Abhazlar

Vikipedi, özgür ansiklopedi

Abazalar
(Аҧсуа / Apsua)

Toplam Nüfus

150.000 - 600.000 (tahmin)

Önemli Bölgeler

Abhazya	94.606 (2003)	^[1]
ve Gürcistan'ın diğer bölgeleri:	3.527 (2002)
Türkiye	4.000 - 39.000 (2001)	^[2]
Rusya	11.366	^[3]
Ukrayna	1.458	^[4]

Dil(ler)

Abhazca, Türkçe, Rusça, Gürcüce

Din(ler)

Ortodoks, Sünni İslam

İlgili Etnik Gruplar

Gürcüler, Abazalar, diğer Kafkas halkları

Abazalar (tekil Abhaz; Abhazca: Аҧсуа, Apsva veya Apsua; Gürcüce: აფხაზი, Aphazi), çoğunluğu Gürcistan’da, de facto cumhuriyet de jure özerk cumhuriyet olan Abhazya’da yaşayan Kuzey Kafkas halkı. Abhazya dışında en büyük Abhaz nüfusu Türkiye’dedir. Türkiye’deki Abhazların ataları 19. yüzyılda Çerkeslerle birlikte Ruslar tarafından göç ettirilmiştir. Ayrıca Rusya Federasyonu, Kazakistan ve Ukrayna’da da Abhaz nüfusu vardır. Kuzey Kafkasya’da yaşayan Abazalar ile Abhazların aynı kökenli olduğu kabul edilir.

[değiştir] Köken

Abhazların kökenine ilişkin bilgiler net değildir. Abhazlara veya Apsualara ilişkin ilk yazılı kayıtlar 17. yüzyıla tarihlenir. Eski Yunan ve Roma kaynaklarında bölgede değişik kavimlerden söz edilmekle birlikte, bu grupların kesin kimlikleri ve günümüze değin gelip gelmedikleri kesinlik kazanmamıştır. Bu kaynaklarda Abasgoi olarak geçen kavmin bugünkü Abhazların ataları olduğu söylenmekle birlikte, bu da uluslararası kabul görmüş değildir. Bölgede sözü edilen eski kavimlerden biri olan Heniohoi’un da Abasg ve Proto-Gürcü unsurlarından oluşan bir kabile birliği olduğu varsayılır.

Abhaz halkının, 19. yüzyılda bugünkü birkaç alt etnik grubun birleşmesiyle oluştuğu da ileri sürülür. Ancak bu etnik alt grupların bir kısmı, 19. yüzyılda Kuzey Kafkasya’yı ele geçirilen Ruslar tarafından Osmanlı topraklarına göç ettirilmiştir. Osmanlı topraklarında bu alt etnik gruplara Abaza deniyor ve Abhaz adı bilinmiyordu. Bu da, Abhaz adının daha sonraki tarihlerde birkaç etnik grubun ortak adı haline geldiğinin bir göstergesi sayılmaktadır.

[değiştir] Dil

Abhazca, Kuzey Kafkas dillerinden biridir ve Güney Kafkas dillerinden tamamen farklıdır. Ağırlıklı olarak Abhazya ve Türkiye’de konuşulur. Abhazya’da yaklaşık 100 bin kişi tarafından konuşulmaktadır. Türkiye’de konuşan kişi sayısının daha çok olduğu sanılır. Abhazca ayrıca Gürcistan'ın diğer bölgelerinde, Suriye ve Ürdün’de yaşayan Abhazların da dilidir.

[değiştir] Tarih

Ançabadze hanedanının 780’lre Abhazya Krallığı'nı kurması ve bölgenin Bizans egemenliğinden çıkmasından sonra Abhazya Gürcü kültür dünyasının bir parçası haline geldi. Yerel soylular, yöneticiler ve eğitimli sınıf yazı ve kültür dili olarak Gürcüceyi kullanmaya başladı. 20. yüzyılda Abhazların çoğu için Gürcücenin yerini Rusça aldı. 11-16. yüzyıllarda Abhazya Gürcü monarşisinin bir parçasıydı. Osmanlı egemenliğinin bölgeye girmesiyle Abhazya Prensliği bu yapının dışına çıktı. 1810’lardan 1860’lara yayılan tarihte Abhazya Rusların denetimini altına girdi ve Abhazlara yönelik olarak güçlü bir Ruslaştırma politikası uygulandı.

Abhazya, 1917 Devrimi’nden sonra kurulan Demokratik Gürcistan Cumhuriyeti’nin bir parçasıydı. 1921’de Gürcistan’a Kızıl Ordu’nun girmesinin ardından Abhazya, Gürcistan SSC içinde ayrı bir Sovyet Sosyalist Cumhuriyeti idi. 1931 yılında statüsünü Gürcistan SSC içinde özerk cumhuriyete indirildi. Sovyetler Birliği döneminde, tarım ve turizmin gelişmesine bağlı olarak Abhazya’daki Ermeni, Rus ve Gürcü nüfusu iyice arttı. Abhazca okullar neredeyse kapanma noktasına geldi. 1989 sayımına göre Abhazya’da yalnızca 94.000 Abhaz vardı ve bu da özerk cumhuriyetin nüfusunun % 18’ini oluşturuyordu. Geri kalan nüfusun büyük bölümü Gürcüler (% 45), Ermeniler (% 15) ve Ruslardan (% 14) meydana geliyordu.

1992-1993’te Abhazya’daki savaşta Gürcülere uygulanan etnik temizlik sonrasında Abhaz nüfusu oranı % 45’e değin yükseldi. Bugün Abhazya’nın geri kalan nüfusu ise Ruslar, Ermeniler, Gürcüler (yalnızca Gali bölgesinde), Yunanlılar ve Yahudilerden oluşmaktadır. Etnik Abhazların bütün nüfusunun 200.000 kadar olduğu tahmin edilmektedir. Bugün Abhazya nüfusunun 150.000 dolayında olduğu söylenmekle birlikte, kesin sayının ne kadar olduğu bilinmemektedir.

[değiştir] Din

Abhazlar, Ortodoks Hıristiyan ve Sünni Müslüman olarak eki dinsel gruba ayrılır. Öte yandan pagan döneminden kalma inançların güçlü biçimde korunduğu görülür. Bölgede Hıristiyanlık, Bizans İmparatoru I. İustinianus dömenide, 6. yüzyılda yayıldı. Bölge daha sonra, ortaçağda Ortodoks Gürcü krallıklarının yönetiminde kaldı.

16. yüzyılda Osmanlı din görevlilerinin ve Adigelerin etkisiyle bölgeye İslam dini de girdi. Bölge büyük ölçüde Müslümanlaştı, ancak 1860’larda Müslümanlar göç etmek zorunda kalınca Hıristiyanlar çoğunluk haline geldi.