahya, Konya, Afyon.Sakarya nehrinin kolları:Porsuk Çayı, Ankara Çayı, Mudurnu Çayı, Koca Çay, Kirmir Çayı, Çark Suyu,Darıçay Deresi.

Nehrin bir kolu Afyon'un kuzeydoğusundaki Bayat Yaylası'ndan, diğeri Eskişehir Çiftelerden doğar.

Sakarya Nehri görüntüsü

Önce İç Anadolu’ya doğru akar sonra Kızılırmak'ın tersine bir kıvrımla, kuzeye döner, Polatlı yakınlarında en büyük kollarından biri olan Porsuk Çayı'nı ve Ankara Çayı'nı alır. Geyve Boğazı'ndan geçer ve Karasu'dan akarak Karadeniz'e dökülür.

Sakarya Nehri'nin Aladağ ve Kirmir sularını aldığı yerde Türkiye'nin en büyük santrallerinden biri olan Sarıyar Hidroelektrik Santrali ile Gökçekaya Hidroelektrik Santralı ve Yenice Barajı kurulmuştur.

Nehir, ismini Yunan Mitolojisi'ndeki nehir tanrısı Sangarius'dan almaktadır.

Sakarya nehri yılda 5 milyar m³ su taşımaktadır. Akımın mevsimlere dağılımı şu şekildedir: %13 sonbahar, %30 kış, %44 İlkbahar, %13 yaz[3].

Nehir üzerine Gökçekaya, Yenice ve Sarıyar barajları yapıldıktan sonra akım, taşkın ve aşındırma faliyetlerinde değişmeler gözlemlenmiştir. Önceleri taşkınlarla çevresine zarar veren nehrin barajlardan sonra zararları azalmıştır. Aşağı Sakarya havzasında yıllık ortalama akımın barajların yapımıyla 195.7 m³/sn'den 158.1 m³/sn'ye (%19.2) düştüğü belirlenmiştir. Taşkın ihtimali nehrin orta kesimlerinde %45-51, aşağı kesimlerinde %31-37 azalmıştır. Barajlardan sonra nehrin maksimum debisi düşüp ortalama ve en az debileri artarak akım rejiminde düzenlenme görülmüştür. Nehrin taşıdığı askıda katı madde %40-65 oranında azalmıştır. Bunun sonucunda temiz suyun enerjisi artmış, yatağını derine ve yana doğru aşındırma gücü artmıştır[4]. Sakarya'nın debisinde kışın fazla düşme olmaması karların fazla etkili olmadığını gösterse de, ilkbaharda artışta karların etkisi vardır. Sakaryanın rejimi karların ikincil derecede etkili olduğu yağmurlu (yağmurlu-karlı) rejimdir[5].

Önemli kollar[değiştir | kaynağı değiştir]

Sakarya Nehri havzası ve kolları

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. ^ ÇAKMAK, Belgin; BEYRİBEY, Mevlüt. "Materyal ve Yöntem". Sakarya Havzası Sulamalarında Sistem Performansının Değerlendirilmesi. ankara.edu.tr. http://dergiler.ankara.edu.tr/dergiler/15/1292/14980.pdf. Erişim tarihi: 26 Kasım 2014. 
  2. ^ http://www.tmmob.org.tr/resimler/ekler/6f7fa26fe995a75_ek.pdf
  3. ^ "Sakarya Nehri". Sakarya İl Çevre Durum raporu. Çevre ve Şehircilik Bakanlığı. 2011. http://www.csb.gov.tr/db/ced/editordosya/sakarya_icdr2011.pdf. Erişim tarihi: 02.06.2014. 
  4. ^ IŞIK, Sabahattin; ŞAŞAL, Mustafa; DOĞAN, Emrah. "Sonuç". SAKARYA NEHRİNDE BARAJLARIN MANSAP ETKİSİNİN ARAŞTIRILMASI. mmfdergi.gazi.edu.tr. http://www.mmfdergi.gazi.edu.tr/2006_3/sayfa401-408_.pdf. Erişim tarihi: 8 Kasım 2014. 
  5. ^ İNANDIK, Hâmit. "Sakarya'nın rejimine dair küçük bir not". Türk Coğrafya Dergisi sayı:18-19. http://www.tcd.org.tr/index.php/tcd/article/view/601. Erişim tarihi: 8 Kasım 2014.