Kocaeli

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Atla: kullan, ara
Kocaeli
—  İl & Büyükşehir  —
Kocaeli'nin Türkiye'deki konumu
Kocaeli'nin Türkiye'deki konumu
Ülke  Türkiye
Bölge Marmara Bölgesi
İl Kocaeli
İdari birimler 12 ilçe
Yönetim
 - Belediye Başkanı İbrahim Karaosmanoğlu (AK Parti)
 - Vali Ercan Topaca
Yüzölçümü
 - Toplam 3,623 km2 (1,4 mi2)
Nüfus (2013)
 - Toplam 1,676,202
 - Yoğunluk 464/km² (1.201,8/sq mi)
Zaman dilimi DAZD (+2)
 - Yaz (YSU) DAZD (+3)
Alan kodu (+90) 262
Plaka kodu 41
İnternet sitesi: www.kocaeli.bel.tr

Kocaeli, Türkiye'nin bir ili ve en kalabalık on birinci şehri. 2013 itibarıyla 1.676.202 nüfusa sahiptir. Adını 1320'de İzmit ve yöresini fetheden Akça Koca'dan almaktadır.

Tarihçe[değiştir | kaynağı değiştir]

Cumhuriyet dönemi[değiştir | kaynağı değiştir]

Kocaeli, 2 Eylül 1993'te çıkarılan 504 sayılı kanun hükmünde karaname[1] ile büyükşehir unvanı kazandı. 2004 yılında çıkarılan 5216 sayılı kanun ile büyükşehir belediyesinin sınırları il mülki sınırları oldu.[2]

Coğrafya[değiştir | kaynağı değiştir]

Coğrafi konum[değiştir | kaynağı değiştir]

Kocaeli kent merkezinde bulunan üç üstgeçitten biri

Kocaeli ili, Marmara Bölgesi'nin Çatalca-Kocaeli Bölümü'nde, 29° 22'—30° 21' doğu boylamı, 40° 31'—41° 13' kuzey enlemi arasında yer alır. Doğu ve güneydoğusunda Sakarya, güneyinde Bursa illeri, batısında Yalova ili, İzmit Körfezi, Marmara Denizi ve İstanbul ili, kuzeyde de Karadeniz'le çevrilidir. İl merkezi İzmit'in doğusundan geçen 30° doğu boylamı Türkiye saati için esas kabul edilir. Kocaeli ilinin yüzölçümü 3.505 km2'dir. Asya ile Avrupa'yı birleştiren önemli bir yol kavşağında bulunmakta­dır. Doğal bir liman olan İzmit Körfezi işlek bir deniz yoludur. İlin kuzeybatı yüzündeki İstanbul il sınırı, Gebze ile İstanbul arasında akan Kemiklidere'nin doğusundan geçer. Güneybatıda İstanbul-Kocaeli sınırı İzmit Körfezi'nin karşı kıyısında Yalova topraklarıyla son bulur. Bursa sınırını Samanlı Dağları'nın tepelerinden geçen hat oluşturur.

Ovalar ve platolar[değiştir | kaynağı değiştir]

İlde çok sayıda küçük dere vadisi vardır. Ovalar genellikle akarsuların yığıntılarıyla oluşmuş küçük alüvyal düzlükler niteliğindedir. Karadeniz'e dökülen akarsuların oluşturduğu vadiler, Kocaeli Yarımadası'nın yeni bir biçim almasına yol açan tektonik hareketlerin öncesinde ortaya çıkmış, buna karşılık Marmara Denizi'ne dökülen akarsu vadileri bu hareketlerin sonrasındadır.

Kocaeli Yarımadası'nın bugünkü biçimi, İzmit Körfezi ve Sapanca Gölü gibi tektonik çöküntüler, Karadeniz gibi çanaklaşmalar ve deniz yüzeyindeki değişmelerle belirlenmiş yarımadanın kıyı kesimlerinde denize taraçalar oluşmuştur. Bu arada akarsuların aşağı çığırlarında da genişleyen alüvyal dolgu tabakalar ve kıyı birikim kuşakları oluşmuştur. Daha önce de belirtildiği gibi yarımadadaki su bölümü çizgisi, İzmit Körfezi'ne çok yakın bir kesimden geçmektedir.

Coğrafi yapı[değiştir | kaynağı değiştir]

İl topraklarından kaynaklanan suların bir bölümü Ka­radeniz'e, bir bölümü de Marmara Denizi'ne ulaşır. Kocaeli Yarımadasında uzanan dağların sırtı İzmit Körfezi ve Mar­mara'ya daha yakın olduğundan Karadeniz'e dökülen akar­sular daha uzundur. Gebze'nin Tepecik köyü yakınlarından doğan 71 km uzunluğundaki Riva (Çayağzı) Deresi İstanbul Boğazı giri­şinin doğusunda Karadeniz'e dökülür. Ağva Deresi de denen Göksu Deresi Karayakuplu köyü yakınlarından çıkar ve Ağva'da Karadeniz'e ulaşır. Yine Karadeniz'e dökülen Yulaflı Deresi'nin uzunluğu 43 km'dir. Üzerinde İstanbul kentine su sağlayan Darlık Barajı bulunan Darlık Deresi de il toprak larından doğar. Denizli köyünden doğup Karadeniz'e dö­külen Kocadere'nin uzunluğu 50 km'dir. İl topraklarından doğup, il sınırları içinde Karadeniz'e dökülen başlıca akarsu Kandıra ilçesindeki Sansu'dur. Sakarya Nehri'ne Karadeniz'e dökülmeden önce katılan son akarsu olan Kaynarca Deresi de Kandıra ilçesinden doğar. Samanlı Dağları'ndan doğan Kirazdere İzmit kentinde körfeze dökülür. Bu dere üzerindeki Kirazdere Barajı'nın yapımı 1997'de tamamlanmıştır. Gebze ilçesindeki Dilovası Deresi'nin uzunluğu 12 km'dir. Pelitli kö­yünün güneyinden ve Tavşanlı köyünün kuzeyinden geçerek İzmit Körfezi'ne dökülür. 542 km burhan dereside vardır. İlimizin en büyük ve en güzel köyü ise 2.000'i aşkın nüfusuyla Karaağaç'tır. Ayrıca burası ilimizin en doğusunda Kandıra ilçesine bağlıdır.

Göller[değiştir | kaynağı değiştir]

Batı bölümündeki 7 km'si Kocaeli sınırları içerisinde kalan Sapanca Gölü'nün yüzölçümü 47 km²'dir. Uzuntarla, Maşukiye ve Eşme Beldelerine sınırdır. İzmit kentine su sağlayan Kirazdere Barajı'nın ardında yer alan yapay göl ise 1,74 km²'lik bir alanı kaplar. Bir başka yapay göl de Kocaeli Büyükşehir Belediyesi tarafından kentin su ihtiyacını karşıla­mak için yaptırılan barajın ardında su toplanması sonucu oluşan Yuvacık Baraj Gölü'dür.

İklim[değiştir | kaynağı değiştir]

Körfez kıyılarıyla Karadeniz kıyısında ılıman, dağlık kesimlerde daha sert bir iklim hüküm sürer. Kocaeli ikliminin, Akdeniz iklimi ile Karadeniz iklimi arasında bir geçiş oluştur­duğu söylenebilir. İl merkezinde yazlar sıcak ve az yağışlı, kışlar yağışlı, zaman zaman karlı ve soğuk geçer.Karlı günler sayısı ortalama 12 gündür. Kocaeli'nin Karadeniz'e bakan kıyıları ile İzmit Körfezi'ne bakan kıyılarının iklimi arasında bazı farklılıklar göze çarpar. Yazın körfez kıyılarında bazen bunaltıcı sıcaklar yaşanırken Karadeniz kıyıları daha serindir- İl merkezinde ölçülen en yüksek hava sıcaklığı 44,1 °C (13 Temmuz 2000), en düşük hava sıcaklığı -8,3 °C (23 Şubat 1985), yıllık ortalama sıcaklık ise 14,8 °C'dir. Karadeniz kıyısında yıllık ortalama yağış miktarı 1.000 mm'yi aşar. Bu miktarı güneye doğru gidildikçe azalır, İzmit'te 800 mm'nin de altına düşer (784,6 mm). Samanlı Dağlan'nın kör­feze bakan yamaçlarında iklim Karadeniz kıyılarına benzer. Yağış miktarı da bu kesimde farklıdır. Rüzgârlar kışın kuzey ve kuzeydoğudan, yazları ise kuzeydoğudan eser.

Eğitim[değiştir | kaynağı değiştir]

İlde her türden fen lisesi mevcut olmasının yanı sıra Kocaeli Üniversitesi ve Gebze Yüksek Teknoloji Enstitüsü'ne de ev sahiplği yapmaktadır.

Bitki örtüsü[değiştir | kaynağı değiştir]

Kocaeli'nde bitki örtüsü, genelde Marmara Bölgesinin özelliğini taşımakla birlikte, kıyısıyla dağlık alanlar arasında önemli farklılıklar görülür. Ayrıca kuzeyden güneye doğru gidildikçe Karadeniz kıyısına özgü bitki topluluklarının yerini Akdeniz bitkileri almaya başlar. Samanlı Dağları ile Karadeniz kıyısı ardındaki alanlar sık ve nemcil ormanlarla kaplıdır. Bu ormanlar daha çok kayından oluşur; bazı kesimlerde kayına gürgen, kestane ve meşe de karışır. Samanlı Dağlan'nın yüksek kesimleri iğneyapraklılarla örtülüdür. İzmit Körfezi'nin kuzey ve doğu­sunda Akdeniz iklimine özgü makilere rastlanır. Eskiden kör­fezin kuzey kıyılarında yaygın olan zeytinlikler kent ve sanayi alanı elde edilmesi amacıyla yok edilmiş durumdadır. Tahrip edilen ormanlık alanlar step bitkileri ve yalancı makilerle kaplıdır.

Demografi[değiştir | kaynağı değiştir]

Kocaeli il nüfus bilgileri
Yıl Toplam Değişim Sıra Oran Kır - Şehir Erkek - Kadın
1965[3] 335.518 40  %1.07 198.987  
  %59
%41  
 136.531 177.915  %53  %47 157.603
1970[4] 385.408 %15 Dark Green Arrow Up.svg 39  %1.08 197.223  
  %51
%49  
 188.185 204.040  %52.9  %47.1 181.368
1975[5] 477.736 %24 Dark Green Arrow Up.svg 34  %1.18 222.179  
  %47
%53  
 255.557 254.643  %53.3  %46.7 223.093
1980[6] 596.899 %25 Dark Green Arrow Up.svg 29  %1.33 278.873  
  %47
%53  
 318.026 311.837  %52.2  %47.8 285.062
1985[7] 742.245 %24 Dark Green Arrow Up.svg 24  %1.47 330.328  
  %45
%56  
 411.917 383.691  %51.7  %48.3 358.554
1990[8] 936.163 %26 Dark Green Arrow Up.svg 18  %1.66 353.604  
  %38
%62  
 582.559 486.436  %52  %48 449.727
2000[9] 1.206.085 %29 Dark Green Arrow Up.svg 15  %1.78 483.180  
  %40
%60  
 722.905 625.309  %51.9  %48.2 580.776
2007[10] 1.437.926 %19 Dark Green Arrow Up.svg 12  %2.04 543.684  
  %38
%62  
 894.242 728.590  %50.7  %49.3 709.336
2008[11] 1.490.358 %4 Dark Green Arrow Up.svg 12  %2.08 97.625  
  %7
%93  
 1.392.733 756.092  %50.7  %49.3 734.266
2009[12] 1.522.408 %2 Dark Green Arrow Up.svg 11  %2.1 99.656  
  %7
%93  
 1.422.752 771.502  %50.7  %49.3 750.906
2010[13] 1.560.138 %2 Dark Green Arrow Up.svg 11  %2.12 100.366  
  %6
%94  
 1.459.772 788.267  %50.5  %49.5 771.871
2011[14] 1.601.720 %3 Dark Green Arrow Up.svg 11  %2.14 101.762  
  %6
%94  
 1.499.958 812.302  %50.7  %49.3 789.418
2012[15] 1.634.691 %2 Dark Green Arrow Up.svg 11  %2.16 107.284  
  %7
%93  
 1.527.407 828.071  %50.7  %49.3 806.620
2013[16] 1.676.202 %3 Dark Green Arrow Up.svg 11  %2.19 0  
  %0
%100  
 1.676.202 849.465  %50.7  %49.3 826.737

Değişim, bir önceki nüfus sayımına göre artış veya azalış yüzdesidir. Sıra, Kocaeli il nüfusunun Türkiye illeri arasındaki sıralamasıdır. Oran, Kocaeli il nüfusunun, Türkiye nüfusuna oranıdır.

İdari yapı[değiştir | kaynağı değiştir]

Kocaeli haritası

2010 TUIK verilerine göre ilde 12 ilçe ve 243 köy vardır.

Sıra İlçe 1990 Sayımı 2000 Sayımı 2007 Sayımı 2009 Sayımı 2011 Sayımı
1 İzmit 159.116 195.669 248.424 313.964 313.964
2 Gebze 190.741 253.487 310.815 297.029
3 Darıca 140.302
4 Gölcük 76.000 55.790 71.538 136.035
5 Körfez 63.194 81.938 97.535 130.730
6 Derince 63.872 93.997 113.991 123.136
7 Kartepe 90.407
8 Çayırova 82.494
9 Başiskele 66.183
10 Karamürsel 23.000 29.353 36.466 50.886
11 Dilovası 44.258
12 Kandıra 11.141 12.641 15.473 46.984

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. ^ "Karar Sayısı: KHK/504". http://www.resmigazete.gov.tr/main.aspx?home=http://www.resmigazete.gov.tr/arsiv/21693.pdf&main=http://www.resmigazete.gov.tr/arsiv/21693.pdf. Erişim tarihi: 6 Ağustos 2014. 
  2. ^ "Kanun No. 5216". http://www.tbmm.gov.tr/kanunlar/k5216.html. Erişim tarihi: 4 Ağustos 2014. 
  3. ^ "1965 genel nüfus sayımı verileri" (html). Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde özgün kaynağından arşivlendi. http://www.webcitation.org/6BspsJ3fU. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012. 
  4. ^ "1970 genel nüfus sayımı verileri" (html). Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde özgün kaynağından arşivlendi. http://www.webcitation.org/6BtndsMCV. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012. 
  5. ^ "1975 genel nüfus sayımı verileri" (html). Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde özgün kaynağından arşivlendi. http://www.webcitation.org/6BtqHgPPb. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012. 
  6. ^ "1980 genel nüfus sayımı verileri" (html). Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde özgün kaynağından arşivlendi. http://www.webcitation.org/6BtukoyN1. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012. 
  7. ^ "1985 genel nüfus sayımı verileri" (html). Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde özgün kaynağından arşivlendi. http://www.webcitation.org/6BtwpRkiu. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012. 
  8. ^ "1990 genel nüfus sayımı verileri" (html). Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde özgün kaynağından arşivlendi. http://www.webcitation.org/6BtySRukh. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012. 
  9. ^ "2000 genel nüfus sayımı verileri" (html). Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde özgün kaynağından arşivlendi. http://www.webcitation.org/6Bu0byQ3H. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012. 
  10. ^ "2007 genel nüfus sayımı verileri" (html). Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde özgün kaynağından arşivlendi. http://www.webcitation.org/6Bu24B2cF. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012. 
  11. ^ "2008 genel nüfus sayımı verileri" (html). Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde özgün kaynağından arşivlendi. http://www.webcitation.org/6Bu3scp4y. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012. 
  12. ^ "2009 genel nüfus sayımı verileri" (html). Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde özgün kaynağından arşivlendi. http://www.webcitation.org/6BuE4ke8J. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012. 
  13. ^ "2010 genel nüfus sayımı verileri" (html). Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde özgün kaynağından arşivlendi. http://www.webcitation.org/6BuFh1Eox. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012. 
  14. ^ "2011 genel nüfus sayımı verileri" (html). Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde özgün kaynağından arşivlendi. http://www.webcitation.org/6BuGzPBaf. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012. 
  15. ^ "2012 genel nüfus sayımı verileri" (html). Türkiye İstatistik Kurumu. 20 Şubat 2013 tarihinde özgün kaynağından arşivlendi. http://www.webcitation.org/6EZxnRXT4. Erişim tarihi: 8 Mart 2013. 
  16. ^ "2013 genel nüfus sayımı verileri" (html). Türkiye İstatistik Kurumu. 15 Şubat 2014 tarihinde özgün kaynağından arşivlendi. http://www.webcitation.org/6NPV5v7Ga. Erişim tarihi: 15 Şubat 2014. 

Dış bağlantılar[değiştir | kaynağı değiştir]