Teslis

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Çek Cumhuriyeti'nde Hristiyanlıktaki Teslis'i betimleyen bir anıt: solda Oğul (İsa), sağda Baba, yukarıda ise Kutsal Ruh görülmektedir.

Teslis, kutsal üçleme ya da üçlü birlik, Hristiyan doktrininde tek olan Tanrı'nın Baba, Oğul ve Kutsal Ruh'tan oluşan üçlü doğası. Hristiyanlıktaki üç ilahî varlığı içeren akideleri tanımlayan bir ifadedir. Hristiyan kaynaklarda sıklıkla "Kutsal Teslis", "Üçlü Birlik" veya "Kutsal Üçleme" şeklinde kullanılır.

Hristiyan teolojisine göre bu üçleme birbirinden ayrılmaz ve tek bir Tanrı'nın birbirini tamamlayan farklı yansımaları olarak görülür. Bu açıdan monoteist teoloji çizgisindedir. Diğer tek tanrılı İbrahimî dinlerden Yahudilik ve İslam ise teslis inancını reddeder.

Teslis inancını açıklayan bir diagram

Eski Ahit[değiştir | kaynağı değiştir]

Hristiyanlar, Eski Ahit'in bir çok ayetinde Teslis'in anlatıldığını iddia ederler. Eski Ahit'te İsa'nın Tanrılığı'nın desteklendiğinin iddia edildiği bir ayet şudur :[1]

“Gece görümlerimde insanoğluna benzer birinin göğün bulutlarıyla geldiğini gördüm. Eskiden beri var Olan'ın yanına doğru ilerledi, O'nun önüne getirildi. Ona egemenlik, yücelik ve krallık verildi. Bütün halklar, uluslar ve her dilden insan ona tapındı. Egemenliği hiç bitmeyecek sonsuz bir egemenlik, krallığı hiç yıkılmayacak bir krallıktır. Daniel 7:13

Bazıları ise Teslisçiler olarak

RAB Sodom ve Gomora'nın üzerine gökten ateşli kükürt yağdırdı.

ayetinde cennetteki Tanrı'nın dünyadaki Tanrı'dan farklı olduğunu iddia eder.[2]

Hristiyanlar ayrıca Eski Ahit'te geçen RAB’bin sözü (Zebur 33:6), RAB'bin Ruhu (Yeşeya 61:1), Bilgelik (Süleyman'ın Özdeyişler 9:1) ve ayrıca İbrahim'e görünen 3 adam gibi anlatılarda Teslis'in anlatıldığını iddia ederler.[3] Bununla birlikte, bu kavramları doğrudan daha sonraki Teslis öğretisi ile ilişkilendirmenin Eski Ahit'in niyetinin ve ruhunun ötesine geçeceği konusunda Teslisçi Hristiyan alimleri genellikle hemfikirdir.[4]

Bazı Kilise Babaları, Eski Ahit'in peygamberlerine ve azizlerine gizemin bir bilgisinin verildiğini ve Yaratılış 16:7, Yaratılış 21:17, Yaratılış 31:11, Çıkış 3:2 ayetlerini ve bilgelik içerdiği düşünülen dini kitaplarda gecen Bilgeliği Oğul ile, "Tanrı'nın Ruhu"nu Kutsal ruh ile eşleştirdiklerine inanmaktadırlar.[4] Nenizili Gregorios gibi diğer Kilise Babaları, Söylev kitabında vahyin kademeli olduğunu, Baba'nın Eski Ahit'te açıkça ilan edildiğini, ancak Oğul'un yalnızca belirsiz bir şekilde ilan edildiğini iddia ettiler çünkü "Baba'nın Tanrılığı henüz kabul edilmediğinden açıkça Oğul'u ilan etmek güvenli değildi"[5]

Yaratılış 18–19, Hristiyanlar tarafından Teslis metni olarak yorumlanır. Ayetler üç adam tarafından ziyaret edilen İbrahim'e Tanrı'nın göründüğünü anlatır.[6] Yaratılış 19 Lut'u Sodom'da iki meleğin ziyaret ettiğini anlatır.[7] Bir yanda İbrahim ile diğer yanda Rab/üç adam/iki melek arasındaki etkileşim, tek bir Tanrı'ya Üçlü Birlik şeklinde inananlar için ilgi çekici bir metindir. Aziz Iustinus ve Jean Calvin de benzer şekilde bunu, İbrahim'in iki melek eşliğindeki Tanrı tarafından ziyaret edildiği şeklinde yorumladılar. Iustinus, İbrahim'i ziyaret eden Tanrı'nın, göklerde kalan Tanrı'dan ayırt edilebilir olduğunu ancak yine de (tek tanrılı) Tanrı olarak tanımlandığını varsaydı. Iustinus, İbrahim'i ziyaret eden Tanrı'yı ​​Üçlübirlik'in ikinci kişisi olan İsa olarak yorumladı.

Augustinus ise farklı bir yorumla İbrahim'i ziyaret eden üç kişinin, Teslis inancının üç kişisi olduğuna karar verdi.[8] Ancak Iustinus'un okumasında olduğu gibi, ziyaretçilerin eşit olmadığına dair hiçbir belirti görmedi. Sonra Yaratılış 19'da, ziyaretçilerden ikisine Lut tekil olarak hitap etti: "Lut onlara, 'Aman, efendim' dedi" (Yaratılış 19:18).[8] Augustinus, bu ayeti birden fazla sayıda kişiye rağmen, tek bir öze sahip oldukları için Lut'un onlara tek olarak hitap edebileceği şeklinde yorumlar.[a]

Yeni Ahit[değiştir | kaynağı değiştir]

Geliştirilmiş Teslis öğretisi, Yeni Ahit'i oluşturan kitaplarda "Üçlü Birlik" ya da "Teslis" adıyla açıkça yazılı olmasa da, Yeni Ahit, Matta 28:19, 2. Korintliler 13:14, 1. Korintliler 12:4–5, Efesliler 4:4–6, 1. Petrus 1:2, Vahiy 1:4–5 ayetleri dahil olmak üzere bir çok Teslis formülü içermektedir.[9][10] İlk Hristiyanların Büyük Görev : "Bu nedenle gidin, bütün ulusları öğrencilerim olarak yetiştirin; onları Baba, Oğul ve Kutsal Ruh'un adıyla vaftiz edin" ve Havari Pavlus'un kutsanması : "Rab İsa Mesih'in lütfu, Tanrı'nın sevgisi ve Kutsal Ruh'un paydaşlığı hepinizle birlikte olsun." gibi pasajlar üzerine düşünceleri tarih boyunca ilahiyatçıları Baba, Oğul ve Kutsal Ruh arasındaki ilişkiyi ifade etmeye yöneltmiştir. Sonunda, Yeni Ahit'te bulunan Tanrı, İsa ve Ruh hakkında yazan çeşitli ayetlerin hepsi Tek olan Tanrı'nın, üç kişilik (hipostaz) ve tek bir öz olduğu Teslis doktrinini oluşturmak için bir araya getirildi. Üçlü Birlik doktrini, Baba, Oğul ve Kutsal Ruh arasındaki ilişkinin nasıl olduğuna dair öne sürülen alternatif görüşlere karşı çıkmak ve kiliseyi iki veya üç tanrıya ibadet etme şeklindeki suçlamalara karşı savunmak için kullanıldı.[11]

Tarihçe[değiştir | kaynağı değiştir]

Teslis sözcüğüne Yeni Ahit'te rastlanmaz.[12] İsa'nın öğretileri ve havarilerin yorumlarıyla oluşturulan bir kavramdır.

"Ben ve Baba biriz.” Yahudi yetkililer O'nu taşlamak için yerden yine taş aldılar. İsa onlara, “Size Baba'dan kaynaklanan birçok iyi işler gösterdim” dedi. “Bu işlerden hangisi için beni taşlıyorsunuz?” Şöyle yanıt verdiler: “Seni iyi işlerden ötürü değil, küfrettiğin için taşlıyoruz. İnsan olduğun halde Tanrı olduğunu ileri sürüyorsun.[13]

Bu nedenle gidin, bütün ulusları öğrencilerim olarak yetiştirin; onları Baba, Oğul ve Kutsal Ruh'un adıyla vaftiz edin. (Matta 28, 19)

Yunancadan gelen Grekçeτριας kelimesini Baba, Oğul ve Kutsal Ruh için kullanılmasına ilk kez M.S. 2. yüzyılın ikinci yarısında Hristiyanlığın savunucusu Atinalı Atenagoras'ta rastlanır:

Onlar [Hristiyanlar] Tanrı'yı ve Kelimetullâh'ı, Oğul'un Baba'yla birliğini, ortaklığını, Rûh'un ne olduğunu, bu Üçlü Birlik'in, yâni Rûh'un, Oğul'un ve Baba'nın birliğini ve bunların üçünü birbirinden neyin ayırdığını bilirler.

De heilige drie-eenheid (Kutsal Teslis), Hendrick van Balen'nın eseri

Teslis sözcüğünü ilk kez kullanan kişi Antakyalı Teofilos'tur (ö. 181). Bugüne kadar gelmiş ve birkaç kitaptan meydana gelen tek eseri olan Apologia ad Autolycum’da putperest arkadaşına hakkı anlatmaya çalışırken Grekçeτριας kelimesini Baba, Oğul ve Rûh yerine "Tanrı, Kelimesi ve Hikmeti (Eski Yunanca Grekçelogos ve Grekçesophia)" için kullanmıştır.[14] Batı kilisesinde teslis kelimesi bu yazıdan birkaç on yıl sonra Tertullianus tarafından kullanılmaya başlanmıştır. Bunun için Latincedeki Latincetres (üç) ve Latinceunitas (birlik) kelimelerinden yeni bir kelime olan Latincetrinitası üretmiştir. Hukukçu olan Tertulianus, iş hayatındaki kavramları dine aktararak Roma Hukûku'ndan alınmış ifâdeleri dine almıştır. Baba, Oğul ve Kutsal Ruh için Latincepersonae (şahıslar - hukuktaki taraf için kullanılmaktadır), üçünün birliği için Latincesubstantia (cevher) kelimeleri gibi. O zaman dînî kavramlara eklenen bu kelimelerle Hristiyan teslîsi ifade edilecek olursa Tanrı cevherde birdir, fakat Latincemonarchia, yâni hükmetmede üç şahıs vardır. Bugünkü Avrupâi dillerde Latincepersona ile karıştırılmaması için Latincepersonae yerine Yunancadan alınan Grekçehypostasa (gerçek, huy, varlık, kişisel tabiat) kelimesi tercih edilmektedir.

Tarihte Kitab-ı Mukaddes'i kabul eden cemaatlerin çoğu teslis öğretisine uymuşlardır. Hem Batılı (Katolik ve Protestanlar), hem de Doğulu (Ortodoks, Monofizit ve Nasturî) kiliselerin hepsi, M.S. 4. yüzyılın sonundan itibaren teslisi savunmuşlardır.

Hristiyanlık içinde de teslis inancını reddeden ve İsa'nın hem tanrısal, hem de insânî doğasına karşı çıkan akımlar tarih boyunca ortaya çıkmıştır. Bu akımları ortaya çıkaran önemli felsefî akım Kuzey İtalya'dan gelen aydın dönem Hümanizm'idir. Teslis reddeden bazı dînî hareketler şunlardır:

Ayrıca teslis kabul eden dinî cemaatlerde bu doktrine karşı tek tük de olsa bu cemaatlerin din adamlarınca Kitab-ı Mukaddes'le bağdaşmadığı görüşleri ileri sürülmüş ve sürülmektedir. Meselâ Alexander Hislop, Adolph Ernst Knoch veya Karl-Heinz Ohlig gibi.

Ayrıca bakınız[değiştir | kaynağı değiştir]

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. ^ "Doctrine of the Last Things (Part 1): The Second Coming of Christ". Reasonable Faith (İngilizce). 15 Temmuz 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 15 Temmuz 2022. 
  2. ^ "The "Heavenly" and "Earthly" Yahweh: A Trinitarian Interpretation of Genesis 19:24". Answering Islam (İngilizce). 15 Mayıs 2011 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 15 Temmuz 2022. 
  3. ^ Cross & Livingstone 2005, s. 1652.
  4. ^ a b Joyce 1912.
  5. ^ Kaynak hatası: Geçersiz <ref> etiketi; nazianzen isimli refler için metin sağlanmadı (Bkz: Kaynak gösterme)
  6. ^ Genesis 18:1-2
  7. ^ Genesis 19
  8. ^ a b Kaynak hatası: Geçersiz <ref> etiketi; Watson isimli refler için metin sağlanmadı (Bkz: Kaynak gösterme)
  9. ^ Januariy 2013, s. 99.
  10. ^ Fee 2002, s. 52.
  11. ^ Metzger & Coogan 1993, ss. 782–783.
  12. ^ "Trinity". Britannica.com. 30 Nisan 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 4 Ocak 2015. 
  13. ^ YUHANNA 10:30-33 Ben ve Baba biriz.” Yahudi yetkililer O'nu taşlamak için yerden yine taş aldılar. İsa onlara, “Size Baba'dan kaynaklanan birçok iyi işler gösterdim” dedi. “Bu işlerden hangisi için beni taşlıyorsunuz? | Kutsal Kitap Yeni Çeviri 2001, 2008 (TCL02) | Download The Bible App Now (İngilizce). 
  14. ^ "Theophilus of Antioch: Trinity" [Antakyalı Theophilus: Teslis] (HTML) (İngilizce). 22 Haziran 2014. 12 Ocak 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 28 Ağustos 2014. It is most notable for being the earliest extant Christian work to use the word "Trinity" (Greek: Grekçeτριας), although it does not use the words "the Father, the Son, and the Holy Spirit" to describe the Trinity. Rather, Theophilus himself puts it as "God, his Word (Logos) and his Wisdom (Sophia). 


Kaynak hatası: <ref> "lower-alpha" adında grup ana etiketi bulunuyor, ancak <references group="lower-alpha"/> etiketinin karşılığı bulunamadı (Bkz: Kaynak gösterme)