Arnavutlar
 |
Bu maddedeki veya maddenin bir bölümündeki bazı bilgilerin kaynağı belirtilmemiştir. Ayrıntılar için maddenin tartışma sayfasına bakabilirsiniz. Maddeye uygun bir biçimde kaynak ekleyerek Vikipedi'ye katkıda bulunabilirsiniz. |
İskender Bey • Tepedelenli Ali Paşa Kavalalı Mehmet Ali Paşa • Lekë Dukagjin |
|||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| Toplam nüfus | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Yaklaşık 10 Milyon | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| Önemli nüfusa sahip bölgeler | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
|||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| Diller | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| Din | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
Arnavutlar, (Arnavutça: Shqiptaret), bugün Adriyatik kıyısı ile Balkanlar’ın diğer bölgelerinde yaşayan halk.
Konu başlıkları |
[değiştir] Kökenleri
Arnavutlar Avrupa’nın en eski otokton halkı olan antik İlliryalıların ve Pelasgların torunlarıdır [17]. Avrupa’da binlerce yıldır var oldukları Arnavutların dedeleri olan İlliryalılar denizci bir milletti ve kendilerine özgü yaptıkları, seri gemilerle Akdeniz ve Karadeniz’de denizaşırı ticari faaliyetler yaptıkları ve günümüzde genetik olarak Arnavutlara en yakın ırk İtalyanlar'ın olduğu düşünülür [18]. İtalya'nın güneyinde, özellikle Kalabriya ve Sicilya'da her ailede Arnavutlarla akrabalık mevcuttur. 8. yüzyıldan sonra Yugoslavlar ile de karışım yaşamışlardır. Atina kenti'de esasen Arnavutların yaşadığı bir şehirdi ancak 1. Dünya Savaşından sonra Rumlar çoğunluğu sağladılar.
[değiştir]
Antik İlliryalılar arasında “Arber/Arben” isimli bir kabile bulunuyordu. Anlam olarak Eski Arnavutçada ‘ar’ “iş, tarla”; ‘ben’ “yapan, eden” anlamındadır.[kaynak belirtilmeli] Buna göre ‘arben’, “iş yapan” demektir. (Almanca Arbeit: çalışma,iş) Başlangıçta Arnavutların ataları olan Antik İlliryalıların bir kabilesi olan Arben, zamanla tüm Arnavutların ismi hâline gelmiştir. Roma Împaratorluğu'nun İlirya Eyaleti (Doğu Adriyatik) pek çok Roma imparatorunun doğum yeridir. Romalılar Arben kelimesini Arvanit olarak kendi dillerine adapte ettiler. Türkler ise “Arvanit” kelimesini “Arnavut” olarak telaffuz ettiler ve bu telaffuz günümüze kadar ulaştı. Doğu ve batı dillerinde de Arnavut kelimesi genellikle “Alban” ve bunun türevleri şeklinde geçer. Arnavutluk Cumhuriyeti’ndeki Arnavutlar “Arnavut” kelimesin bilmezler, kendilerine “Shqiptar” derler. ‘Shqiptar’ Arnavutçada "kartalın oğlu" anlamına gelir.[kaynak belirtilmeli] Arnavut kelimesinin Arnavutların yoğun yaşadığı ülkelerin dillerine göre kullanımı şöyledir: Arnavutluk: Shqiptar; Kosova: Shqiptar; Makedonya: Shqiptar; Sırbistan: Shqiptar; Bosna-Hersek: Shqiptar; Karadağ: Shqiptar; Hırvatistan: Shqiptar; Yunanistan: Arvanit/Arvanides; Türkiye: Arnavut; İtalya: Arberesh.
[değiştir]
Arnavut dili Arnavutçadır ve Hint-Avrupa dil ailesinden Avrupa koluna mensuptur. Arnavutça'nın köken olarak antik Pelasg dilinden geldiği, Antik (Eski) Yunanca'nın günümüz Rumcasına değil Arnavutça'ya daha yakın olduğu, Latincenin Arnavutça'dan türediği, Etrüskçe'nin Arnavutça'nın Toska aksanı ile ilgili olduğu yönündeki hipotez, teori ve görüşler dilbilimciler arasında yaygındır.
Arnavutça Toska şivesi ve Gega şivesi olmak üzere iki büyük şiveye ayrılır. Osmanlı İmparatorluğu döneminde Osmanlı Türkçesi kanalıyla Türkçe, Arapça, Farsçada bulunan bazı kelimeler Arnavutçaya yerleşmiştir. Ancak Arnavutluk’ta Enver Hoca döneminde öz Arnavutça politikası doğrultusunda söz konusu yabancı kelimelerin bir kısmı Arnavutçadan çıkarılmıştır.
[değiştir] Din
Arnavutlar (Orta Çağ'daki isimleriyle Arbërór'lar) Roma İmparatorluğu'nun 4.yüzyılda hıristiyanlaşması ile birlikte Hıristiyanlığı kabul ettiler. İlirya ve Epiros bölgeleri en eski ahalisi olan Arnavutlar'ın toprakları, 5. yüzyıdaki kavimler göçleri nedeniyle Roma'nın yıkılması ve Doğu-Batı Roma olarak bölünüşü sonucunda Güney Slavları (Yugoslavlar)'ın eline geçti. 1054 yılında Doğu ve Batı Kiliseleri (Ortodoks ve Katolik) bölünüşünden sonra Doğu Roma'ya (Bizans'a) bağlı olan Arbanonlar/Arvanitler çoğunlukla Ortodoks (Tosk-Güney Arnavutluk-Epir), azınlıkla Katolik (Gega- Kuzey Arnavutluk) idiler [19] 6. yüzyıldan 14. yüzyıla kadar Kosova ve Karadağ'da Sırplarla yan yana yaşamaktan Slavlaşma ve Ortodokslaşma ileri düzeydeydi [20] Ancak Arnavutlar Sırp hegemonyasına karşı ve İtalya ile olan bağları ve yakınlıkları sebebiyle Katolikliği tercih ediyorlardı.
15. yüzyıldaki Osmanlı fetihleri sonucu diğer Balkan halkları ve Rumlar gibi müslümanlaşarak türkleştiler, ancak kimliklerini tamamen kaybetmediler. Yaklaşık yarım milyon Arnavut İtalya'ya kaçmak zorunda kaldı, geri kalanlar başlangıçta görüntü olarak ta olsa[21] 500 yıllık Osmanlı hâkimiyeti neticesinde müslümanlaşıp Doğu hâkimiyetine girdiler.
Sosyalist Enver Hoca yönetiminden önce hemen hemen çoğunluğu Müslüman olan Arnavutluk'ta rejimden sonra Hristiyanlığa geçişler olmuştur. Arnavutluk'ta 1912'de kuruluşundan itibaren dinî tasnif yapılmamaktadır.
Kosova, Makedonya ve Türkiye'deki Arnavutların tamamına yakını Müslümandır. Hristiyanlar azınlıktadır. Arnavutluk'ta kendini bir dine ait görmeyen veya birden fazla dine ait hissedenler nüfusun çoğunluğunu oluşturur.
[değiştir]
Genel anlamıyla Arnavutlar ataerkil ve tutucu bir millettir. Arnavut kültüründe kıdem ve saygı esastır. Bu nedenle yaşlılara büyük bir saygı vardır. Sülaledeki ya da ailedeki en yaşlı insan reis olarak kabul edilir ve sözlerinden dışarı çıkılmaz. Doğum, evlenme gibi önemli günlerde yapılan törenlerde sıkı bir disiplin ve seremoni dikkat çeker.
[değiştir]
[değiştir] Avrupa
Avrupa’da 2 milyondan fazla Arnavut bulunmaktadır. Arnavutların Avrupa’da bulunduğu ülkeler Arnavutluk, Kosova, Karadağ, Makedonya, Yunanistan, Bosna Hersek, Hırvatistan, Sırbistan, Slovenya, Romanya, Birleşik Krallık, Almanya, İsviçre, İsveç, Avusturya, Fransa ve Türkiye’dir.
[değiştir] Türkiye
Türkiye'de kaç Arnavut olduğu konusunda kesin bilgi yoktur, nüfus müdürlüklerinde etnik kimlik kaydı yapılmadığından dolayı, gayri resmi olarak bu sayının 200.000 - 1.000.000 arasında olduğu tahmin edilmektedir. Ancak, bu göreceli rakam içinde kimliğini koruyanların sayısı düşüktür ve bu nüfusun ne kadarının Arnavut kimliğini benimsediği belirsizdir.[22] Ethnologue web sitesi, 1965 sayımına göre Türkiye'deki Arnavutların sayısını 65.000 olarak belirtmektedir.[23] Arnavutların çeşitli tarihlerde Türkiye’ye büyük göçleri olmuştur. Bunlar genelde Balkanlar’daki karışıklıklar zamanında olmuştur. 1877-78 yılında meydana gelen Osmanlı-Rus Savaşı’nda ya da daha önceden göçler olduğu bildirilmekteyse de buna dair herhangi bir tarihî kaynak bulunmamaktadır. Bilinen en büyük göçün 1912 yılı dolaylarında Balkan Savaşları’ndan sonra olduğu tarihî kaynaklarda belirtilmektedir.[24].Osmanlı İmparatorluğu’nun bu savaşta yenilmesinden sonra Sırpların kontroluna geçen Kosova’dan büyük bir göç yaşanmıştır. Ancak, bu göç içinde Arnavut nüfusun yanında, Kosovalı Türk nüfus da büyük bir oran tutmaktadır. Daha sonraki ikinci büyük göç 1924 yılında Türkiye-Yunanistan Nüfus Mübadelesi kapsamında Türkiye'ye Güney Epir'den ve Ege Makedonyası'ndan gönderilen Arnavutlardan oluşmaktadır, Balkanlar’daki karışıklıklar ve Yugoslavya’nın özellikle Müslüman topluluklara uyguladığı baskılar devam ettiği için II. Dünya Savaşı sonrası Yugoslavya'dan (bugünkü Kosova ve Kuzey Batı Makedonya) göçler devam etmiştir. 1945'ten günümüze kadar hâlâ artan ve azalan oranlarda göçler yaşanmaktadır.
Türkiye'deki Arnavutların çok büyük bir kısmı Sünni mezhebindendir, çok az bir kısmı da Bektaşi inancına sahiptir.
[değiştir] Mısır
Mısır’da Kavalalı Mehmet Ali Paşanın iktidarı döneminden kalma Arnavutlar da vardır.
[değiştir]
İlk büyük göç Osmanlı'nın Balkanlar’a hâkim olmasıyla Hristiyan Arnavutların İtalya'daki adıyla Arbereşlerin İtalya'ya ve Ukrayna'ya yapılan göçleridir. Bu göçlerin sebebi Müslüman bir devletin hâkimiyeti altında yaşamak istememelerinden kaynaklanmaktadır [25]. Daha sonraki göçlerin esas sebebi Balkan Savaşları’nda Osmanlı İmparatorluğu’nun Balkanlar’dan çekilmesi ve Müslüman toplulukların savunmasız kalmasıyla Sırpların, Bulgarların, Yunanların daha fazla toprak kazanmak için Arnavutların tarihî sınırları içinde kabul ettikleri yoğun yaşadıkları yerler olan Kosova, Makedonya, Karadağ ve Çamerya (Yanya) bölgelerini ele geçirmeleri ve buralarda yaşayan halkın zor kullanarak şiddet, zulümle ve baskıyla yerlerinden zorla göç ettirilmeleri sonucunda olmuştur. Özellikle Balkan Harbi’nden sonra Arnavutların yoğun yaşadığı yer olan Toplica şehrinde Sırplar tarafından büyük bir katliam yapılarak tamamı Arnavut olan bir şehir etnik temizlik yapılarak bugün bir tek Arnavut yaşamamaktadır.[kaynak belirtilmeli] Daha sonraki ikinci büyük soykırım 1945'te Yunanlar tarafından Çamerya'da uygulanmıştır.
Tarihin yakın dönemlerinde de Bosna ve Kosova’da tekrar bu soykırım hareketlerinin gerek Arnavutlara gerekse diğer Müslüman topluluklara uygulanmıştır. Ayrıca son olarak 1945 yılında Yugoslavya devletinin Makedonya'da Arnavutların nüfusunun Makedonlardan fazla olmasının engellemek için bilinçli bir göç politikası oluşturmuştur.
[değiştir] Resimler
-
1898 yılı tahminî etnik haritası
-
Arnavutluk’un etnik haritası (1989)
-
Arnavutluk dışındaki nüfus
-
Avrupa’da Arnavut nüfus
[değiştir] Kaynakça
- ^ Fakte 2008 yılı Arnavutluk İstatistik Enstitüsü (Arnavutça)
- ^ Census 2011 Arnavutluk İstatistik Enstitüsü (İngilizce) (1 Ocak 2010 verisi)
- ^ Kosovo Government estimates 2005 - [1]
- ^ Serbian Government 2003 census - [2]
- ^ CIA - The World Factbook - Serbia
- ^ Makedonya Cumhuriyeti 2002 Nüfus Sayımı “Tabela 3” Makedonya Devlet İstatistik Enstitüsü (Makedonca)
- ^ "Türkiye'deki Kürtlerin sayısı!", Milliyet gazetesi, 6 Haziran 2008.
- ^ Migrants in Greece “ölü bağlantı”
- ^ Yugoslavian Federation 2003 census - [3] “ölü bağlantı”
- ^ Foreigner Citizens. Resident Population by sex and citizenship on 31th December 2006 - Italy
- ^ ABD 2000 Yılı Nüfus Sayımı ABD Sayım Bürosu (İngilizce)
- ^ statcan.ca Ethnic origins, 2006 counts, for Canada, provinces and territories Statistics Canada (İngilizce)
- ^ Hot tvingar kosovoalbaner att flytta
- ^ Population by ethnic affiliation, Slovenia “Popis 2002” Slovenya Cumhuriyeti İstatistik Ofisi (İngilizce)
- ^ 2006 Census of Population and Housing Avustralya İstatistik Bürosu (İngilizce)
- ^ Statistical Office of the Republic of Serbia, 2002 census of Serbia “ölü bağlantı”
- ^ http://alban.altervista.org/alban/ist-die-albanische-sprache-pelasgo-illyrisch/
- ^ http://www.arbitalia.it/
- ^ http://en.wikipedia.org/wiki/Christianity_in_Albania
- ^ http://de.wikipedia.org/wiki/Skanderbeg_Crnojevi%C4%87
- ^ http://historia.shqiperia.com/perandoria/kreu3.php
- ^ Pan-Albanism: How Big A Threat To Balkan Stability?
- ^ Languages of Turkey
- ^ Kush E Hapi Rrugën Për Turqi (Arnavutça)
- ^ http://books.google.de/books?id=eKKS3u7iPWcC&pg=PA562&lpg=PA562&dq=15.+Jahrhundert+flucht+der+albaner+nach+italien&source=bl&ots=WViLbF-1pz&sig=yF-5PcZC9EmxqiYLvQiOPJ-zjRY&hl=de&sa=X&ei=20YMT5O4Lor68QPm5_DVBQ&ved=0CFoQ6AEwCA#v=onepage&q=15.%20Jahrhundert%20flucht%20der%20albaner%20nach%20italien&f=false
