Burundi

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Şuraya atla: kullan, ara
Burundi Cumhuriyeti
Republika y'u Burundi
République du Burundi
Bayrak Arma
Bayrak Arma
Slogan: "Ubumwe, Ibikorwa, Iterambere"  (Kirundi)
"Unité, Travail, Progrès"  (Fransızca)
"Birlik, İş, İlerleme" 1
Ulusal Marş: Burundi bwacu
(Bizim Burundi)
Konum
Konum
Başkent Bujumbura
3°30′G 30°00′D / 3.5°G 30°D / -3.5; 30
Resmî dil(ler) Kirundi, Fransızca, İngilizce
Yönetim biçimi Başkanlık sistemi
 - Devlet Başkanı Pierre Nkurunziza
Kuruluş
 - Bağımsızlık 1 Temmuz 1962
Yüzölçümü
 - Su (%)  %7,8
Nüfus
 - 2014 tahmini 10,395,931 (89.)
 - 2008 sayımı 8,053,574[1]
 - Yoğunluk 379/km²  (45.)
146/mil²
GSYİH (SAGP) 2013
 - Toplam 2,715 milyar $
 - Kişi başına 267 $
GSYİH (düşük) 2008
 - Toplam 1,097 milyar $
 - Kişi başına 138 $
Gini (1998) 42.4 (medium
İGE  artış 0.389 (low)  (2013)
Para birimi Burundi frangı (FBu) (BIF)
Zaman dilimi CAT (UTC+2)
Trafik akışı sağ
Internet TLD .bi
Telefon kodu 257

Burundi ya da resmi adı ile Burundi Cumhuriyeti, Afrika kıtasının orta bölümünün doğu kısmında yer alan ve denize kıyısı bulunmayan bir ülkedir. Ülkenin sınır komşularını (kuzeyden saat yönünde ilerlendiğinde) Ruanda, Tanzanya ve büyük bir kısmı Tanganika Gölü ile olmak üzere Demokratik Kongo Cumhuriyeti oluşturmaktadır. Ülkenin başkenti Bujumbura'dır.

Ülke ismi[değiştir | kaynağı değiştir]

Ülke ismi Bantu dilinde Rundiler'in yaşadığı ülke anlamına gelmektedir. Ön ek olan bu- (bu-rundi=Rundilerin yaşadığı ülke=Burundi) eki fiilerin önüne geliyor olup, bu ön ek ülke isimlerinde ku, ru hecelerinin yanı sıra u tanımlık hali eklenerek kullanılmaktadır. Rundilerin kullandığı dil olan Kirundi de aynı yapıdan gelmekte olup ki öne eki kullandığı dil anlamında kullanılmakta olup, Rundilerin kullandığı dil anlamına gelmektedir.

Coğrafya[değiştir | kaynağı değiştir]

Ülkenin toplamda sahip olduğu 1.140 km sınırın 315 km'si Ruanda, 589 km'si Tanzanya ve 236 km'si Demokratik Kongo Cumhuriyeti ile oluşmaktadır.

Ülke genel olarak dağlık ve yaylalık bir ülkedir. Burundi'de yüksek yaylalar ortalama 1.400 ile 1.800 m yükseklikte yer almaktadır ve bu yüksek yaylalar ülkenin en yüksek noktasına kadar ulaşmaktadır. Ülkenin en yüksek noktasını 2.684 m ile başkent Bujumbura'nın 30 km güneydoğusunda bulunan ve Burundi yüksek yaylasının bir parçası olan Heha Dağı oluşturmaktadır.

İklim[değiştir | kaynağı değiştir]

Burundi konum olarak ekvatora yakın bir konumda olmasına rağmen yükseltilerin çok olması nedeniyle hafif nemli bir iklime sahiptir. Bölgede hakim olan sıcak ekvator iklimi dönemsel doğu Afrika iklimi ile üst üste gelmesi sonucu yükseltilerin de etkisi ile iklim yumuşamaktadır. Ülkenin orta bölümlerinde yer alan yaylarda sıcaklık ortalaması 20 °C düzeyinde olup, Tanganika gölü civarında yıllık sıcaklık ortalaması 23 °C, dağlık kesimlerde ise 16 °C seviyesindedir. Burundi genelinde yılda iki defa yağmur sezonları yaşanmaktadır. Bu yağmur sezonlarından kısa olanı Eylül-Kasım aylarında, uzun dönemi ise Şubat-May arasında yaşanmaktadır. Burundi genelinde ortalama yağış miktarı genellikle 1.300 mm ile 1.600 mm arasında gerçekleşmekte olup, genel olarak Burundi ortalaması 1.000 mm seviyesindedir. Yıllık yağışlarda ki düzensizlik ve buna bağlı yaşanan kuraklık ve yoğun yağışların art arda gelebilmesi tarım üzerinde olumsuz etki yaratmakta olup, dönem dönem kıtlık yaşanmasına da neden olabilmektedir.

Bitki örtüsü ve yaban hayat[değiştir | kaynağı değiştir]

Ülkede ki belli bölgeler genel olarak tarımsal faaliyetler gerçekleştirmek adına tarım alanı olarak kullanılmaktadır. Ülkede ki yüksek kesimlerde mevcut olan nemli, sisli ve soğuk iklim emsalsiz bitki örtülerinin oluşmasında başlıca etkenler arasında yer almaktadır.

Burundi genelinde leopar, aslan, babun, zebra ve antilop çeşitleri görülebilmektedir. Bunlara ilaveten timsah ve su aygırı da sulak alanlarda yaşam sürdürmektedir.

Nüfus[değiştir | kaynağı değiştir]

Burundi'de son olarak 2008 yılında gerçekleştirilen resmi sayım sonuçlarına göre 8,053,574 nüfus tespit edilmiştir. Bu güncel olarak son resmi sayım konumunda olup, 2014 tahmini sayım sonuçlarına göre 10,395,931 nüfus belirlenmiştir. Ülke içerisinde 379 kişi/km² nüfus yoğunluğu ile Burundi Afrika kıtasının nüfus yoğunluğu en fazla ülkelerinden biri konumuna taşımaktadır. Ülke nüfusunun çoğunluğu başkent Bujumbura'da yaşamaktadır.

Burundi genç bir nüfusa sahip olup, 2014 tahmini verilerine göre nüfusun %65'i 0-24 yaş aralığındadır. Ülkenin sadece %2,5'i 65 yaş ve üzerindedir.[2]

0-14 yaş: %45.7 (erkek 2,385,571/kadın 2,361,367)
15-24 yaş: %19.3 (erkek 1,001,486/kadın 1,005,617)
25-54 yaş: %28.6 (erkek 1,483,936/kadın 1,491,401)
55-64 yaş: %3.9 (erkek 190,707/kadın 216,983)
65 yaş ve üzeri: %2.5 (erkek 109,434/kadın 149,429)

Etnik gruplar[değiştir | kaynağı değiştir]

Burundi'de aynı dile, kültüre sahip olan ve Rundi olarak tanımlanan bir toplum yaşamaktadır. Rundi toplumu temelde üç etnik grup olan Tutsi, Hutu ve Twa gruplarından oluşmaktadır.

Günümüzde Hutu etnik grubu ülkede çoğunluğu oluşturmaktadır. Nüfusun %85'i bu etnik grubun üyesi konumundadır. Tutsi nüfusu toplam nüfusun %15'i seviyesinde olup, Twa etnik grubu %1 ile ülke içerisinde ki en az nüfusa sahip grup konumundadır.

Etnik Grup Oran
Hutu  %85
Tutsi  %14
Twa  %1

Dil[değiştir | kaynağı değiştir]

Ülkenin ulusal dili Kirundi dilidir. Rundi olarak da tanımlanan ve Bantu dillerinden biri konumunda olan bu dil Burundi nüfusunun %95'i tarafından anadil olarak konuşulmaktadır. Ulusal dilin yanı sıra Milletler Cemiyeti manda bölgesi olarak Belçika'ya bağlanması nedeniyle Fransızca'da ülkenin bağımsızlığı sonrasında resmi dil olarak kullanılmıştır. Ruanda meclisinin 2014 yılında aldığı karar gereği İngilizce'de ülkenin resmi dilleri arasına alınmıştır.[3]

Din[değiştir | kaynağı değiştir]

Burundi genelinde hakim olan din hristiyan dinidir. Buna göre nüfusun %84'ü hristiyan inancına göre yaşamını sürdürmektedir. Bu oran içerisinde katolik mezhebine mensup hristiyanların oranı %62,1, protestan mezhebine mensup %21,6 ve diğer hristiyan mezheplerine mensupların oranı da %2,3 düzeyindedir. İslamiyet ülke içerisinde en yaygın ikinci din konumunda olmasına rağmen nüfusun sadece %2,5'i islami inancına göre yaşamlarını sürdürmektedir. Bu iki dini haricinde diğer dinlere inanların oranı %3,6, herhangi bir din bildirimi bulunmayan nüfusun da oranı %7,9 seviyesindedir.[2]

Sosyal durum[değiştir | kaynağı değiştir]

Sağlık[değiştir | kaynağı değiştir]

Ülkede temiz su kaynaklarına ulaşabilen nüfusun oranı genel Afrika ortalamasına göre yüksek düzeyde olup, 2012 tahmini verilerine göre nüfusun %75,3'ü temiz kaynaklardan su temin edebilmektedir. Tam teçhizatlı sağlık hizmetlerinden yararlanma oranının düşük olduğu ülkede, nüfusun %47,5'i bu yönde bir hizmet alabilirken, %52,5'i ilkel şartlarda sağlık hizmeti alabilmektedir. Ülke içerisinde ishal, hepatit, tifo, sıtma ,humma ve kuduz[2] çok sık görülen hastalıklar arasındadır. AIDS, Afrika kıtasının genelinin aksine düşük oranda görülmekte olup, bu oran 2013 tahmini verilerine göre %1,03 düzeyindedir.[2]

Eğitim[değiştir | kaynağı değiştir]

Ülke genelinde 15 yaş ve üzerinde okuma yazma bilenlerin oranı 2008 verilerine göre %86,9 düzeyindedir. Bu oran erkeklerde %88,8 iken, kadınlarda %84,6 seviyesindedir. Burundi genelinde altı yıllık ilkokul eğitimi bulunmakla birlikte, ilkokul çağındaki kız ve erkek çocuklar arasındaki okula gitmeme oranları ile ilgili bir veri bulunmamaktadır. Burundi hükumeti 6. sınıfa kadar olan masraflarının karşılanması yönünde faaliyetlerde bulunmaktadır. Ülkede University of Burundi adıyla devlet üniversite bulunmaktadır. Bunun haricinde ülke genelinde bulunan Hill University, Hope Africa University gibi üniversiteler ise özel üniversite statüsünde eğitim vermektedirler.

Ülke genelinde 5-14 yaş aralığında bulunan çocukların 2005 verilerine göre %19'u çocuk işçi olarak kullanılmaktadır.[2]

Tarih[değiştir | kaynağı değiştir]

Burundi, sömürge yönetimlerinden önce, 17. yüzyıl'dan itibaren Afrika Kıtası'nın Göller Bölgesi'nde, kendi halinde krallıkla yönetilen, kendisine ait gelenek ve yönetim yapısı olan bir ülkedir. Sömürge yönetimlerinden önce çok sınırlı da olsa Nil nehri'ni takip ederek Tanzanya, Uganda üzerinden gelen Müslüman gezginlerle temasları olmuştur.

Burundi, Batı Afrika bölgesinde olduğunun tersine, ancak 1800'lü yıllarda sömürge ülkeleri ile karşılaşmıştır. Sömürge ülkelerinin geç gelmesinin nedeni ise bu bölgeye karayolu ile ulaşmanın imkansız ve verimsiz olmasıdır. Ancak 1870 yılında bir Alman gezgin Tanganyika Gölü'nü takip ederek ilk defa Burundi’ye ulaşmıştır. Burundi'de o zamanlar bir krallığın olduğunu ve kralın yanında müslüman cemaati temsil eden bir temsilcinin bulunduğunu ifade etmektedir. Bundan sonra, Afrika'nın sömürgeleştirilmesinde geç kalan Almanlar 1890 yıllarında yine Tanganyika gölünü izleyerek Burundi'ye ulaşmışlardır. İlk başlarda Almanlara karşı direnen Burundi Kralı Mwami Mwezi Gisabo, 6 Haziran 1903 yılında Almanlarla anlaşma imzalayarak Almanya'nın bir anlamda sömürgesi olmayı kabul etmiştir.

1. Dünya Savaşı'nda Almanlar'ın yenik düşmesi üzerine 1919 yılında Versailles Konferansı'nda Milletler Cemiyeti kabulü ile Burundi Belçika'nın sömürgesi olmuştur. Zira o dönemde Burundi'nin doğusunda olan Zaire de Belçika'nın sömürgesi altında bulunmaktaydı. Belçika aynı dili konuşan ve aynı ırktan gelen Ruanda ve Burundi'yi Ruanda-Urundi adıyla tek bir yönetim altında birleştirmiştir. Belçika yönetimi, bu dönemde, Burundi'de yaşayan grupları Hutu, Tutsi ve Twa(pigme) olarak üç ayrı etnik yapıya ayırmıştır. Ancak Belçika'nın bu ayrımı, Burundi ve Rwanda da öteden beri var olan etnik gruplara verilen kimlik kartlarında bunu belirtmekten başka bir şey değildir. Belçika yönetimi hutu ve tutsi ayrımının yapılmasında tarihsel ve kültürel arka plana baktıkları gibi, tereddütte kalınan durumlarda yerli insanların fiziki özellikleri ve üretim faaliyetlerine bakarak da hutu ve tutsi ayrımı yapmışlardır. Örneğin, hayvancılıkla uğraşan ve o zaman birkaç ineği olan yerli halk Tutsi, Tarım ve toprakla uğraşan yerli insanlar da Hutu olarak nitelendirilmişlerdir. Böyle bir ayrımla, daha eğitimli veya eğitilebilir olarak kabul ettikleri Tutsileri idari, eğitim ve dini kademelere getirirken, geniş kitle olan Hutuları ise yönetimden uzak tutmuş ve kendi kaderleri ile başbaşa bırakmıştır. İlk başlarda kimlik kartları ile resmi olarak hutu ve tutsi olarak ayrılan toplumda, hutular böyle bir ayrımın yapılmasına karşı çıkmışlardır. Sonraki yıllarda (1950li yıllar), Belçika yönetimi, toplumun hutu ve tutsi olarak ayrılmasının doğru olmadığını, hutulara haksızlık yapıldığını ileri sürerek ve etnik bir çatışmaya meydan vermemek amacıyla, nüfus cüzdanlarındaki hutu ve tutsi ibarelerini kaldırmaya çalışmıştır. Ancak, çoğunlukta olan ve senelerce Tutsiler tarafından horlanıp ezildiğini iddia eden Hutular, kendi kimliklerinden vazgeçmeyeceklerini belirterek bu girişimi engellemiştir.

Diğer yandan, Burundi'de, kralların hutu veya Tutsi grubuna ait olup olmadığı tartışılmaktadır. Burundi literatüründe, eski kralların Hutu orijinli olduğu ancak çevresindeki ordu ve hizmetçilerin Tutsi olduğu, yine kralın eşlerinin Tutsi etnik grubundan olduğu ileri sürülmektedir.

Afrika'nın diğer bölgelerinde olduğu gibi Burundi de 1960 yılında Belçika'dan ayrılarak meşruti bir krallık olarak bağımsızlığını ilan etmiştir. 1964 yılında ise krallıktan cumhuriyet rejimine geçmiştir. Bağımsızlığından hemen sonra 2000 yılına kadar Hutu ve Tutsiler arasında amansız ve kanlı çatışmalar ve katliamlar yaşanmıştır. Esasında, bu çatışmaların en önemli nedeni, Belçika yönetiminin azınlıkta olan Tutsileri yönetime getirmeleri ve çoğunlukta olan ve tarihi süreç içerisinde Tutsilerle birlikte yönetimi paylaşmış olan Hutuları yönetim, eğitim ve din alanlarından tamamen dışlaması olmuştur. Daha sonraki yıllarda bağımsızlık yanlısı olan Tutsiler'e karşı bu sefer de çoğunlukta olan Hutuları destekleyen Belçika ülkedeki etnik çatışmanın daha da artmasına neden olduğu söylenilmektedir.

Hutu ve Tutsi kabileleri Savaşı[değiştir | kaynağı değiştir]

Hem Hutular, hem de Tutsiler Kirundi denilen ortak bir dili kullanmaktadır. Ayrıca, fiziksel olarak kimin Hutu kimin Tutsi olduğunu tespit etmek güçtür. Bununla birlikte, daha eğitimli oldukları iddia edilen Tutsilerin nüfusun ancak %15'ini oluşturmalarına rağmen geçmişte ülke yöteniminde ve askeri yapı içerisinde daha fazla söz sahibi olmalarından kaynaklanmıştır. krallık yönetiminde Cumhuriyete geçişte nüfusun çoğunluğu Hutu olması nedeniyle seçilen Hutu kökenli Cumhurbaşkanı etkin ve zengin olan Tutsi ler tarafından kabullenilememiş ve süikastle öldürülmüştür. Ondan sonra gelen cumhurbaşkanı da (Tutsi kökeninden) Hutular tarafından öldürülünce iki kabile arasındaki gerilim artmış ve iki taraftan da toplu kıyımlar meydana gelmiştir. 2000 yılında Tanzanya'da Afrika Birliğinin girişimiyle taraflar (Hutu-Tutsi)bir araya getirilerek anlaşma sağlanmıştır. Bu anlaşmaya göre, iktidar Hutu ve Tutsiler arasında oransal olarak paylaştırılmıştır. Hükümet üyelerinin en az %40 ının Hutu kökenli olması (Genel nüfus içerisinde %14), Cumhurbaşkanının Hutu kökenli olması durumunda 1. Cumhurbaşkanı Yardımcısının Tutsi kökenli olması gibi dengeleyici şartlar getirilmiştir.

Siyaset[değiştir | kaynağı değiştir]

Burundi anayasa ile yönetilen bir cumhuriyettir. Günümüzde yürürlükte olan anayasa 2005 yılında kabul edilerek yürürlüğe konulmuştur. Burundi çok partili bir siyasi sisteme sahip olup, başkanlık sistemi ile yönetilmektedir. Burundi devlet başkanı hem devletin en üst noktası olarak hem de hükumet başkanı olarak görev yapmaktadır.

Burundi parlamentosu iki kanattan oluşmakta olup, bunlar ulusal meclis ve senato konumundadır. Ulusal mecliste bulunan 118 sandalyenin üyeleri beş yıllık süre için seçilmektedir. 2005 yılında kabul edilen yeni anayasaya göre ulusal meclis üyelerinin %60'ının ülkede çoğunluğu oluşturan Hutu etnik grubu üyesi, %40'ının ise Tutsi etnik grubu üyesi olma zorunluluğu bulunmaktadır. Aynı anayasa gereği bu üyelerin de %30'unun kadın, üç üyenin de ülkede ki en küçük etnik grup olan Twa etnik grubu üyesi olması gerekmektedir. Parlamentonun diğer kanadı olan senatoda 49 sandalye bulunmakta olup her seçim bölgesinden seçilen iki üye yer almaktadır. Ulusal meclis seçimlerinde geçerli olan kriterler senato seçimlerinde de geçerlidir.[4]

Dış siyaset[değiştir | kaynağı değiştir]

Burundi birçok uluslararası organizasyonlarda üye olarak bulunmaktadır. Birleşmiş Milletler, Afrika Birliği ve Doğu Afrika Birliği, Uluslararası Para Fonu ülkenin üyeliğinin bulunduğu organizasyonlardan birkaç tanesidir.

İdari yapılanma[değiştir | kaynağı değiştir]

Burundi illeri

Burundi kendi içerisinde 17 ile (province) ayrılmıştır. Söz konusu illerde kendi içerisinde 117 ilçeye (communes), ilçeler de 2.639 tepeye (collines - Fransızca colline = tepe) ayrılmış konumdadır. Son idari yapının Türkçe tam karşılığı bulunmadığından dolayı birebir 'tepe' olarak çevrilmiştir. Burundi'de bulunan illerin her birinin merkez şehri de il ile aynı ismi taşımaktadır.


İl Merkez Şehir Yüz ölçümü
(km2) [5]
Nüfus
(2008 sayımı)
Bubanza Bubanza 1,089.04 338,023
Bujumbura Rural Bujumbura 1,319.12 555,933
Bururi Bururi 2,465.12 574,013
Cankuzo Cankuzo 1,964.54 228,873
Cibitoke Cibitoke 1,635.53 460,435
Gitega Gitega 1,978.96 725,223
Karuzi Karuzi 1,457.40 436,443
Kayanza Kayanza 1,233.24 585,412
Kirundo Kirundo 1,703.34 628,256
Makamba Makamba 1,959.60 430,899
Muramvya Muramvya 695.52 292,589
Muyinga Muyinga 1,836.26 632,409
Mwaro Mwaro 839.60 273,143
Ngozi Ngozi 1,473.86 660,717
Rutana Rutana 1,959.45 333,510
Ruyigi Ruyigi 2,338.88 400,530
Bujumbura Mairie Bujumbura Mairie 86.52 497,166

Şehir[değiştir | kaynağı değiştir]

Ülke içerisinde kalabalığın en yoğun olduğu şehir başkent Bujumbura'dır. Burundi nüfusunun %13'ü 2008 resmi sayım sonuçlarına göre başkent bölgesinde yaşamaktadır.

Ekonomi[değiştir | kaynağı değiştir]

Burundi dünya açlık endeksine göre son 25 yılın verilerine göre dünyanın en fakir ülkesi konumundadır. Dünya açlık endeksinin 2014 verilerine göre Burundi tüm ülkeler içerisinde sahip olduğu 35,6 endeks oranı ile son sırada yer almaktadır.[6]

Ülke ekonomisinin en önemli parçasını tarımsal faaliyetler oluşturmaktadır. Ülke nüfusunun yaklaşık olarak %85'i direkt ya da dolaylı olarak tarımsal faaliyetler içerisinde yer almaktadır. Burundi'de gerçekleştirilen tarımsal faaliyetlerin büyük bir çoğunluğunu kişisel tüketimi karşılamak için gerçekleştirilen faaliyetler kapsamaktadır. Kahve, manyok, muz, mısır, tatlı patates ve sebze ekilen ve yetiştirilen en önemli tarım ürünlerini oluşturmaktadır.

Tarımsal faaliyetlerin yanı sıra hayvancılıkta toplum arasında yaygın olarak gerçekleştirilmektedir. Ülke genelinde hayvan sayısı yüksek olsa da, buradan elde edilen verim ve kullanım düşük düzeyde kalmaktadır. Bu alanda büyükbaş hayvanların sütünden ve etinden faydalanılmaktadır.

Maden[değiştir | kaynağı değiştir]

Ülke belli yer altı madenlerine de sahip olmaktadır. Burundi genelinde nikel, kobalt, uranyum, bakır, platin, vanadyum, altın ,kalay, kaolin, niyobyum, tantal, tungsten ve kireç madenleri mevcuttur. Burundi denize kıyısı olmayan bir ülke olarak bu ürünlerin dünya pazarlarına erişimi uzun mesafeler alabilmekte ve bu süreçler yüksek maliyetli olabilmektedir.

İhracat[değiştir | kaynağı değiştir]

Ülke ekonomisinin en önemli ihracat ürünlerini kahve, çay, şeker, pamuk ve deri oluşturmaktadır. Ülkenin 2013 verilerine göre ihracat yaptığı ilk altı ülke şu şekildedir:[2]

Almanya Almanya %11.4
Pakistan Pakistan %9.3
Demokratik Kongo Cumhuriyeti Demokratik Kongo Cumhuriyeti %9.2
İsveç İsveç %8.2
Çin Halk Cumhuriyeti Çin %5.8
Uganda Uganda %7

İthalat[değiştir | kaynağı değiştir]

Ülke ekonomisinin en önemli ithalat ürünlerini makine ve ekipmanları, petrol ürünleri, gıda ürünleri ve inşaat malzemeleri oluşturmaktadır. Ülkenin 2013 verilerine göre ithalat yaptığı ilk sekiz ülke şu şekildedir:[2]

Suudi Arabistan Suudi Arabistan %13.3
Çin Halk Cumhuriyeti Çin %8.7
Tanzanya Tanzanya %8
Belçika Belçika %7.6
Kenya Kenya %7.5
Uganda Uganda %7
Zambiya Zambiya %5.6
Hindistan Hindistan %5.2

Spor[değiştir | kaynağı değiştir]

Ülkenin en sevilen spor dalları arasında basketbol ve atletizm bulunmaktadır. Bunun haricinde judo gibi popüler dövüş sanatları da Burundi genelinde yaygın olarak gerçekleştirilmektedir. Üzerinde çukurlar bulunan, genelde tahta bir tabla üzerinde, sayılı misket veya taş ile oynana mankala da ülke genelinde oynanmaktadır.

Burundi'de popüler olan diğer bir spor dalı olan futbol, 1972 yılında kurulan Burundi Futbol Federasyonu (Fédération de Football du Burundi) tarafından yönetilmektedir.[7] Ülkede on dört takımın katıldığı ve Primus Ligue olarak adlandırılan ulusal bir lig düzenlenmektedir. Ülkenin en başarılı futbol takımı bugüne kadar 18 şampiyonluk ile Vital'O FC takımıdır.

Ruanda milli futbol takımı Mayıs 2015'te FIFA sıralamasında 122. sırada yer almakta olup, en yüksek sıralamasını 1993 yılında 101. olarak elde etmiştir.

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]