Manavlar

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Atla: kullan, ara
Manavlar
Önemli nüfusa sahip bölgeler
Türkiye Marmara, Karadeniz, Ege, İç Anadolu
Diller

Türkçe (Anadolu ağızları)

Din

İslam (Hanefi Sünni)

İlgili etnik gruplar

Anadolu Türkmenleri

Manavlar, Batı ve Kuzeybatı Anadolu'da yaşayan göçebeliği asırlar önce bırakmış Hanefi Sünni yerleşik Türkmen grubudur.[1][2][3][4][5] Osmanlı kaynaklarında Manavlar, Manavlı (Manavlu), Manavlar Parakendesi biçiminde Yörükân Taifesi’ne bağlı bir topluluk olarak gösterilmektedir.[6] Manavlar için yöredeki Yörükler yórúğúŋ yörümeẽnǐne manav deriS («Yörüğün yürümeyenine Manav deriz») demektedir.[7] Sakarya, Bilecik, Balıkesir, Bursa, Çanakkale, Kastamonu, Kocaeli, Eskişehir, Afyon, Bolu, Düzce ve Zonguldak illerinde yaşayan Manavlar'a Yerli de denilmektedir.[8] Manavlar, Sakarya ve Kocaeli illerindeki nüfusun % 60’ını, Rumeli bölgesinden ve Kafkaslar'dan göç edenler, nüfusun %20’sini, iç göçle diğer şehirlerden gelenler ise nüfusun % 20’sini oluşturmaktadır.[7]


Kökeni[değiştir | kaynağı değiştir]

Türkologlar'a göre Manavlık, Anadolu'da ilk yerleşik hayata geçen Türkleri tanımlamada kullanılan bir sıfattır. Bu sıfat, yerleşik hayatı benimsemiş Türkmen ve Yörükler'i, 20. asrın başında bile hâlen yerleşik hayata geçmemiş Türkmenler'den ve Anadolu dışında kalan eski Osmanlı topraklarından gelen muhâcir halklardan ayırmak için kullanılmıştır.

Manavlar hakkında en çok kabul edilen görüş göçebelikten vazgeçmiş yerliler, tarla, bahçe tarımı ve küçük ticaretle ve el sanatlarıyla uğraşan Yörükler'dir. Ancak Manavların kökeni hakkında ilmî çevrelerce kabul edilmeyen alternatif görüşler de mevcuttur. Bu farklı görüşün başında, Manavlar'ın Türkler'in Anadolu'ya gelmesiyle Rum-Anadolu halkının türkleşmesi sonucu ortaya çıktığına yöneliktir. Bu görüşe göre Manavlar, bin yıllık süreç içerisinde Türk kültürünün bir parçası olmuşlardır.

Manav tarihini araştırmak için Rum Selçuklu döneminin ve Haçlı Seferleri döneminin iyi analiz edilmesi gerekir. Günümüzde Rum Selçuklu'nun özellikle etkili olduğu Güneydoğu Marmara ve İç Anadolu bölgesinde (bilhassa Eskişehir) Manav isimli halkın yoğunlaştığı görülmektedir. Selçuklu döneminde Güneydoğu Marmara ve İç Anadolu'ya sâhip Rum Selçukluları döneminde Anadolu halkı Haçlı seferlerinden büyük zarar görmüş ve giderek Selçuklu safına yönelmişlerdir.[kaynak belirtilmeli] Güneydoğu Marmara ve İç Anadolu bölgelerinde Konya, İznik, Bursa gibi kentlerin çevresine yerleşen Selçuklu-Oğuz ve İrani unsurlar ile kaynaştıkları düşünülmektedir.[kaynak belirtilmeli]

Manav şivesi[değiştir | kaynağı değiştir]

Anadolu ağızları içinde değerlendirilan ve Manav adıyla anılan Türkmen ağızlarında Eski Türkçenin ŋ (ñ = ng) ve ń (ny) sesleri ile bunlardan ikincisinin ayrışmasının sonucu olan y’li biçimler varlığını sürdürmektedir: pazılıyasıń, sāvoluŋ («sağolun»), attıy («attın») vb. Bazı Manav Türkmen ağızlarında Gagauz Türkçesi ile Rumeli ağızlarındaki (ilk hecede) o > u ve ö > ü daralmaları da görülmektedir: undan («ondan»), kǖde («köyde») vb. Bu durum çoğunlukla Kıpçak Türkçesinin Oğuz Türkçesine etkisi olarak açıklanır. Öte yandan bölge ağızlarında görülen ḳ > ġ ötümlüleşmesi de tam bir Oğuz özelliğidir: ġarış («karış»), ġavrā vb. Bu ağızlar Eski Türkçede bulunup Türkiye Türkçesinin yazı dilinde değişmiş olan bazı unsurları korumaktadır. Yavuz kelimesinin ilk biçimi olan yabız’ın olumsuz anlamıyla Kandıra’da yaşaması ile bugünkü demek ve yemek fiillerinin Düzce ve Balıkesir Gönen’de ilk biçimlerindeki gibi i’li kullanımı, bunun iki örneğidir. Düzce Çilimli’deki verüdük («verirdik»), yapduktan («yaptıktan») vb. yuvarlak ünlülü şekiller, Batı Karadeniz ağızlarının; Balıkesir Gönen’deki alcā («alacağız»), gelcek («gelecek») vb. a/e’siz gelecek zaman şekilleri ise Batı Anadolu Yörük Türkmen ağızlarının izlerini taşımaktadır.[9]

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. ^ Altun, Işıl ( 2003 ); Kocaeli-Kandıra Türkmenlerinde (Manavlar) Geçiş Dönemleri (Doğum, Evlenme, Ölüm), SAÜ, SBE Sakarya, Haziran 2003. (Danışman: Yrd. Doç. Dr. Türker Eroğlu, Yayımlanmamış Doktora Tezi ).
  2. ^ Aktaş, Ali (2002). “Sakarya’da Yaşayan Manavlar”, Irmak Kültür Sanat Dergisi, 14.,15. Sayıları, Sakarya 2002 .
  3. ^ İyiyol, Fatih (2003). Sakarya Türkmenleri (Manavları)’nde İnanışlar (Tavuklar, B. Esence Köyü Örneği), Basılmamış Yüksek Lisans Tezi. Sakarya: Sakarya Üniversitesi. Sosyal Bilimler Enstitüsü.
  4. ^ Gülensoy, Tuncer (1995). “Manavların Türklüğü ve Gökbörüler”, Yesevi Dergisi, Ankara 1995, s. 39.
  5. ^ Dünya Türkleri Akraba Toplulukları Hizmet Derneği: Manav Türkleri
  6. ^ Türkay, Cevdet (1979). Başbakanlık Arşiv Belgelerine Göre: Osmanlı İmparatorluğu'nda Oymak, Aşiret ve Cemaatlar. Tercüman Kaynak Eserler Dizisi: I, İstanbul, 1979, s.576
  7. ^ a b Öçalan, Muharrem (2006). “Sakarya- İzmit Yöresi Yerleşik Türkmenleri (Manav) Ağızlarında Ötümsüz Patlayıcı Ünsüz Değişmeleri”. I. Uluslararası Kocaeli ve Çevresi Kültür Sempozyumu,, 20-22 Nisan, 2006, Kocaeli Üniversitesi.
  8. ^ Sümeyye Köktürk Gergerlioğlu, Kocaeli Türkmenleri (Manavlar). Kocaeli Kandıralılar Derneği, 18 Aralık 2011
  9. ^ Acar, Kenan (2010). Kuzeybatı Anadolu Manav Türkmen Ağızları Üzerine Birkaç Not. SAÜ Fen Fakültesi Dergisi 2010 (II)

Dış bağlantılar[değiştir | kaynağı değiştir]