I. Justinianos

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Şuraya atla: kullan, ara
I. Justinianos
Meister von San Vitale in Ravenna.jpg
I. Justinianos, Mozaik, St. Vitale Bazilikası, Ravenna, İtalya
Bizans İmparatoru
Hüküm süresi 1 Ağustos 527 - 13/14 Kasım 565
Önce gelen I. Justin
Sonra gelen II. Justin
Eş(leri) Theodora
Tam ismi
Flavius Petrus Sabbatius Iustinianus
Hanedan Justinyan Hanedanı
Babası I. Justin
Annesi Lupicina
Doğum 482/483
Toresium köyü (Bugünkü Makedonya Cumhuriyeti, Üsküp yakınında) [1]
Ölüm 15 Kasım 565 (yaş 82/83)
Konstantinopolis (İstanbul)
Defin Havariyyun Kilisesi, İstanbul

I. Justinianos (Latince:Flavius Petrus Sabbatius Iustinianus) , (Grekce: Φλάβιος Πέτρος Σαββάτιος Ἰουστινιανός Flábios Pétros Sabbátios Ioustinianos), (Türkçe: Jüstinyen olarak da bilinir) (d. yak 482, Tauresium (modern Gradište, Makedonya) - ö. 14 Kasım 565, Konstantinopolis (modern [[İstanbul)) 1 Ağustos 527-14 Kasım 565 döneminde Doğu Roma İmparatorluğu'nun imparatoru. Bazı tarih yazarları tarafından kendisine büyük unvanı yakıştırılmaktadır. Saltanat döneminde imparatorluğun eski büyüklüğünü tekrar geri getirmeye ve tarihsel Roma İmparatorluğu'nun elden çıkmış olan Batı kısımlarını kendi topraklarına katmak için büyük gayretler sarf etmiştir.

Klasik antik çağlar sonlarının en önemli kişilerinin başında gelmektedir ve zamanı Bizans imparatorluğunun en parlak dönemlerinden biri olmuştur. Latince'yi ana dili olarak konuşan son Doğu Roma İmparatoru olmuştur.[2] Justinianos'un saltanat yılları Roma İmparatorluğu'nun doğuda Bizans olarak devam eden yıllarında çok önemli bir çağ olarak kabul edilmektedir. İmparatorluk yönetiminin etkileri ve kendi yaşadığı zaman ve içinde yaşadığı ülkenin sınırlarını büyük bir ölçüde aşmıştır. Justinianos'un saltanatı dönemindeki gelişmelerin temel taşı "Antik Roma İmparatorluğu'nun restorasyonu" (renovatio imperii) tutkunluğu idi; ama bu ancak kısmen başarmıştır. [3]

Justinianos'un bu "imparatorluk restorasyon" (renovatio imperii) tutkunluğu dolayısıyla Justinianos'u modern tarihçiler "son Roma imparatoru" olarak anılmaktadır. [4]Justinianos'un bu tutkunluğu yaptığı savaşlarla eski Batı Roma İmparatorluğu yönetimi altında bulunmuş olan batıdaki arazileri çoğunu kendi imparatorluğu sınırları içine alması ile gerçekleşmiştir. Generali olan Belisarius Vandal Savaşı ile kuzey Afrika; General Belisarius ve General Narses'in Gotik Savaşı (534-554) ile Dalmaçya, İtalya ve vali Liberius'un İber Savaşı ve Hispania Fethi ile güney İberik yarımadası bölgelerini almaları ve Fas Savaşı ile Kuzey Afrika’ya eline alması bu tutkunluk gerçekleşmiştir. Bu askeri kampanyalar Doğu Roma İmparatorluğu'nun batı Akdeniz bölgesinde kontrolünü sağlamıştır. Yine aynı fetihler Doğu Roma İmparatorluğu mali vergilerin yıllık hasılatını 1 milyon solidus altını artırmıştır.[5]

Justınianus'un hala Batı Avrupa’da ve diğer ülkelerde en etkili kalan katkısı; bugün modern devletlerde özel hukukun temeli olan Roma Hukuku, Justinianos'un emirleri ile o zaman Doğu Roma ülkesinde yürürlükte olan ama çok değişik dönemlerde ortaya koyulmuş kaideler ve kanunlara dayanan özel hukukun, tüm imparatorluk alanında tek düzen olarak bütün eski saf haliyle uygulanmasını sağlamak amacıyla yapılan çalışmalar olmuştur. I. Justinianos'un emri ile başlayan kanunlaştırma hareketi olan bu çalışmalar sonucu o zamana kadar uygulanan özel Roma Hukuku Corpus Juris Civilis adı verilen bir kanunlar külliyatı içinde toplanmıştır. Bu çalışma genellikle "Questor" (Sayıştay benzeri Roma merkezi devlet dairesi reisi olarak görevli Romalı devlet memuru) olan Trebonian çabaları ile mümkün olmuştur. [6] [7]

Justinianos döneminde Doğu Roma İmparatorluk arazilerinde birçok önemli mimari yapı yapılmıştır. Hiç şüphesiz bunlardan en önemlisi birçok yüzyıl Konstantinopolis'e gelen herkesin güzelliğine ve yüksek ve geniş kubbesinin haşmetli eşsizliğine hayran kaldığı Doğu Ortodoks Hristiyan mezhebinin merkez kilisesi olarak yapılan Ayasofya olmuştur.

Justinianos döneminde imparatorluğun başına büyük felaketler de gelmiştir. 532'de iki at yarışı için taraf tutucu grup olarak görünen ama gerçekte iki siyasi parti olan "Maviler" ve "Yeşiller"'in Konstantinopolis'te Hipodrom'da İmparatora ve devlete karşı birleşip "Nika!, Nika!" diye bağırıp alkış tutmalarından adlandırılan Nika ayaklanması sırasında isyancı halk güruhu şehri yakıp yıkmış, Doğu Roma devletini kökünden sarsmıştır ama sonunda ancak gayet kanlı bir şekilde bastırılmıştır. Justinianos'un İtalya'yı tekrar Doğu İmparatorluğu'na katma amacı ile açtığı ve bu süreçte Ostrogot Krallığıni yıkılması ve Ostrogotların İtalya'dan atılmalarına neden olan Gotik Savaşı İtalya'nın yıkılıp yakılmasına neden olmuştur. Daha sonra 540'li yılların başlarında ülkede başlayan (Justinianos Veba Salgını adı verilen) büyük "veba salgını" ortaya çıkmıştır. Bu veba salgını başkent Konstantinopolis'in ve ülkenin tümünün nüfusunu kırıp geçirmiştir. Bu salgından büyük nüfus kaybeden Doğu Roma İmparatorluğu ekonomisi ve sosyal hayatı büyük bir gerileme içine girmiştir; bu gerileme ülkenin de arazi kaybetmesine neden olmuş ve gerileme ancak 9. yüzyıl başında durdurabilmiştir.

Prokopius Justinianos'un saltanat yıllarında yaşamış bir kronikçi-tarihçi olarak bu dönem için birincil kaynaktır. Aynı dönemde yaşamış ve klasik Süryanice dilinde kronik-tarih yazmış olan "Efes'li İohannes"'in tarih eseri günümüze kadar gelmemiştir ama yazma nüshaları kaybolmadan önce daha sonraki kronikçi-tarihçiler için birçok ek ayrıntı sağladığı için Justinianos dönemi için önemli bir kaynak olmuştur. Hem Propocius hem de Efesli İohannes Justinianos ve karısı imparatoriçesi Theodora hakkında gittikçe acı tenkitçi olmuşlardır. Prokopius hazırlamış olduğu ve Justinianos'un başarılarını göklere çıkarttığı "Savaşlar" ile Justinianos'a övgüler için yazdığı özel methiye eseri yanında ona gayet düşman ve alaycı görüşle (sonradan "Gizli Tarih" olarak anılan) Anekdota adlı eser de yazmış ve bu ölümünden sonra yazma eser popüler olarak yayımlanmıştır. Bu eserde Justinianos gaddar, kendini beğenmiş ve becerisiz bir yönetici olarak gösterilmiştir. Justinianos dönemi için diğer birincil tarih kaynakları "Agathias Tarihi", "Menander Protector Tarihi", "İohannes Malalas Tarihi", "Paschal Kronikleri", "Marcellinus Comes Kronikleri" ve "Tunnunalı Victor Kronikleri"dir

Justinianos Doğu Ortodoks Hristiyan Kilisesi tarafından bir "aziz" olarak kabul edilmektedir ve "eaziz yortu günü" ölüm günü olan 14 Kasım'dır.

Hayatı[değiştir | kaynağı değiştir]

Justinianos 482 yılında Makedonya'da Tauresium adlı bir köyde dünyaya gelmiştir. [8][9] Ailesi köylü olup babasının ismi Sabbatius ve annesinin ismini Vigilante oldugu bilinmektedir. Aielsei içinde o tarihten 100 kadar sonra kaybolan Trakyaca dili konuşulduğu iddia edilmiştir. Ama aynı zamanda bu aile içinde Latince de konuşulduğu Trakyalı-Romalı veya İliryalı-Romalı asıllı olduğu kabul edilmektedir. Justinianos hazırladığı kanunlarda birkaç kere anadilinin Latince] olduğunu belirtmiştir. Böyle olunca Doğu Roma İmparatorluğu imparatoru olan son anadili Latince olan imparator olmaktadır. [10][11] İmparator olmadan önceki ismi Flavius'du. Iustinianus olarak bilinen adi (yani Cognomeni) sonradan almıştır. Bu ad dayısı olan imparator Justin tarafından evlat olarak kabul edildiğini göstermektedir. [12] Saltanatı sırasında günümüzde güney-doğu Sırbistan'da bulunan doğum köyü yerine "Justiniana Prima" adlı bir şehir kurdurmuştur.[13][14][15] Annesi Vigilante sonradan imparator olan Justin'ın kız kardeşi idi. Justinianos imparator olmadan imparatorun özel muhafız birliği (excubitors) mensubu idi.

Justinianos yeğenini Konstantinopolis'e yanına getirtmişti. Onun iyi bir eğitim almasına özen vermişti. Bu nedenle Justinianos hukuk, ilahiyat ve Roma tarihi konularında çok iyi eğitim almıştı. Justinianos eğitimden sonra bir zaman için imparatorluk özel muhafız birliğinde görev yapmıştır. Ama gençliğindeki yaptığı işlerin detaylı olarak bilinememektedir.

Justınianos'un saltanat yıllarında yaşamış olan kronik tarihçi "İohannes Malalas" yazdığı tarihinde onu görünüşünü kısa boylu, beyaz tenli, kıvırcık saçlı, yuvarlak yüzlü ve yakışıklı olarak tasvir etmiştir. Diğer bir kronikçi-tarihci Prokopius Justinianos'un görünüşünü Roma İmparatorluğu yapıp tiran olarak bilinen Domitian'a benzediğini yazmıştır. Ama bunun bir benzetmenin Justinianos'u küçük düşürmek için bir iftira olması çok muhtemeldir.[16]

İmparator I. Anastasios 518'de öldüğü zaman, Justın Doğu Roma İmparatoru olmuştu ve bunda yeğeni Justinianos'dan aldığı çok emeği geçmişti. Justin'ın saltanat döneminde Justınianos dayısının en yakın sırdaşı olmuştu. Justinianos gayet devlet idaresine büyük bir yeteneklik göstermiştir ve (elimizde kesin belgeler bulunmamakla beraber Justin onu 1 Nisan 527'de ortak imparator yaptığı zaman Justinianos bir sanal imparatorluk taht naipi gibi görev yapmakta idi.[17] Justin yaşlandıkça ve saltanatının son yıllarını yaşamakta iken bunaklaşmaya başlamıştı ve Justinianos imparatorluğun gerçek "de facto" hükümdarı olmuştu. 521'de Justinianos "Roma Konsülü" görevine getirildi; ve sonra da doğudaki imparatorluk orduların başkomutanı olarak görevlendirildi. Bu ordu başkomutanlığı görevi ismendi; çünkü Justinianos'un herhangi bir askerlik tecrübesi bulunmamaktaydı. Justinianos 1 Ağustos 527'de öldüğü zaman o vakte kadar ortak imparator olan Justinianos tek egemen imparator olarak kaldı.

İmparatorluk dönemi[değiştir | kaynağı değiştir]

I. Justinianos döneminde Doğu Roma İmparatorluğu'nun genişlemesi. 527'deki araziler kırmızı renkli ve 565e kadar imparatorluğa eklenen araziler turuncu renkli
I. Justinianos saraylı idarecilerle. San Vitale Bazilkasi, Ravenna'da bulunan mozayik

Justinyen, memleketi imar etmek ve eski Roma İmparatorluğunu canlandırmak isteğindeydi. Bu amaç için çok çabaladı. Hükümdar olarak Justinianos görevinde gayet yüksek enerji sarf etmesi ile tanınmıştı. "Hiçbir zaman uyumaz İmparator" cümlesi onun çalışma alışkanlığı ve stilini nitelendirmekteydi. Yüksek unvan ve rütbesine rağmen Prokopius tarafından Justinianos her zaman yaklaşılabilir ve dostane tavırlarla konuşulabilir karakterli kişi olarak tavsif edilmiştir. [18]

525'de o zaman metresi olan aşağı sınıftan bir bar sahibinin kızı olan ve bir bar kadını olarak kabul edilen Teodora ile evlendi. O zamana kadar yürürlükte olan Roma kanunlarına göre senatör sınıfından olan birini böyle alçak sınıftan olan bir kadınla evlenmesi, yani sosyal sınıflar arası evlilik, yasaklanmıştı. Justinianos'un bu evliği yapmasına dayısının karısı itiraz etmekte idi. Fakat o ölünce dayısı olan İmparator I. Justin yeni bir kanun çıkartarak sosyal sınıflar arasında yapılacak evlenmeleri hukuksal olduğunu kabul etti. Böylece Justinianos ile Theodora'nın resmen evlenebilmesi mümkün oldu. Evlenme ayin törenleri eski Ayasofya Kilisesi'nde Patrik tarafından yapıldı. [19][20]

Karısı Theodora ile birlikte ülkeye düzen ve birlik getirdi.

532 yılında çıkan Nika ayaklanmasını bastırdı.

Adam seçmek, görevlendirmek konusunda çok ustaydı. Narses ve Belisarius gibi yetenekli komutanları orduların başına geçirdi. Belisarius Balkanları ve İtalya'yı, Narses Kuzey Afrika'yı fethetmek suretiyle imparatorluğun sınırlarına dahil etti.

Justinianos imparatorluğun her tarafını kiliseler, kaleler ve hastanelerle donattı. Bunlar arasında en muhteşem eser Ayasofya kilisesidir.

Justinyen ayrıca eski Roma kanunlarını 12 ciltlik bir kitap halinde toplatmıştır. Bunun ardından imparatorluk özel hukuk kanununu hazırlattı.

İmparatorluğu döneminde en önemli restorasyon çalışmalarından biri de II. Theodosius döneminde yapılan Ayasofya 'nın 532 yılında yıkılışından sonra tekrar yapılmaya başlanmasıdır. 532 yılında yapımına başlanan Ayasofya 5 sene gibi kısa bir sürede bitirilerek şu an bile unvanını koruyan 'Dünya'nın en hızlı inşa edilen katedrali' unvanına sahip olmuştur.[21]

Justinyen tüm bu iyileştirmeleri yaparken halktan ağır vergiler aldı. 565 yılında öldüğü zaman gücünün doruğunda bir imparatorluk, ancak aç bir ülke bırakmıştı.

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. ^ Britannica Concise Encyclopedia, Encyclopaedia Britannica, Inc., 2008, ISBN 1593394926, p. 1007.
  2. ^ Wickham, Chris (2009), The Inheritance of Rome Londra: Penguin Books Ltd. 2009, İSBN 978-0-670-02098-0
  3. ^ Haldion, J.F. (2003 Byzantium in the seventh century Cambridge: Cambridge University Press, 17–19.
  4. ^ Örneğin Baker, G.F. (1938) Justinian, New York.
  5. ^ H303 /handouts/ Finances.htm "History 303: Finances under Justinian" ((İngilizce)). Tulane.edu. http://www.tulane.edu/~august/ H303 /handouts/ Finances.htm. 
  6. ^ John Henry Merryman ve Rogelio Pérez-Perdomo, (2007)The Civil Law Tradition: An Introduction to the Legal Systems of Europe and Latin America, 3.ed., Stanford: Stanford University Press,, pp.9-11.
  7. ^ Çelebican, Özcan, (2013 16.baskı). Roma Hukuku (Tarihî Giriş-Kaynaklar Genel Kavramlar-Kışîler Hakların Korunması) Ankara: Yetkin Yayınevi ISBN:9754642540
  8. ^ Bu mevkiin Justinianos'un doğum yeri olması tartışmalıdır. Doğum yeri olduğu iddia edilen diğer yerleşkeler Güney Sırbistan'da bulunan modern Labane kasabası yakınında bulunan "Justiniana Prima" antik arkeolojik şehri ve Makedonya'da Üsküp yakınlarındaki olan "Taor" modern kasabası gelmektedir.
  9. ^ Cawley, Charles (14 Şubat 2011). "Medieval Lands: Byzantıum 395–1057". http://www.fmg.ac/Projects/MedLands/BYZANTIUM.htm#_Toc204564466. 
  10. ^ Michael Maas (2005) ((İngilizce)). The Cambridge Companion to the Age of Justinian. Cambridge University Press. http://books.google.com/books?id=9AvjaThtrKYC&pg=PA74&dq=Justinian++latin-speaking+Illyrians&sig=zYSvdt6GBz5kP_raKw6g6XLaFDc. 
  11. ^ {{kitap kaynağı|yazar=Robert Browning||başlık=Justinian and Theodora|yayımcı=Gorgias Press|tarih=2003} url=http://books.google.com/books?id=gOIMSWMtow0C&pg=PA21&lpg=PA21&dq=Justinian+I+thracian&source=bl&ots=wRCZjFIgQo&sig=Es-SKoXcI-26zfecE7eFUA5tfE4&&sa=X&oi=book_result&resnum=1&ct=result#PPA23,M1%7Cdil=(İngilizce) }
  12. ^ Justinianos'un tam ismini veren belgesel kaynak 521'de hazırlanmış olan bir Roma konsülleri için hazırlanan iki kısımlı plakadır ve plakada ismi Flavius Petrus Sabbatius Iustinianus ve Flavius Anicius Iustinianus olarak verilmektedir.
  13. ^ Sima M. Cirkoviç (2004). The Serbs (Sırplar). Wiley. 
  14. ^ . 2006. http://books.google.com/books?um=1&q=Justiniana+Prima+Site+of+an+early+Byzantine+city+located+30+km+south-west+of+Leskovac+in+Serbia&btnG=Search+Books. 
  15. ^ Byzantine Constantinople: Monuments, Topography and Everyday Life. BRİLL. 2001. http://books.google.com/books?id=tG0p_sZH-fEC&pg=PA37&dq=Justiniana+Prima+Leskovac&sig=-aCQO9ruihPJyOqkbBfsVfwlJT4. 
  16. ^ Cambridge Ancient History s. 65
  17. ^ Moorhead (1994), s. 21–22 ve Prokopius, Gizli Tarih vııı.ııı.
  18. ^ See Procopius, Secret history, nol. 13.
  19. ^ M. Meier, Justinian, s. 57.
  20. ^ P N Üre, Justinian and his age, s. 200.
  21. ^ Ayasofya İstanbul 'da yer almaktadır. Bin yıla yakın bir süre katedral olarak hizmet vermiş olan Ayasofya , 1453'te Fatih Sultan Mehmet 'in İstanbul'u fethinden sonra Camii olarak hizmet vermeye başlamış daha sonra Türkiye Cumhuriyeti döneminde Mustafa Kemal Atatürk tarafından müzeye çevrilmiştir ve halen müze olarak hizmet vermektedir

Dış bağlantılar[değiştir | kaynağı değiştir]


Birincil kaynaklar[değiştir | kaynağı değiştir]

  • Prokopius,
    • Orhan Duru (Tr.cev) (2011) Bizans'ın Gizli Tarihi, İstanbul: Türkiye İş Bankası Yayınları, ISBN:9944884549.
    • Richard Atwater, (İng. cev.) ve Paul Halsall (ed) (1927) Medieval Sourcebook: Procopius of Caesarea: The Secret History [[1]] "Anedtota"'nin Fordsahm Universitesi "Internet History Sourcebook " websitesinde parasız İngilizce çevirisi.
    • J. Haury (editor); G. Wirth (Revisor) . ( 1964-1976. ) Procopii Caesariensis opera omnia. 3 cilt. Leipzig: Teubner, Grekce metin.
    • H. B. Dewin (ed), (1914–40), Procopius. 7 cilt. Loeb Classical Library. Cambridge, Mass.: Harvard University Press and London, Hutchinson, Grekce metin ve İngilizce çevirisi
    • G.A. Williamson (İng çev) 1966. The Secret History, . Harmondsworth: Penguin Books, "Anedtota"'nin poperer olan modern İngilizce çevrisi'.
  • Elizabeth Jeffreys, Michael Jeffreys, Roger Scott et al. (1986), The Chronicle of John Malalas: A Translation, Byzantina Australiensia 4 (Melbourne: Australian Association for Byzantine Studies) ISBN 0-9593626-2-2
  • Edward Walford (Ing. cev.) (1846 yeni baskı 2008) The Ecclesiastical History of Evagrius: A History of the Church from AD 431 to AD 594, Evolution Publishing, ISBN 978-1-889758-88-6.[1]
  • Haury J. (ed.); G. Wirth. (revizyon) (1971-64), Procopii Caesariensis opera omnia. 3 Cilt. Leipzig:Teubner. Procopius tarihi Yunanca.
  • Dewing, H.B. (ed.) (1914-40), Procopius. 7 cilt. Loeb Classical Library. Cambridge, Mass.: Harvard University Press ve Londra: Hutchinson. Procopius tüm eserleri Yunanca metin ve İngilizce çeviri
Resmî unvanlar
Önce gelen:
I. Justin
Bizans İmparatoru
527 – 565
Sonra gelen:
II. Justin
  1. ^ "The Christian Roman Empire series". Evolpub.com. http://www.evolpub.com/CRE/CREseries.html#CRE5.