Samsun (il)

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Atla: kullan, ara
Samsun
—  İl  —
İlin Türkiye'deki konumu
İlin Türkiye'deki konumu
Samsun haritası
Samsun haritası
Ülke Türkiye
Coğrafi bölge Karadeniz
İlçe sayısı 17
Köy sayısı 90
Yönetim
 - Vali Hüseyin Aksoy
Yüz ölçümü [1]
 - Toplam 9,352 km2 (3,6 mi2)
Rakım 44 m (144 ft)
Nüfus (2013)[2]
 - Toplam 1.261.810
 - Yoğunluk 139/km² (360/sq mi)
 - Kır -
 - Şehir 1.261.810
Zaman dilimi DAZD (+2)
 - Yaz (YSU) DAYZD (+3)
İl alan kodu 362
İl plaka kodu 55
İnternet sitesi: http://www.samsun.gov.tr

Samsun, Türkiye'nin Karadeniz Bölgesi'nin Orta Karadeniz Bölümü'ne dahil bir il. Merkezi Samsun şehri olup, büyükşehir statüsündedir.

Türkiye'nin yaşanabilir illeri haritasında 17. sırada olan[3] Samsun bu konuda diğer Karadeniz illeri Sinop, Trabzon, Artvin, Bolu ve Rize'nin gerisindedir.

Tarih[değiştir | kaynağı değiştir]

Türkiye Cumhuriyeti'nin kurucusu Mustafa Kemal Atatürk, Türk Kurtuluş Savaşı'nı 19 Mayıs 1919'da burada başlatmıştır.

Samsun bölgesinde ilk insan izleri eski taş devri (Paleolitik Çağ)'da Tekkeköy mağaralarında ortaya çıkmıştır. (MÖ 600.000 ile 10.000 yılları) daha sonra sırasıyla Geç Kalkolitik, demir çağı, ilk Tunç çağı ve orta tunç çağı aralığında, bölgede tespit edilen 80'den fazla yerleşme vardır.

Coğrafya[değiştir | kaynağı değiştir]

Yüzölçümü[değiştir | kaynağı değiştir]

Yüzölçümü 9.475 km2'dir. Karadeniz Bölgesi'nin yüz ölçümünün %7,7'sini Samsun kaplar. Türkiye topraklarının %1,1'ini kaplar.

Barajlar[değiştir | kaynağı değiştir]

Samsun, 8 tane baraj ile Türkiye'de en çok barajı olan vilayettir.

Depremsellik[değiştir | kaynağı değiştir]

Kuzey Anadolu Fay Hattı'nın etki bölgesi içerisinde yer alan Samsun ilinin büyük kısmı birinci derecede tehlikeli bölge içerisinde yer almaktadır.[4][5] Fakat değişen fay hatları nedeniyle merkez bölgenin de birinci dereceye kayacağı[6] ve geçmişte de depremler yaşayan[7] Samsun'un gelecekte daha şiddetli deprem tehlikesi altında olacağı öngörülmektedir.[8] Samsun'da şimdiye dek hissedilen en şiddetli deprem 1943 Tosya-Ladik depremi olmuş, bu sarsıntıda 8 kişi ölmüş ve çok sayıda bina hasar görmüştür.[7]

Günümüzde Türkiye genelinde İstanbul'un ardından Samsun'da kurulan erken uyarı sistemi ile gerçekleşecek olan 5 ve üzeri şiddetinde depremlerin birkaç saniye öncesinden tespit edilmesi beklenmektedir.[9] Ayrıca Samsun ili genelinde 30.000 binanın depreme dayanıksız olduğu tahmin edilmektedir.[10]

Şive[değiştir | kaynağı değiştir]

Türkçenin Samsun ilinde kullanılan şivesinin Batı Anadolu ağızları içindeki konumu Prof. Dr. Leyla Karahan'ın Anadolu Ağızlarının Sınıflandırılması (Türk Dil Kurumu yayınları: 630, Ankara 1996) adlı çalışmasına göre, farklı gruplarda yer alır:

Nüfus[değiştir | kaynağı değiştir]

Samsun 2009 yılına göre 1.250.076 [11] toplam nüfusuyla, Karadeniz Bölgesi'nin en kalabalık şehridir. Bölgenin en büyük ulaşım, eğitim, sağlık ve ticaret ağına sahiptir.

Türkiye'nin nüfus bakımından 14. büyük ilidir. Karadeniz Bölgesi'nin nüfusunun %16,4'ü oluşturur. Türkiye nüfusunun ise %1,7'sini Samsun kaplamaktadır.

Samsun il nüfus bilgileri
Yıl Toplam Değişim Sıra Oran Kır - Şehir Erkek - Kadın
1965[12] 755.946 6  %2.41 558.843  
  %74
%26  
 197.103 379.635  %50.2  %49.8 376.311
1970[13] 821.183 %9 Dark Green Arrow Up.svg 7  %2.31 585.467  
  %71
%29  
 235.716 404.163  %49.2  %50.8 417.020
1975[14] 906.381 %10 Dark Green Arrow Up.svg 7  %2.25 616.174  
  %68
%32  
 290.207 454.837  %50.2  %49.8 451.544
1980[15] 1.008.113 %11 Dark Green Arrow Up.svg 7  %2.25 662.913  
  %66
%34  
 345.200 495.498  %49.2  %50.9 512.615
1985[16] 1.108.710 %10 Dark Green Arrow Up.svg 7  %2.19 700.088  
  %63
%37  
 408.622 541.783  %48.9  %51.1 566.927
1990[17] 1.158.400 %4 Dark Green Arrow Up.svg 8  %2.05 633.095  
  %55
%45  
 525.305 562.066  %48.5  %51.5 596.334
2000[18] 1.209.137 %4 Dark Green Arrow Up.svg 14  %1.78 573.883  
  %47
%53  
 635.254 585.759  %48.4  %51.6 623.378
2007[19] 1.228.959 %2 Dark Green Arrow Up.svg 15  %1.74 503.848  
  %41
%59  
 725.111 606.187  %49.3  %50.7 622.772
2008[20] 1.233.677 %0 Dark Green Arrow Up.svg 15  %1.73 457.292  
  %37
%63  
 776.385 607.501  %49.2  %50.8 626.176
2009[21] 1.250.076 %1 Dark Green Arrow Up.svg 15  %1.72 448.065  
  %36
%64  
 802.011 618.849  %49.5  %50.5 631.227
2010[22] 1.252.693 %0 Dark Green Arrow Up.svg 15  %1.7 436.117  
  %35
%65  
 816.576 620.015  %49.5  %50.5 632.678
2011[23] 1.251.729 -%0 Dark Green Arrow Down.svg 16  %1.68 423.933  
  %34
%66  
 827.796 617.701  %49.4  %50.7 634.028
2012[24] 1.251.722 -%0 Dark Green Arrow Down.svg 16  %1.66 411.323  
  %33
%67  
 840.399 617.095  %49.3  %50.7 634.627
2013[25] 1.261.810 %1 Dark Green Arrow Up.svg 16  %1.65 0  
  %0
%100  
 1.261.810 623.435  %49.4  %50.6 638.375

Değişim, bir önceki nüfus sayımına göre artış veya azalış yüzdesidir. Sıra, Samsun il nüfusunun Türkiye illeri arasındaki sıralamasıdır. Oran, Samsun il nüfusunun, Türkiye nüfusuna oranıdır.

Eğitim[değiştir | kaynağı değiştir]

İl genelinde Ondokuz Mayıs Üniversitesi ve Canik Başarı Üniversitesi olmak üzere iki üniversite bulunmaktadır.

Kültür[değiştir | kaynağı değiştir]

Samsun ve yöresinin tarihî ve kültürel değerlerinden kabul edilen Amazonlar adına her yıl Terme'de bir festival düzenlenmektedir.[26][27]

İlçeler[değiştir | kaynağı değiştir]

Ayrıca bakınız[değiştir | kaynağı değiştir]

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. ^ "İl ve İlçe Yüzölçümleri". hgk.msb.gov.tr. http://www.hgk.msb.gov.tr/hgk/uygulamalar/haritauygulama/il_ilce_alanlari.pdf. Erişim tarihi: 8 Nisan 2014. 
  2. ^ "2013 genel nüfus sayımı verileri". Türkiye İstatistik Kurumu. 15 Şubat 2014 tarihinde özgün kaynağından arşivlendi. http://www.webcitation.org/6NPVFXaoM. Erişim tarihi: 15 Şubat 2014. 
  3. ^ "17 SAMSUN". ntvmsnbc.com. 13 Şubat 2014 tarihinde özgün kaynağından arşivlendi. http://www.webcitation.org/6NLGZ3L6e. Erişim tarihi: 12 Şubat 2014. 
  4. ^ "Samsun deprem haritası". deprem.gov.tr. 12 Şubat 2014 tarihinde özgün kaynağından arşivlendi. https://web.archive.org/web/20140212122642/http://www.deprem.gov.tr/sarbis/depbolge/samsun.gif. Erişim tarihi: 12 Şubat 2014. 
  5. ^ "Samsun İlinin Deprem Riski ve Alınabilecek Önlemler". omu.edu.tr. 12 Şubat 2014 tarihinde özgün kaynağından arşivlendi. https://web.archive.org/web/20140212122655/http://www.omu.edu.tr/samsun-ilinin-deprem-riski-ve-alinabilecek-onlemler-9948-html. Erişim tarihi: 12 Şubat 2014. 
  6. ^ "Samsun birinci derece deprem bölgesi!". ntvmsnbc.com. 16 Ekim 2009. 13 Şubat 2014 tarihinde özgün kaynağından arşivlendi. http://www.webcitation.org/6NLIpJXdl. Erişim tarihi: 12 Şubat 2014. 
  7. ^ a b "SAMSUN'DA DEPREM". bakisarisakal.com. http://www.bakisarisakal.com/samsundadeprem.pdf. Erişim tarihi: 12 Şubat 2014. 
  8. ^ "AB Araştırmalarına Göre Samsun'da Deprem Riski Teyitlendi". samsunhaber.tc. 19 Ağustos 2013. 12 Şubat 2014 tarihinde özgün kaynağından arşivlendi. https://web.archive.org/web/20140212124409/http://www.samsunhaber.tc/samsun-haber/ab-arastirmalarina-gore-samsunda-deprem-riski-teyitlendi-h53682.html. Erişim tarihi: 12 Şubat 2014. 
  9. ^ "Depremde Zarar Azaltma Çalışmaları Devam Ediyor". afetacilsamsun.gov.tr. 11 Aralık 2013. 12 Şubat 2014 tarihinde özgün kaynağından arşivlendi. https://web.archive.org/web/20140212122708/http://www.afetacilsamsun.gov.tr/anasayfa/guncelYaziGoruntule?yazi_id=220. Erişim tarihi: 12 Şubat 2014. 
  10. ^ "SAMSUN, DEPREME HAZIRLIKLI MI?". samsunkenthaber.com. 8 Mart 2013. 12 Şubat 2014 tarihinde özgün kaynağından arşivlendi. https://web.archive.org/web/20140212122716/http://www.samsunkenthaber.com/haber/guncel/samsun,-depreme-hazirlikli-mi/11174.html. Erişim tarihi: 12 Şubat 2014. 
  11. ^ Türkiye İstatistik Kurumu
  12. ^ "1965 genel nüfus sayımı verileri" (html). Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde özgün kaynağından arşivlendi. http://www.webcitation.org/6BtmLGmkR. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012. 
  13. ^ "1970 genel nüfus sayımı verileri" (html). Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde özgün kaynağından arşivlendi. http://www.webcitation.org/6BtnxXpF3. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012. 
  14. ^ "1975 genel nüfus sayımı verileri" (html). Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde özgün kaynağından arşivlendi. http://www.webcitation.org/6Btqr7TOA. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012. 
  15. ^ "1980 genel nüfus sayımı verileri" (html). Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde özgün kaynağından arşivlendi. http://www.webcitation.org/6BtuwlsIj. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012. 
  16. ^ "1985 genel nüfus sayımı verileri" (html). Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde özgün kaynağından arşivlendi. http://www.webcitation.org/6Btx2AaKW. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012. 
  17. ^ "1990 genel nüfus sayımı verileri" (html). Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde özgün kaynağından arşivlendi. http://www.webcitation.org/6BtyiwXyN. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012. 
  18. ^ "2000 genel nüfus sayımı verileri" (html). Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde özgün kaynağından arşivlendi. http://www.webcitation.org/6Bu0tYMqp. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012. 
  19. ^ "2007 genel nüfus sayımı verileri" (html). Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde özgün kaynağından arşivlendi. http://www.webcitation.org/6Bu2G4WvF. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012. 
  20. ^ "2008 genel nüfus sayımı verileri" (html). Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde özgün kaynağından arşivlendi. http://www.webcitation.org/6BuBNT9Gy. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012. 
  21. ^ "2009 genel nüfus sayımı verileri" (html). Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde özgün kaynağından arşivlendi. http://www.webcitation.org/6BuEFSDtm. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012. 
  22. ^ "2010 genel nüfus sayımı verileri" (html). Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde özgün kaynağından arşivlendi. http://www.webcitation.org/6BuFvEboX. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012. 
  23. ^ "2011 genel nüfus sayımı verileri" (html). Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde özgün kaynağından arşivlendi. http://www.webcitation.org/6BuHA7yU4. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012. 
  24. ^ "2012 genel nüfus sayımı verileri" (html). Türkiye İstatistik Kurumu. 20 Şubat 2013 tarihinde özgün kaynağından arşivlendi. http://www.webcitation.org/6EZxuhsKs. Erişim tarihi: 8 Mart 2013. 
  25. ^ "2013 genel nüfus sayımı verileri" (html). Türkiye İstatistik Kurumu. 15 Şubat 2014 tarihinde özgün kaynağından arşivlendi. http://www.webcitation.org/6NPVFXaoM. Erişim tarihi: 15 Şubat 2014. 
  26. ^ Doğu, Evin (1 Ağustos 2000). "Amazon Festivali". ntvmsnbc.com. 13 Şubat 2014 tarihinde özgün kaynağından arşivlendi. http://www.webcitation.org/6NLHGAEzp. Erişim tarihi: 10 Ocak 2014. 
  27. ^ "Terme'de Amazon Festivali'ne ilgi büyük...". kenthaber.com. 29 Temmuz 2004. 13 Şubat 2014 tarihinde özgün kaynağından arşivlendi. http://www.webcitation.org/6NLHIs1X6. Erişim tarihi: 10 Ocak 2014. 

Dış bağlantılar[değiştir | kaynağı değiştir]