Vandallar Savaşı

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Şuraya atla: kullan, ara
Vandallar Savaşı (533-534)
I. Justinianos'un antik Roma İmparatorluğu Kuzey Afrika ve Sardinya adası arazilerini tekrar ele geçirme kampanyası
Vandalic War campaign map.png
Vandallar Savaşı askeri kampanyaları haritası
Tarih Haziran 533 – Mart 534 MS
Bölge Modern Libya, Tunus ve doğu Cezayir, Sardinya
Sonuç Bizans İmparatorluğu'nun kesin zaferi
Coğrafi
Değişiklikler
Vandal Krallığı'nın Bizans İmparatorluğu tarafından işgal edilip kaldırılması. "Afrika Preator Eyaleti" kurulması
Taraflar
Bizans İmparatorluğu Vandal Krallığı
Komutanlar ve liderler
Belisarius Gelimer



Vandallar Savaşı Haziran 533 - Mart 534 döneminde Bizans İmparatorluğu ile Vandal Krallığı arasında yapılan, Vandal Krallığı'nın yenilip ortadan kaldırılması ile sonuçlanan ve çoğunluğu modern Tunus'da yer alan savaştır. Bu savaş kendini tüm Roma İmparatoru olarak gören Bizans İmparatoru (veye Doğu Roma İmparatoru) I. Justinianos'un Batı Roma İmparatorluğu'nun batıdaki arazileri tekrar eski sınırlarına kadar eline geçirmek amacı ile giriştiği bir seri muhabereden oluşan savaşların ilki idi.

Germen asıllı olup Kavimler Göçü sırasında Avrupa'da İspanya'ya göç eden Vandallar Batı Roma İmparatorluğu elinde bulunan Kuzey Afrika'ya (özellikle eski Kartaca ve modern Tunus'a) 5. yüzyıl başında göçüp; bu arazileri ellerine geçirip burada Kartaca merkezli bir bağımsız Vandal Krallığı kurmuşlardı. Vandal Krallığı'nın ilk kralı olan Genseric gayet güçlü bir donanma kurup donattı. Bu güçlü donanma ile Akadeniz sahillerine korsan saldıriları düzenlemeye başladı. 465'de bu donanma ile Roma şehrini vurdu ve talan etti. 468 kendisine saldırmak amacı ile imparatorluğun hazırladığı gayet büyük bir istila ordusunu mağlup edip dağıttı. Geiserich'in ölümünden sonra Doğu Roma İmparatorluğu ile Vandal Krallığı arasındaki ilişkiler daha barışçıl oldu. Ancak Vandalların İsa'nın tanrısallığının inkârieden Aryanizm mezhebine gayet koyu bir inançla bağlanmaları ve bu mezhebe karşı Kalkedon Konsili ile ortaya çıkmış Hıristiyanlığa inanan bu arazilerde yerleşmiş olan halka zaman zaman din değiştirmek için dinsel baskılar ve zulümler yapmaları dolayısiyla Vanadallar ve Bizans İmparatorluğu'nun arası çatışmalı idi.

530'de Kartaca'da ortaya çıkan bir saray komplosu ile Bizans yanlısı olana Vandal Kralı Hilderik bu krallık tahtından indirildi ve yerine onun kuzeni olan Gelimer Vandal Kralı yapıldı. Bizans İmparatoru olan I. Justinianos bunu Vandal Krallığı'na müdahale etmek için bir fırsat olarak gördü. Imparator I. Justınianos'un sekreteri olan ünlü tarihçi Procopius Savaşlar hakkında adlı bu zamanda hazırladığı Bizans Imparatorluk Tarihi kitabında bundan sonraki gelişmeleri gayet detaylı olarak Kitap III-IV'de vermiştir.

Justinianos 532'de doğuda Sasaniler'e karşı imparatorluk sınırlarını güvenceye alabilmişti. Kuzey Afrika'daki Vandal Krallığı'na saldırıda bulunmak ve onaların yönettiği arazileri tekrar Roma idaresi altına almak hedefi idi. Bunun için bircok yeni ticari asker kaydederek bir sefer ordusu hazırlamaya başladı ve bu ordu komutanlığına kendine yakın olan Belisarius'u getirdi. Bu sırada Justinianis teşviki ve hatta direk desteği ile Vandal Krallığı'nın uçlarında bulunan Trablusgarp Eyaleti ve Sardinya Adası Kartaca'daki merkezi idareye karşı isyana başladı. Bu isyanlarla uğraşıp bunları bastırmak için yeni kral Gelimer Vandal donanmasının büyük bir filosunu ve ordunun büyük bir kısmını kardeşi Tzazon komutasına vererek bu eyaletlere gönderdi. Bu ayaklanmalarla uğraşmakta olan Vandal kralının Bizanslıların savaş hazırlıklarından dikkatini ayırmasına neden olduğu gibi ayaklanmayı bastırmak için gönderilen deniz filosu ve ordu kısmı Vandal Krallığı'nın Bizans ordu ve donanmasına karşı savunma gücünü epeyce zayıflattı.

Bizans İmparatorluğu'nun Vandal Krallığı'nı istila etme sefer ordusu ve donanması Konstantinopolis'den Haziran 533 sonlarında ayrıldı. Bu sefer donanmasi ve ordusu ve Yunan yarımadası kıyılarından güney İtalya sahillerinden dolanarak Kartaca'ya yakin Afrika sahiline "Kaputvada" mevkine Eylül başında erişip karaya çıkmaya başladı. Bu çıkartma Vandal Kralı Gelimer'e büyük bir sürpriz oldu. Vandal Kralı Gelimer geride kalan ordusu yanında, Kartaca ve etrafından yeni asker topladı ve Bizans ordusu ile 13 Eylül 533'de Kartaca yakınlarında Ad Decimum Muharebesi'ne girişti. Bu muharabeden önce Kral Gelimer gayet ayrıntılı bir plan yaparak, kardeşlerini iki koldan yanlardan düşmanın arkasına geçirip Bizans ordusu sarmaya almak ve imha etmeyi öngörmüştü. Fakat Bizans ordusunun Hun asıllı ticari askerlerden oluşan bir güçlü birliği bu iki kola sirayla üstün gelerek ve komutanlarını öldürerek bu planın uygulanmasını önlediler. Gelimer ve Vandal ordusu Kartaca'yı da Bizanslılara bırakarak kaçtı.

Tam bu sırada kralın kardeşi Tzazon Sardinya'dan ordusu ile Tunus'a döndü. Vandallar Kral Gelimer ve kardesi Tzazon komutasinda Aralık'ta tekrar Kartaca'ya doğru ilerlemeye başladılar. Bizanslılar ordusu ve Vandal Kralığı ordusu bu sefer Kartaca'nın 50 km batısında Tricamarum Muharebesi'ne giriştiler. Bizans süvarileri yaptıkları taarruzların üçüncüsünde kralın kardeşi ve ortak Vandal komutanı olan Tzazon'u öldürdüler. Moralini kaybeden Kral Gelimer muharabe meydanından kacarak bir uzak ve sapa yollu bir dağ kalesine s9igindi. Burada Bizans güçleri tarafında blokaja uğratıldı. 534 ilkbaharında Vandal Kralı Gelimer Bizans güçlerine teslim oldu.

Belisarius eline geçirmiş olduğu Vandal Krallığı hazinesi ve esir olmuş Vandal Kralı Gelimer ile birlikte Konstantinopolis'e geri döndü. Kendisine gayet şatafatlı antik Roma usulü bir "Zafer Alayı" tertip edildi. Eski antik Roma eyalatı olan Kuzey Afrika'nın Vandal Krallığı yönetimi altında bulunan kısmı Bizans İmparatorluğu'na bağlandı ve "Afrika Preatör Valilliği" adı verilerek bir Bizans eyaleti oldu.

Fakat Mavrıtanyalı, (sonradan Mağribi, veya Faslı adı verilen Mavrlar) kabilelileri antik Roma devletine bağlı olamkla beraber Vandal Krallığı'na gayet zayıf olarak bağlı idiler ve hemen hemen kenedikendilerini yönetmekte idiler. Bizanslıların "Afrika Preatör Valiliği" bu kabilelere Bizans yönetimini uygulamayi çalışmaya başlayınca bu kabilelilerin büyük bir direnişi ile karşılaştı. Bu valilik bu direnişi yapan kabilelerle sonradan Afrika Praetorluk Valiliği Fas Savaşı adı verilen bir savaş yapıp asker zoru ile onları Bizans yönetimi altına alması ancak 548'de mümkün olabildi.

Arka plan[değiştir | kaynağı değiştir]

Vandal Krallığı'nın kurulması[değiştir | kaynağı değiştir]

533'de kadar Vandal-Bizans iliskileri[değiştir | kaynağı değiştir]

Savaş[değiştir | kaynağı değiştir]

Belisarius'un Afrika'ya ordusu ve gemilerle gitmesi[değiştir | kaynağı değiştir]

Kartaca üzerine ilerleme ve Ad Decimum Muharebesi[değiştir | kaynağı değiştir]

Belisarius'un Kartaca'ya girişi ve Gelimer'in karşı taarruzu[değiştir | kaynağı değiştir]

Tricamarum Muharebesi ve Gelimer'in teslim olması[değiştir | kaynağı değiştir]

Savaş sonuçları[değiştir | kaynağı değiştir]

Belisarius'un zafer kutlamalari[değiştir | kaynağı değiştir]

Afrika'da Bizans yönetim sisteminin kurulması ve Afrika Praetorluk Valiliği Savaşları[değiştir | kaynağı değiştir]

Ayrıca bakınız[değiştir | kaynağı değiştir]

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]

Dış bağlantılar[değiştir | kaynağı değiştir]

Klasik referans[değiştir | kaynağı değiştir]

  • Prokopius, De Bellis (Savaşlar hakkında), "Kitap III-IV De Bello Vandalico",
    • Latince: [1] (Latince)
    • Yunanca ve Ingilizce: [2]

Modern referanslar[değiştir | kaynağı değiştir]

  • Edward Gibbons, History of the Decline and Fall of the Roman Empire Cilt. IV, Bölümler 41 & 43 (İngilizce)
  • Bury, John Bagnell (1923) History of the Later Roman Empire Cilt. I ve II New York:Macmillan and Co. [url=http://penelope.uchicago.edu/Thayer/E/Roman/Texts/secondary/BURLAT/home.html] (İngilizce)
  • Hughes, Ian (2009) ((İngilizce)). Belisarius:The Last Roman General. Yardley, PA: Westholme Publishing, LLC. ISBN 978-1-59416-528-3. 
  • Norwich, John Julius (1999), Byzantium The Early Centuries, Londra:Penguin Books Ltd. ISBN 0-14-011447-5 (İngilizce) s. 213-244
  • Diehl, Charles (1896). L'Afrique Byzantine. Histoire de la Domination Byzantine en Afrique (533–709) Paris: Ernest Leroux (Fransızca)
  • Hughes, Ian (2009). Belisarius: The Last Roman General. Yardley, PA: Westholme Publishing, LLC. ISBN 978-1-59416-528-3.

(İngilizce)