Boşnaklar

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Atla: kullan, ara
Boşnaklar
Bošnjaci
Lala Mustafa Paşa.jpg
Arolsen Klebeband 01 473 3.jpg
Umihana Čuvidina cropped.jpg
Husein Gradaščević.jpg
Mehmed-beg Kapetanovic Ljubusak.jpg
Safvet beg Bašagić.jpg
Mehmed Džemaludin ef. Čaušević.jpg
Osman Djikic.jpeg
Musa Ćazim Ćatić.jpg
Zekai Apaydın.jpg
Mehmed Spaho cropped.jpg
Izetbegovic.jpg
Dino Merlin (2011).jpg
Jzbanic.JPG
Edin Džeko portrait.jpg
Toplam nüfus
4.5 milyon (tahmin)
Önemli nüfusa sahip bölgeler
Bosna-Hersek Bosna-Hersek 1.805.910 (1996) [3]
Türkiye Türkiye 2.000.000 (2006) [kaynak belirtilmeli]
Sırbistan Sırbistan c. 150.000 (2002)
(+c.20.000 Müslüman)
[4] [5]
Karadağ Karadağ 48.184 (2003)
(+28.714 Muslims)
[6]
Slovenya Slovenya 21.542 (2002)
(+10.467 Müslüman)
(+8.062 Boşnak)
[7]
Hırvatistan Hırvatistan 20.755 (2001)
(+19.677 Müslüman)
[8]
Makedonya Cumhuriyeti Makedonya 17.018 (2002) [9]
Almanya Almanya c. 80.000 (2005)
Amerika Birleşik Devletleri Amerika 98.766 [10]
Avusturya Avusturya 95.007 (2006)
İsveç İsveç 53.918 (2004) [11]
Avustralya Avustralya 18.000 (2001)
Norveç Norveç 15.216 (2006)
İsviçre İsviçre 23.457 (2000) [12]
Kanada Kanada 12.185 (2001)
Belçika Belçika 4.000 (2002) [13]
İspanya İspanya 2.038 (2006) [14]
Malezya Malezya 2.000 (2006)
Diller

Boşnakça

Din

İslam (Sünni)

İlgili etnik gruplar

Güney Slavları

Boşnaklar (Boşnakça: Bošnjak {tekil}; Bošnjaci {çoğul}), bir Güney Slav halkı. Çoğunluğu Balkanlar'da Bosna-Hersek'te, Sırbistan'da yaşar. Ayrıca Hırvatistan, Karadağ, Slovenya, Almanya, ABD, Avusturya, İsveç, Kosova, Makedonya Cumhuriyeti ve Türkiye’de de Boşnaklar vardır.

Boşnaklar, yüzyıllarca dine dayalı bir kimlik tanımı içinde yer almışlar, Bosna-Hersek ve Sancak'ta yaşayan Ortodoks veya Katolik Güney Slavları ise Sırp veya Hırvat milletlerinin bu bölgelerdeki uzantıları kabul edilmiştir.[kaynak belirtilmeli] 1963'de Yugoslavya'nın Sosyalist Federal Cumhuriyet tanımına geçişi ile birlikte Bosna-Hersek Sosyalist Cumhuriyeti yönetiminde Sırpların egemen konumunun zayıflamaya başlaması Boşnaklar için yeni bir millî kimlik tanımının yolunu açmıştır. 1961'de ortaya atılan "Etnik Müslüman" terimi ile Boşnaklar bu isim altında Bosna-Hersek'in yönetiminde Sırpların ve Hırvatların yanı sıra söz sahibi hâle gelmişlerdir. 1968'de Müslüman milleti kavramı, dinî mensubiyeti ifade eden Müslüman kavramından farklı bir anlam içerecek şekilde Yugoslavya Anayasasına girmiştir.[kaynak belirtilmeli] (Bu anlama göre, örneğin, Yugoslavya Arnavutları, (ekseri) müslüman olup, Müslüman değildiler.). Bosna-Hersek'in bağımsızlığını kazanmasından sonra ise, Boşnak terimi millî bir anlam kazanmıştır.[kaynak belirtilmeli] Bu anlamda Sırbistan-Karadağ 2002 ve 2003 nüfus sayımı verilerine ve bireylerin kendi tanımlamalarına göre önemli bir Boşnak nüfus bulunmaktadır. Söz konusu veriler şu şekildedir:

Sancak'ta; Boşnaklar 193,026 kişi (toplam nüfusun % 45.31'i), Sırplar 156,852 kişi (toplam nüfusun 36.82%), Karadağlılar 29,892 kişi (toplam nüfusun % 7.02'i), Müslüman milleti 27,047 kişiye (toplam nüfusun % 6.35'i);

Karadağ'da; Karadağlılar 267,669 kişi (toplam nüfusun % 43.16'i), Sırplar 198,414 kişi (toplam nüfusun % 31.99'i), Boşnaklar 48,184 kişi (toplam nüfusun % 7.77'i), Arnavutlar 31,163 kişi (toplam nüfusun % 5.03'i), Müslüman milleti 24,625 kişi (toplam nüfusun % 3.97'i), Hırvatlar 6,811 kişi (toplam nüfusun % 1.1'i).

Ayrıca, Sırbistan, Hırvatistan ve Makedonya'da % 1'ler civarında küçük bir Boşnak nüfus yaşamakta, işgücü göçü nedeniyle başta Almanya gelmek üzere Batı Avrupa ülkelerine yerleşmiş Boşnaklar da bulunmaktadır.

Tarih[değiştir | kaynağı değiştir]

Boşnak toplumunun en eski kökleri, 2 bin yıl önce Last Glacial Maximum u takiben Balkanlar' da genişleyen antik topluma dayanabilir.[1] Fatih Sultan Mehmed, Bosna'yı aldığı zaman sadece Katoliklere değil Bogomil mezhebindeki Bosna Hıristiyanlarına da çok müsamaha göstermiş ve onların devlet hizmetinde yetişmelerini sağlamıştır. İsa'yı Allah'ın kulu olarak kabul etmeleri ve Muhammed'i tanımalarından dolayı Bogomiller, Müslümanlara daha yakın görünüyorlardı. Türk'lerin vicdan hürriyetine hürmet göstermeleri,birkaç asır Katolik kilisesi ile bu mezhep krallarının ve Macarların zulmüne uğrayan Bogomil Boşnaklar, Sırp ve Bulgarların zulmüne uğrayan Pomakların da toplu olarak İslamiyet’i kabul etmelerine sebep olmuştur.[2]

Bogomil mezhebine bağlı olan Boşnaklar, savaş kabiliyetleri ve Macarları iyi tanımaları sebebiyle Macaristan ile yapılan savaşlarda etkin bir rol oynamışlardır. Müslüman Boşnaklar her zaman Osmanlı Devleti'nin kuzeybatı hududunu yalnız başlarına savunmuşlardır. Boşnaklar İslamiyet’i kabul etmeleri, devlete bağlılıklarını kanıtlamaları sayesinde Osmanlı Devleti'nin çeşitli kademelerinde görev yapmışlardır, hatta defterdar, kaptan-ı derya ve sadrazam dahi olmuşlardır. Hersekzade Ahmed Paşa (1497-1516) beş kez sadrazamlığa getirilmiştir.

Boşnakların etnik kökeni hususundaki çalışmaların bazıları, onların Balkanlar’da diğer Slav halklarından her zaman ayrı durmaya gayret gösterdiklerini, bütün diğer Slav halkları Ortodokslaşma veya Katolikleşme eğilimi gösterirken Boşnakların Bogomil inancını sürdürdüklerini gösterir. Ayrıca, kültürel özellik olarak da diğer Slavlardan farklı kalmasına, Balkanlar’da tarihî süreç içinde yaşayan Müslüman olmayan Türkler ve sonrasındaki Müslüman Türklerle ilişkilerinin bulunması; Osmanlı Devleti’nin bürokrasisinde Boşnak nüfusun azımsanmayacak oranı ve Boşnak halkının Osmanlı Devleti’ne son dönemlerine kadarki bağlılığı gösterilebilir. Bosna Eyaleti-Vilayeti, Osmanlı idarî sisteminde isyanların yaşanmadığı müreffeh bir vilayet özelliğinde olmuştur.

“Boşnak”, “Boşnyak” etnonimi konusunda çeşitli etimoloji çalışmalarından birisi de bu ismin, söz konusu halkın tarihteki önderlerinden biri olan Bonyak adına işaret etmektedir. Boşnaklar, Osmanlı Devleti idaresinin ardından Güney Balkanlar’da kurulan Sırp, Hırvat ve Sloven Krallığı ve sonrasında kurulan Yugoslavya döneminde Slavlarla daha yoğunluklu bir etkileşim içinde olmuşlardır. Bosna-Hersek’in Yugoslavya’dan bağımsızlığını kazanmasının ardından gelişen yeni süreçte Boşnaklarda özleşme çabaları görülür. Bu çabalar, hem millî hem dinî açıdan söz konusudur.

Boşnaklar,uzun dönem Türk egemenliğinde kalıp Türkler aracılığıyla İslamlaşsalar bile,Boşnaklar'da genel olarak bir Türkleşmeye rastlanmamıştır. Bu bölgeye yerleştirilen Türkler bu halkla kaynaşıp akraba topluluğu olmuştur. Slav milletleri içinde köken olarak slav oldukları kanıtlanmış ve de islamiyeti topluca halinde benimsemiş torbeş ve diğer müslüman slav milletinin içinde en kalabalık slav topluluğudur. Müslüman olmalarına rağmen slavik öğelerine aynen devam ettirip bağlı olan millettir.

Kültür[değiştir | kaynağı değiştir]

Folklor[değiştir | kaynağı değiştir]

Boşnak folkloru, 15’nci yüzyıla tarihlenen uzun bir geleneğe sahiptir. Boşnak kültüründeki pek çok unsur gibi onların folklorları Slavik karışımı ve Doğu etkisindedir. Tipik olarak 19’ncu yüzyıldan önce yer alır. Boşnak folklorunda iki popüler karakter, düzenbaz ve kahraman görülür[kaynak belirtilmeli]. Diğer düzenbazlar akıllı bilge adamı içerir.

Dil[değiştir | kaynağı değiştir]

Boşnaklar,Boşnakça konuşurlar. Türkiye’de ve Yunanistan’ın Batı Trakya bölgesinde yaşayan Pomakların dili ile bu dil şive farkı hariç hemen hemen aynıdır. Yalnız Pomaklar, Kiril alfabesini kullanırlar ve güney Rusçaya daha yakın olarak kabul edilir. Boşnak lisanı, Sırpçadan alfabe olarak Hırvatçadan bazı kelimeler bakımından farklıdır. Bu 3 dilin gramerleri aynı olup sadece şive farklılıkları görülmektedir. Boşnakçanın söz varlığında Müslüman dünyasının terminolojileri çok fazladır. Bu Müslüman terimleri içinde Türkçenin yeri, tarihî ilgisi ve Osmanlı Devleti’ndeki uzun tarih birliği sebebiyle apayrıdır. Türkçe, Boşnakçanın yapısında sadece söz varlığıyla değil, dil kullanımıyla da vardır. Mesela, Boşnakların bayram kutlamalarında “bajram mubarek olsun” ifadesinin aynen kullanılması buna örnektir.

Boşnakça ayrıca kendine özgü iki yazılış biçimine sahipti. Bunların ilk 'Begovica (ayrıca Bosansika olarak da söylenir) Kiril abecesi; ikincisi ise Arap abecesidir. Bugün, bu iki kullanım da hemen hemen ölmek üzeredir. Çünkü, günümüzde bu kullanımın okur yazar sayısı oldukça azdır. Bugün Boşnakça Latin esaslı alfabesi ile kullanılmaktadır.

Din[değiştir | kaynağı değiştir]

Boşnakların İslam'a, bazıları Ateizm, Agnostisizm ve Deizm'e inanır. Bundan dolayı Seküler Hümanizm Dünya Görüşü Yugoslavya Sosyalist Federal Cumhuriyeti zamanı boyunca yaygındı. Rumeli Müslümanlarının çoğunluğu Sünni'dir ve az sayıda Bektaşi inancına sahiptir.

Ayrıca bakınız[değiştir | kaynağı değiştir]

Dış bağlantılar[değiştir | kaynağı değiştir]

  • Kuzey Amerika Boşnak Kongresi [15]
  • Bosniak American Advisory [16] BAACBH.org
  • Diplomatik Gözlem [17]
  • Boşnakça yayın [18]
  • Devlet arşivi [19]

Notlar[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. ^ Marjaboviç,Damir;et al.[1]Institute for Genetic Engineering and Biotechnology,University of Sarajevo.November,2005
  2. ^ [2]