Yunanlar

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Atla: kullan, ara
Yunanlar
Έλληνες
Greeks25-3.svg
1. sıra: Homeros • Leonidas I • Perikles • Herodotus • Hipokrates
2. sıra: Sokrates • Platon • Aristoteles • III. Aleksandros • Arşimet
3. sıra: İskenderiyeli Hipatia • II. Basil • I. Aleksios Komnenos • Pleton • El Greco
4. sıra: Rigas Velestinlis • Teodoros Kolokotronis • Laskarina Bubulina • Geórgios Karaïskákis • Yannis Kapodistrias •
5. sıra: Elefterios Venizelos • Konstantin Kavafis • Yorgo Papanikolau • III. Makarios • Pirros Dimas
Toplam nüfus
12.900.000[1]
Önemli nüfusa sahip bölgeler
Yunanistan Yunanistan 10.196.539 (2001 nüfus sayımı) [2]
Amerika Birleşik Devletleri ABD 1.380.258 (2006 tahmin) [3]
Kıbrıs Cumhuriyeti Kıbrıs Cumhuriyeti 624.754 (2001 nüfus sayımı) [4]
Birleşik Krallık Birleşik Krallık 400.000 (tahmin) [5]
Avustralya Avustralya 365.147 (2006 nüfus sayımı) [6]
Almanya Almanya 320.000 (2008 tahmin) [7]
Kanada Kanada 242.685(2006 nüfus sayımı) [8]
Rusya Rusya 97.827 (2002 nüfus sayımı) [9]
Şili Şili 90.000-120.000 (2008 nüfus sayımı) [10]
Ukrayna Ukrayna 89.500 (2001 nüfus sayımı) [11]
Arnavutluk Arnavutluk 58.785 (1989 nüfus sayımı) [12]
Güney Afrika Güney Afrika 55.000 (2008 tahmin) [13]
Brezilya Brezilya 40.000 (2008 tahmin) [14]
Belçika Belçika 35.000 (2008 tahmin) [15]
Arjantin Arjantin 30.000 (2008 tahmin) [16]
Sırbistan Sırbistan 15.000 (2008 tahmin) [17]
İsveç İsveç 15.000 (2008 tahmin) [18]
Kazakistan Kazakistan 13.000 (2008 tahmin) [19]
İsviçre İsviçre 11.000 (2008 tahmin) [20]
Özbekistan Özbekistan 9.500 (2008 tahmin) [21]
Romanya Romanya 6.500 (2008 tahmin) [18]
Avusturya Avusturya 5.000 (2008 tahmin) [22]
Türkiye Türkiye 2.500-4.000 (2008 tahmin) [23][24]
Diğer ülkeler: Bakınız Yunan diasporası - İngilizce Vikipedi
Diller

Yunanca

Din

Büyük çoğunluğu Rum Ortodoks[25], diğer

Yunan, Helen soyundan gelen veya Yunanistan'ın vatandaşlığında olan, genellikle Yunanca konuşan, en yaygın olarak günümüz Yunanistan topraklarında yaşayan millet ve etnik gruba verilen addır. Yunan kelimesi yerine, bu tanımlama için Yunanlı kelimesini günümüzde kullanmak Türk Dil Kurumu'nun resmî verileri doğrultusunda kesinlikle yanlıştır.[26]

Yunanlar'ın MÖ 20. yüzyılda kitleler hâlinde Balkan Yarımadası'nın güneyine göç ettiklerine inanılır. Yunanlar zaman ile Anadolu'da ve Karadeniz sahillerinde ticaret kolonileri kurmuşlar ve gerek Anadolu'da gerek Yunanistan'da uzun yıllar hüküm sürmüşlerdir. Roma İmparatorluğu'nun giderek güç kazanması ile bağımsızlıklarını koruyamamışlar ve Roma egemenliği altına girmişlerdir. Kavimler Göçü nedeniyle Roma İmparatorluğu'nun ikiye ayrılması ile doğu kanadında Bizans İmparatorluğu'nu kuruldu. 1000 yıldan fazla tarih sahnesinde rol oynayan Bizans İmparatorluğu, Osmanlı Devleti'nin Konstantinopolis'i fethetmesi ile yıkıldı, Trabzon ve Mora'nın alınması ile de dirilme umutlarını kaybetti. Dini İslam olan Osmanlı Devleti, İstanbul'daki Ortodoks kilisesinin şehirde kalmasına izin verdi ve bu nedenle Yunanlar uzun yıllar göç etmeden Osmanlı egemenliği altında yaşadılar. Fakat bunun yanında şehir alındığında birçok bilim insanı ve filozof Avrupa'ya göç etti. Osmanlı egemenliğindeki Yunanlar 1832'de Osmanlı Devleti'nden ayrılarak kendi krallıklarını kurdular. 1923 yılında Lozan Anlaşması ile Türkiye'de yaşayan Rumlar ve Yunanistan'da yaşayan Türkler nüfus mübadelesi sonucunda yer değiştirdi. 1923'de 12.4 milyon[27][28] olan Türkiye nüfusundan 1.2 milyon Yunan ayrıldı.[29] Buna karşın 5 milyon[30] nüfuslu Yunanistan'dan 500.000 Türk Türkiye'ye göç etti.[29]

Soyadları[değiştir | kaynağı değiştir]

Yunanistan'da soyadı kültürü, Türk toplumunda olduğu gibi, alan kişinin karakteristik özelliğini, mesleğini vb. yansıtan isimlerdir. Yunanistan'da yakın zamana kadar kadınlar, evlendikten sonra babalarının soyadını bırakıyor ve kocalarının soyadını alıyorlardı fakat günümüzde kadınlar, kanunen kızlık soyadlarını tutmaya teşvik edilmektedir. Kişilerin aldığı soyadları yaşamış oldukları bölgeye göre değişir.

papa- önekini almış soyadları

Herhangi bir soyadında bu önekin bulunması ataların birinin papaz olduğunun göstergesidir.

konto-, makro-, ve chondro- önekini almış soyadları

Herhangi bir soyadında bu öneklerden birinin bulunması, Türkçe'deki kısa, koca ya da şişman manâsına gelir.

  • Vaggelis Konitopoulos

Türk kökenli soyadları

kara- , haci- gibi önekler Yunan kültürüne Osmanlı hâkimiyeti sırasında kültürel etkileşim sonucu girmişlerdir. Bunun yanında -τζή soneki ile bitenler, Türkçedeki -cı, -ci; -oglou ile bitenler Türkçedeki -oğlu; -λής ile bitenler, -li, -lı anlamlarını katar.

-idis ile biten soyadları

Trabzon - Pontus bölgelerinden göçmüş olanlar kullanır.

-akis/-aki ile biten soyadları

Genelde Girit adasından göçenler ve yerlileri tarafından kullanılır.

-ellis/-elli ile bitenler

Genelde Midilli adasından göçenler ve yerlileri tarafından kullanılır.

Din[değiştir | kaynağı değiştir]

Yunan halkının büyük çoğunluğu Hristiyanlığın Ortodoks mezhebine bağlıdır. Osmanlı egemenliğine girdiği zamanlarda ülke içinde Müslüman azınlık da oluşmuştur. Bugün Yunanistan'daki Müslüman azınlığın neredeyse tümünü Türkler oluşturur. Bir diğer önemli müslüman azınlık da Arnavutlardır. Yunan kültürü içinde geçmişten bügüne hep bir Yahudi azınlık da yer almış ve Yahudiler ile kültür etkileşiminden Yevanika adı verilen bir şive ortaya çıkmıştır.

Dil[değiştir | kaynağı değiştir]

Ana madde: Yunanca

Yunanistan'da resmi dil Yunanca'nın Dimotiki şivesidir. (Yun. δημοτική "Đimotiki" okunur) 1976'dan beri Yunanistan'ın ve Kıbrıs Cumhuriyeti'nin resmî dilidir. Yunanca (Ελληνικά - Elinika) 3000 yıllık bir geçmişe sahiptir. Hint-Avrupa dil ailesine aittir. Antik Yunanca Klasik Yunan uygarlığının dili olarak kullanılmıştır. Modern Yunanca Antik Yunanca'dan oldukça farklı olmakla beraber köken olarak ona dayanır. Yunanca, Yunan Alfabesi kullanılarak yazılır.

Modern Yunanca dünyada, çoğunluğu Yunanistan'da olmakla beraber, Avustralya, Almanya ve Amerika Birleşik Devletleri'nde yaşayan yaklaşık 15 milyon kişinin anadilidir. Türkiye'de anadili Yunanca olan yaklaşık 2000 Rum olduğu sanılmaktadır. Bunların hemen hemen hepsi İstanbul, Gökçeada ve Bozcaada'da yaşar. Günümüzde Yunanistan ve Kıbrıs'tan Türkiye'ye göç eden Yunanca (ya da Rumca) konuşan (konuşabilen) kayda değer Türk de vardır.

Köken[değiştir | kaynağı değiştir]

MÖ 3. bin yılda, ilk Yunanların(Proto-Greeks) temsili konumu. Yaklaşık olarak Epir ve Tesalya bölgesi

Alman tarihçisi Jakob Philip Fallmerayer Geschichte der Halbinsel Morea I, Stuttgart / 1830 adlı eserinde Yunanlar için şunları söylüyor; "Avrupa'da Helen soyunun kökü kurumuştur... Onun ruhunun ölümsüz eserleri ve ülke topraklarındaki birkaç harabe,bir zamanlar bir Helen halkının varolduğunu gösteren yegane delillerdir.Çünkü bugünkü Yunanistan'ın Hristiyan halkının damarlarında bir tek damla bile Saf ve Katıksız Helen kanı dolaşmamaktadır..."[31]

Abece[değiştir | kaynağı değiştir]

Ana madde: Yunan Abecesi

Yunanca, yedisi sesli, on beşi sessiz, ikisi ise birleşik yirmi dört harften oluşan Yunan Abecesi ile yazılır. Yunan alfabesi Fenike alfabesinin bir uyarlamasıdır.[32][33] İlk başta Yunanlar Fenike alfabesinde bulunan 22 harfi devralıp kullanmaya başladılar. Zamanla küçük değişiklikler yapıldı. Bugün Yunan Abecesi'ni Yunanlar'dan başka kullanan kavim yoktur. Daha önceki yıllarda Gagavuzca ve Karamanlı Ortodoks Hristiyan Türklerin kullandığı Türkçe , Yunan Abecesi'ile yazılırdı. 2000'i Türkiye Cumhuriyeti sınırları içerisinde yaşayan toplam 15.000.000 kişinin anadilidir.

Α Β Γ Δ Ε Ζ Η Θ Ι Κ Λ Μ Ν Ξ Ο Π Ρ Σ Τ Υ Φ Χ Ψ Ω
α β γ δ ε ζ η θ ι κ λ μ ν ξ ο π ρ σ/ς τ υ φ χ ψ ω

Şiveler[değiştir | kaynağı değiştir]

Demografi[değiştir | kaynağı değiştir]

Yunan Diasporası'nın en geniş olduğu ilk 50 ülke

Bugün dünyada yaklaşık 13 milyon[1] başka kaynaklara göre 14-17 milyon[34] Yunan'ın olduğu sanılmaktadır. Anavatanda yaşayanların yanı sıra diğer ülkelerde çalışan, gurbette olan birçok etnik Yunan vardır. Avrupa'nın hemen her ülkesinde, Amerika'da ve Avustralya'da birçok Yunan bulunur.

1 Milyon'dan fazla

500 Bin - 1 Milyon arası

100 Bin - 500 Bin arası

25 Bin - 100 Bin arası

1000 - 25 Bin arası

İtalya Arjantin Gürcistan Kazakistan
İsveç Özbekistan İsviçre Romanya
Türkiye Yeni Zelanda Hollanda Mısır
Bulgaristan Çek Cumhuriyeti Moldova Macaristan
Lübnan Polonya Suudi Arabistan Lüksemburg
Kamerun Ermenistan Venezuela Zimbabwe
Uruguay Meksika Suriye

1000'den az

Panama Zambiya Kırgızistan Danimarka
Etiyopya Makedonya Ürdün Norveç
İspanya Bahamalar Nijerya Tanzanya
İsrail Sudan Azerbaycan Peru
Litvanya Malawi Kolombiya Cibuti
Finlandiya Portekiz Kuveyt Letonya
Japonya Çin

Yunan insanlarına diğer dillerde verilen adlar[değiştir | kaynağı değiştir]

Grek kökü üzerine türetilmiş olanlar, genelde Avrupa dillerinde;

İngilizce: Greece İtalyanca: Grecia Fransızca: Grèce Almanca: Griechenland İspanyolca: Grecia
Portekizce: Grécia Felemenkçe: Griekenland Frizce: Grikelân Afrikaans: Griekeland Lehçe: Grecja
Danca: Grækenland İsveççe: Grekland İzlandaca: Grikkland Fince: Kreikka Estonca: Kreeka
Arnavutça: Greqia Rumence: Grecia Katalanca: Grècia Macarca: Görögország Slovakça: Grécko
Slovence: Grčija Letonca: Grieķija Litvanyaca: Graikija Kernevekçe: Pow Grek Galce: Groeg
İrlandaca: An Ghréig Rusça: Греция (Gretsia) Ukraynaca: Греція (Gretsia) Sırpça: Грчка (Grčka) Çekçe: Řecko
Hırvatça: Grčka Bulgarca: Гърция (Grtsia) Japonca: ギリシャ (Girişa)

İyon kökü üzerine türetilmiş olanlar, genelde Sami ve Altay dillerinde;

Türkçe: Yunanistan Azerice: Yunanıstan Ermenice: Հունաստան (Hounastan) Hintçe: यूनान (Yûnân)
Arapça: يونان (Yûnân) Eski İbranice: יָוָן (Yāwān) İbranice: יוון (Yavan) KJV İncili: Javan
Endonezyaca: Yunani Malay dili: Yunani Farsça: یونان (Yūnān) Süryanice: ܝܘܢܢ (Yunan)

Helen kökünden türemiş olanlar (Yunanca da dahil)

Diğer

Ayrıca bakınız[değiştir | kaynağı değiştir]

Not[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. ^ a b Joshua Project
  2. ^ According to the 2001 census, Gaakinya’nın toplam nüfusu (10.964.020)’nun %93 (10.196.539) Yunan’dır.
  3. ^ Selected Nüfusulation Profile in the United States, Greek United States of America: Census Bureau
  4. ^ 2001 nüfus sayımı (Kıbrıs hükûmeti’nin control alanında)
  5. ^ Greek population in the UK Ayrıntılı rakam mevcut olmayıp bu rakam sadece Londra ile sınırlıdır.
  6. ^ 2006 Census Tables by Topic (PDF dosyası
  7. ^ Bilateral Relations: Greece, March 2008
  8. ^ Ethnic origins, 2006 counts, for Canada, provinces and territories - 20% sample data Statistics Canada
  9. ^ 2002 nüfus sayımı (Norwegian Institute of International Affairs: Centre for Russian Studies)
  10. ^ Griegos de Chile.
  11. ^ title=2001 nüfus sayımı (State Statistics Committee of Ukraine)
  12. ^ Mission Report on the situation of the Greek minority in Albania (PDF dosyası) UNPO
  13. ^ Hellenic Republic Ministry of Foreign Affairs, Greece and sub-Saharan African Countries Bilateral Relations
  14. ^ Hellenic Republic Ministry of Foreign Affairs, Brazil, The Greek Community
  15. ^ Hellenic Republic Ministry of Foreign Affairs, Belgium, The Greek Community
  16. ^ Hellenic Republic Ministry of Foreign Affairs, Argentina, The Greek Community
  17. ^ Glas Javnosti: Nama su samo Srbi braća
  18. ^ a b Hellenic Republic Ministry of Foreign Affairs, Sweden, The Greek Community
  19. ^ "Ethnodemographic situation in Kazakhstan" (PDF). 2008-03-07 tarihinde özgün kaynağından arşivlendi. http://web.archive.org/web/20080307133141/http://www.ide.go.jp/English/Publish/Mes/pdf/51_cap1_2.pdf. 
  20. ^ [www.mfa.gr/www.mfa.gr/en-US/Policy/Geographic+Regions/Europe/Relationships+with+other+countries/Switzerland Hellenic Republic Ministry of Foreign Affairs, Switzerland, The Greek Community]
  21. ^ "GREEKS IN UZBEKISTAN - Central Asia-Caucasus Institute Analyst". www.cacianalyst.org. http://www.cacianalyst.org/?q=node/515. Erişim tarihi: 2008-12-24. 
  22. ^ Hellenic Republic Ministry of Foreign Affairs, Austria, The Greek Community
  23. ^ [According to the Human Rights Watch, the Greek population in Turkey is estimated at 2,500 in 2006. "From “Denying Human Rights and Ethnic Identity” series of Human Rights Watch" Human Rights Watch.
  24. ^ minorityrights.org
  25. ^ CIA World Factbook “Greece”: Ortodoks: %98, İslam: %1,3, diğerler: %0,7%.
  26. ^ Yunanlı değil, Yunan! Kaynak: Türk Dil Kurumu Resmî Web Sitesi
  27. ^ Nedim İpek, Mübadele ve Samsun, Türk Tarih Kurumu Basımevi, 2000, ISBN 975-16-1375-2, sayfa 161
  28. ^ 1923-1990 Nüfus Yapısı, Ceteris Paribus
  29. ^ a b Türk-Yunan nüfus mübadelesi sonucu Kocaeli'ne iskan edilen göçmenler (1923-1930), Ayhan Ateş, 2008, Abant İzzet Baysal Üniversitesi (Sosyal Bilimler Enstitüsü), sayfa 53-54
  30. ^ Population of Eastern Balkans, Tacitus Historical Atlas
  31. ^ T. Leeb, Jakob Philipp Fallmerayer: Publizist und Politiker zwischen Revolution und Reaktion (Münich, 1996). ISBN 3-406-10690-0, sayfa 55; [Orijinal Almanca: Das Geschlecht der Hellenen ist in Europa ausgerottet. Schönheit der Körper, Sonnenflug des Geistes, Ebenmaß und Einfalt der Sitte, Kunst, Rennbahn, Stadt, Dorf, Säulenpracht und Tempel, ja sogar der Name ist von der Oberfläche des griechischen Kontinents verschwunden.... auch nicht ein Tropfen echten und ungemischten Hellenenblutes in den Adern der christlichen Bevölkerung des heutigen Griechenlands fließet.]
  32. ^ The date of the earliest inscribed objects; A.W. Johnston, "The alphabet", in N. Stampolidis and V. Karageorghis, eds, Sea Routes from Sidon to Huelva: Interconnections in the Mediterranean 2003:263-76, summarizes the present scholarship on the dating. (İngilizce)
  33. ^ Pierre Swiggers, Transmission of the Phoenician Script to the West, in Daniels and Bright, The World's Writing Systems, 1996 (İngilizce)
  34. ^ Immigration and asylum: from 1900 to the present, Matthew J. Gibney, Randall Hansen, ABC-CLIO, 2005, ISBN 1-57607-796-9, sayfa 273 (İngilizce)

Dış bağlantılar[değiştir | kaynağı değiştir]