Makedonya Cumhuriyeti

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Atla: kullan, ara
Makedonya Cumhuriyeti
Република Македонија
Republika Makedonija
Bayrak Arma
Bayrak Arma
Slogan: Ya bağımsızlık ya ölüm
"Слобода или смрт" (Makedonca)
{"'Sloboda ili Smrt"'}
Ulusal Marş: Денес над Македонија
"Денес над Македонија" (Makedonca)
{"'Denes nad Makedonija"'}
"Bugünlerde Makedonya"
Konum
Avrupa’da Makedonya’nın konumu
Başkent

ve en büyük

Üsküp
42°0′K 21°26′D / 42°K 21.433°D / 42; 21.433
Resmî dil(ler) Makedonca
Bölgesel: Türkçe, Arnavutça, Sırpça, Romca, Ulahça[1]
Yönetim biçimi Parlamenter demokrasi
 - Devlet başkanı Gorge İvanov
 - Başbakan Nikola Gruevski
Kuruluş
 - Bağımsızlık ilanı 8 Eylül 1991
 - Tanınma 8 Nisan 1993
Yüzölçümü
 - Toplam 25713 km²  (148)
9.928 mil²
 - Su (%) 1.9
Nüfus
 - 2009 tahmini 2,114,550 (142)
 - 2002 sayımı 2,022,547[2]
GSYİH (SAGP) 2005
 - Toplam 415.78 Milyon $ (121)
 - Kişi başına $9.569 (80th)
Gini (2008) 44.2
İGE  artış 0.728 (orta)  (2007)
Para birimi Denar (MKD)
Zaman dilimi OAZD (UTC+1)
 - Yaz OAYZD (UTC+2)
Internet TLD .mk
Telefon kodu 389

Makedonya Cumhuriyeti (Makedonca: Bu ses hakkında Република Македонија / Republika Makedoniya ) veya kısaca Makedonya, Balkanlar'da bir ülke. Kuzeyde Sırbistan ve Kosova, batıda Arnavutluk, güneyde Yunanistan, doğuda Bulgaristan ile komşudur. Birleşmiş Milletler tarafından 1993 yılında tanınan ülke, Yunanistan'ın itirazı sonucu Birleşmiş Milletler tarafından “Makedonya Eski Yugoslav Cumhuriyeti[3] - MEYC” (İngilizce: Former Yugoslav Republic of Macedonia - FYROM, Makedonca: Πоранешна Југословенска Република Македонија - ΠЈРМ / Poranešna Jugoslovenska Republika Makedonija - PJRM) adıyla tanınmaktadır.[4][5]

Makedonya, 542 yıl Osmanlı İmparatorluğu hâkimiyeti altında kalmıştır ve birçok Türk izi taşımaktadır.

Tarih[değiştir | kaynağı değiştir]

Bugünkü Makedonya toprakları, tarihte birçok devlet ve imparatorluğun sınırları içinde olmuştur. Bunlar içinde Roma İmparatorluğu (sonrasında Doğu Roma İmparatorluğu) ve Osmanlı İmparatorluğu, bölgede hüküm süren imparatorluklardandır.

600 yıla yakın süre Osmanlı egemenliğinde kalan bölge, 20. yüzyılda Yugoslavya Sosyalist Federatif Cumhuriyeti'nin en güney kısımlarını oluşturmuştur.

1991 yılında özerk cumhuriyet Makedonya, Yugoslavya Sosyalist Federatif Cumhuriyeti’nın iç savaşlara girdiği dönemde bağımsızlığını ilan etmiştir.

Coğrafya[değiştir | kaynağı değiştir]

Makedonya Cumhuriyeti'nin tek büyük ırmağı tam ortasından geçen Vardar Nehri'dir. Ülkede yüksekliği 2,000 metreyi geçen 16 dağ bulunmaktadır. En büyük göller Arnavutluk, Yunanistan ve Makedonya Cumhuriyeti'nin kesiştiği noktada bulunan Ohri, Prespa ve Doyran Gölü'dür.

Dağlar[değiştir | kaynağı değiştir]

Makedonya Cumhuriyeti'ndeki en önemli dağlar şunlardır:

Korab Dağı 2,764 m
Şar Dağları 2,747 m
Baba Dağı 2,601 m
Jakupica 2,540 m
Nice Dağı 2,521 m
Deşat Dağı 2,373 m

İdari yapılanma[değiştir | kaynağı değiştir]

Makedonya istatistiksel bölgeleri haritası
Makedonya belediye sınırları haritası

Makedonya’nın idari yapılanmasında aşağıdaki sistemlerden oluşur:

  • İstatistiksel Bölgeler
  • Belediyeler

İstatistiksel bölgeler[değiştir | kaynağı değiştir]

Makedonya’nın istatistiksel bölgeleri şunlardır:

Belediyeler[değiştir | kaynağı değiştir]

Makedonya’da 84 belediye vardır. Ağustos 2004’te Makedonya idaresi tarafından, söz konusu 84 belediye yeniden düzenlenmiştir. Bu belediye merkezlerinden on tanesi Büyük Üsküp’ü oluşturur.

Demografi[değiştir | kaynağı değiştir]

Nüfus[değiştir | kaynağı değiştir]

Makedonya Cumhuriyeti nüfusu 2002 nüfus sayımına göre 2.022.547 kişidir.[2] Halkın %58i büyük şehirlerde toplanmıştır.

Makedonya Cumhuriyeti'nin büyük şehirleri

Şehirler[değiştir | kaynağı değiştir]

Makedonya Cumhuriyeti'nin büyük şehirleri
Şehir Nüfus Arma İdari Bölge Nüfus
Üsküp 500.000 Coat of arms of Skopje.svg Üsküp Bölgesi 506.926
Kumanova 71.000 Coat of arms of Kumanovo Municipality.svg Kuzeydoğu Bölgesi 105.484
Manastır 80.000 Coat of arms of Bitola Municipality.svg Pelagonya Bölgesi 95.385
Pirlepe 68.000 Coat of arms of Prilep Municipality.svg Pelagonya Bölgesi 76.768
Kalkandelen 60.000 Coat of arms of Tetovo Municipality.png Polog Bölgesi 86.580
Gostivar 46.000 Gostivarski grb.png Polog Bölgesi 81.042
Ohri 51.000 Former coat of arms of Ohrid Municipality.svg Güneybatı Bölgesi 55.749
Köprülü 48.000 Coat of arms of Veles Municipality.png Vardar Bölgesi 55.108
İştip 42.000 Coat of arms of Štip Municipality.svg Doğu Bölgesi 47.796

Etnik gruplar[değiştir | kaynağı değiştir]

Makedonya Cumhuriyeti etnik gruplar haritası (2002 yılı)

Makedonya Cumhuriyeti çok etnik yapıya sahip bir devlettir. 2002 sayımlarına göre en büyük nüfus 1.297.981 kişiyle Makedonlar’a aittir. Sonraki dağılım Arnavutlar 509.083; Türkler 77.959; Romanlar 53.879; Sırplar 35.939; Boşnaklar 17.018; Ulahlar 9695 şeklinde oluşmuştur.[2]

2002 sayımlarına göre ülkenin etnik yapısı:

Sayı %
TOPLAM 2.022.547 100
Makedon 1.297.981 64,18
Arnavut 509.083 25,17
Türk 77.959 3,85
Roman 53.879 2,66
Sırp 35.939 1,78
Boşnak 17.018 0,84
Ulah 9.695 0,48
diğer 20.993 1,04

Din[değiştir | kaynağı değiştir]

Ohri'deki Aziz Kliment ve Pantheleimon kilisesi

Makedonya Cumhuriyeti'nde en yaygın din %64,7 ile Makedon Ortodoks Kilisesi'ne bağlı Ortodoksluk, %34,3 ile en yaygın ikinci din İslam'dır. Makedonya Cumhuriyeti oran açısından Türkiye, Kosova, Arnavutluk ve Bosna-Hersek'ten sonra Avrupa'daki en büyük Müslüman nüfusu barındırır.[kaynak belirtilmeli]

Ülkede Müslümanlar'ın büyük çoğunluğunu Arnavutlar oluşturmaktadır. Bunun yanı sıra Türkler, Boşnaklar ve 40.000 - 80.000 kadar nüfusa sahip oldukları tahmin edilen bir Müslüman Makedon topluluğu da vardır. Müslüman Makedonlar, Hristiyanlardan ayırt edilmek için kendilerine Torbeş demektedirler.[6] Ülkede 1200 kilise, 400 cami bulunur. Üsküp'de Ortodoks ve İslam dinine mensup insanlar için değişik okullar vardır.

Günümüzde Makedonya[değiştir | kaynağı değiştir]

Ülkenin başkenti Üsküp 500,000 civarındaki nüfusuyla aynı zamanda ülkenin en büyük şehridir. Ülkede Üsküp hariç büyük şehirler Manastır, Kumanova, Pirlepe, Kalkandelen, Ohri, Köprülü, İştip, Gostivar ve Ustrumca'dır. Ülkede 50 kadar doğal ve yapay göl ve yüksekliği 2,000 metreden fazla 16 dağ bulunmaktadır.

Ülke Birleşmiş Milletler, Avrupa Konseyi, Frankofon, Dünya Ticaret Örgütü, Avrupa Güvenlik ve İşbirliği Teşkilatı'na üye olmakla birlikte Aralık 2005'den beri Avrupa Birliği ile müzakerede, Kuzey Atlantik Antlaşması Örgütü'ne de adaydır.

Makedonya sorunu[değiştir | kaynağı değiştir]

1944-1991 yılları arasında Makedonya Sosyalist Cumhuriyeti bayrağı
1992-1995 yılları arasında Makedonya bayrağı

Ülke 1991 yılında Yugoslavya'dan Makedonya ismi ile bağımsızlığını ilan etti. Birleşmiş Milletler ülkeyi 1993 yılında Eski Yugoslav Makedonya Cumhuriyeti (EYMC) (Makedonca: Поранешна Југословенска Република Македонија (ПЈРМ)) ismi ile tanıdığını duyurdu. Diğer uluslararası örgütler olan Avrupa Birliği, Kuzey Atlantik Antlaşması Örgütü, Uluslararası Para Fonu, Avrupa Yayın Birliği ve Uluslararası Olimpiyat Komitesi gibi örgütler ülkeyi Eski Yugoslav Makedonya Cumhuriyeti (EYMC) adıyla tanıdı.

Türkiye, Makedonya Cumhuriyeti'nin bağımsızlık ilanıyla beraber ülkeyi kendi ismi ile tanımıştır. Nitekim bu sebeple Makedonya'yı Eski Yugoslav Cumhuriyeti Makedonya ismiyle (FYROM) tanıyan NATO teşkilatına ait ve içinde Makedonya geçen tüm belgelerde metinde "FYROM" kısaltması geçerken belgenin sonundaki bir dipnotta Türkiye'nin ve diğer NATO üyeleri A.B.D, Arnavutluk, Bulgaristan, Estonya, Hırvatistan, İsveç, İzlanda, Kanada, Litvanya, Macaristan, Norveç, Polonya, Romanya ve Slovakya ile birlikte Makedonya'yı anayasal ismi ile tanıdığı ayrıca belirtilmiştir.

Diplomatik ilişkiler[değiştir | kaynağı değiştir]

Makedonya Cumhuriyeti'nin şu ülkelerde temsilcilikleri vardır: Amerika Birleşik Devletleri, Almanya, Arnavutluk, Avustralya, Avusturya, Belçika, Birleşik Krallık, Bosna-Hersek, Bulgaristan, Çin, Danimarka, Fransa, Hırvatistan, Hollanda, İspanya, İsveç, İsviçre, İtalya, Kanada, Katar, Macaristan, Mısır, Polonya, Romanya, Rusya, Sırbistan, Slovenya, Türkiye, Ukrayna, Yunanistan ve Vatikan.

Resimler[değiştir | kaynağı değiştir]

Ayrıca bakınız[değiştir | kaynağı değiştir]

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. ^ Söz konusu bölgesel diller, Makedoncanın yanında belediye sınırları dâhilinde % 20’den fazla konuşura sahip olunan bölgelerde resmî kullanımdadırlar. bk: Diller yasası hk. haber
  2. ^ a b c 2002 nüfus sayımı sonuçları Makedonya Cumhuriyeti Devlet İstatistik Enstitüsü (Makedonca) (İngilizce)
  3. ^ "TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ". http://www.tbmm.gov.tr/kanunlar/k5247.html. Erişim tarihi: 25-10-2013. AVRUPA BİRLİĞİ İLE TÜRKİYE CUMHURİYETİ ARASINDA TÜRKİYE CUMHURİYETİNİN MAKEDONYA ESKİ YUGOSLAV CUMHURİYETİNDEKİ AVRUPA BİRLİĞİ KUVVETİNE KATILIMINA İLİŞKİN ANLAŞMA VE BUNA BAĞLI MALÎ DÜZENLEMENİN ONAYLANMASININ UYGUN BULUNDUĞUNA DAİR KANUN - Kanun No. 5247. 
  4. ^ United Nations Resolution 225 (1993) (İngilizce)
  5. ^ Igor Janev, Legal Aspects of the Use of a Provisional Name for Macedonia in the United Nations System, AJIL, Vol. 93. no 1. 1999. (İngilizce)
  6. ^ Tom Gallagher, The Balkans In The New Millennium: In the Shadow of War and Peace, Routledge 2005, s. 85

Dış bağlantılar[değiştir | kaynağı değiştir]

Konuyla ilgili diğer Wikimedia sayfaları :

Commons'ta Makedonya Cumhuriyeti ile ilgili çoklu ortam dosyaları bulunmaktadır.

Vikisözlük'te Makedonya Cumhuriyeti ile ilgili kelime açıklaması bulunmaktadır.


Wikimedia Atlas'da the Republic of Macedonia