Cavalleria rusticana

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Atla: kullan, ara
Cavalleria rusticana
Köylü Namusu'
Cavalleria Rusticana libretosu

Özgün ismi: Cavalleria rusticana
Müzik: Pietro Mascagni
Galası: 17 Mayıs 1890
İlk gösterim yeri: Teatro Costanzi, Roma
Oyuncular: *Santuzza: bir köylü kızı, soprano

Cavalleria rusticana (Köylü Namusu) Pietro Mascagni tarafından bestelenmiş, libretosu kısa bir hikâyeye dayanarak "Giovanni Verga" tarafından yazılan bir oyundan uyarlanan İtalyanca olarak "Giovanni Targioni-Tozzetti" ve "Guido Menasci" tarafından hazırlanmış 1 perdelik bir operadır. Prömiyeri 17 Mayıs 1890da Roma'da "Teatro Costanzi" de yapılmıştır. 1893den beri uygulanan sahneleme geleneklerine göre bu opera eseri çok zaman Ruggero Leoncavallo tarafından bestelenmiş Palyaçolar adlı diğer bir 2 perdelik opera eseri ile birlikte sahnelenmektedir.


Hazırlanış ve sahnelenmeleri[değiştir | kaynağı değiştir]

Cavelleria rusticana Mascagni'nin sahnede başarı kazanan ilk operasidir ve bestelediği 16 operadan en iyi bilinenidir. Cavalleria rusticana dışında İris ve L'amico Fritz dünya opera evlerinin standart repretuvarında bulunan Mascagni operalarıdır. İtalyan opera evleri bazan İsebeau ve İl Piccolo Marat operalarını da sahnelemektedirler. Cavallieria rusticana o kadar popüler olmuştur ki Mascagni'nin 1945de ölümünden sonra sadece İtalyan opera evleri tarafından yaklaşık olarak 14.000 defa sahneye getirilmiştir.[1]

Temmuz 1888 Milano'da bir müzik yayınevi sahibi olan "Edoarda Sonzogno", daha sahnelenmiş hiç oparaları olmayan genç İtalyan bestecilerine açık bir yarışma tertip ettiğini açıkladı. Bu yarışmaya katılmak için bestecilerin yeni bestedikleri bir perdelik yeni bir operayı 5 ünlü İtalyan müzik kritiği ve besteciden oluşan bir jüriye sunmaları gerekmekteydi ve jürinin seçtiği 3 yeni opera eseri Roma'da Sonzongo tarafından finanse edilerek sahnelenecekti.

Mascagni bu yarışmayı son eser gönderme tarihinden 2 ay önce duydu ve arkadaşı olan Livorno'da İtalyan Krallık Bahriye Akademisi'nde ebediyat profesörü olan Giovanni Targioni-Tozzetti'den bir libreto hazırlamasını istedi. Targioni-Tozzetti iyi bilinen bir kisa öykü ve tiyatro oyunu olan Giovanni Verga'nin Cavalleria rusticana eserini opera konusu olarak seçti. Targoinni-Tozetti ve iş arkadaşı Guido Manasci libretonun metinin yazmaya başladılar ve parça parça Mascagni'ye gönderdiler. Sonunda Mascagni yarışmanın son eser gönderme tarihinde eserini jüriye vermeye başardı. Bu yarışmaya 73 opera eseri verilmistir ve 5 Mart 1890da jüri seçtiği üç operanın ismini ilan etti. Bunlar Niccola Spinelli'nin hazırladığı Labilia, Vincenzo Ferroni'nin hazırladığı Rudello ve Pietro Mascagni'nin Cavalleria rusticana eserleri idi.[2]

Cavalleria rusticananin ilk sahnelenmesi bir sansasyon yarattı; o gece Mascagni alkışla 40 defa sahneye çıkmak zorunda kaldı ve yarışmayı kazandı. O yıl Teatora Costanzi'deki bütün planlanan temsiller için yerler tamamen önceden satıldı ve eser birçok İtalyan opera evlerinde ve Berlin'de sahnelendi. O zamandan beri eser dünya opera evi sahnelerinin bir demirbaşı olmuştur.

Verga'ın bu aynı adlı hikâyesi iki başka besteci tarafından da opera olarak bestelenmiştir. Bunlar "Stanislao Gastaldon" tarafından Mala Pasqua operası ve "Domenico Monleone"nin aynı Cavalleria rusticana isimli operalarıdır. Bunlar da Sonzongo yarışmasına girmek için hazırlanmışlardir. Özellikle ikincisi Amsterdam'dan başlayarak Avrupa opera evlerinde sahnelenmeye başlanmış; ama 1907'de Mascagni'nin teklif hakkı olduğu nedeni ile İtalyan mahkemeleri tarafından İtalya'da sahnelenmesi yasaklanmıştır. Bunun üzerine eserininı sahnelenmesini sağlamak için Monleone bestesini aynen koruyarak yeni bir libereto kullanmış ve eserinin hem içeriğini hem de ismini değiştirmiştir.

Bu eser, Ulvi Cemal Erkin ve Fuat Türkay tarafndan Türkçe'ye çevrimiş libretto ile "Köylü Namusu" ismi ile Ankara Devlet Tiyatrosu'nda 13-15 Ocak 1950 tarihinde ilk defa Turkiye'de sahnelenmiştir. Bu sahnelenmede Leyla Gencer Santuzza ve Aydın Gun Turiddu rollerini almışlardır.


Roller[değiştir | kaynağı değiştir]

Rol Ses tipi Prömiyerde roller, 17 Mayıs 1890
(Orkestra şefi: - )
Santuzza, bir köylü kızı soprano Gemma Bellincioni
Turiddu, askerlikten yeni dönmüş bir köylü genç tenor Roberto Stagno
Lucia, annesi kontralto Federica Casali
Alfio, bir köylü arabacı bariton Guadenzio Salassa
Lola, karısı mezzo-soprano Annetta Guli

Konu özeti [3][değiştir | kaynağı değiştir]

Operanın temel aldığı Giovanni Verga'nın Cavalleria rusticana adlı kısa hikâyesini kapsayan kitabın kapak resmi.
Zaman: Paskalya yortusu sabahı
Mekân: Sicilyada bir köy


Genç bir köylü olan Turiddu askerlik hizmetinden yeni dönmüştür. Askerlikte iken sözlü sevgilisi olan Lola, köyün zenginlerinden biri sayılabilecek arabacı Alfio ile evlenmiştir. Buna bir karşılık olarak Turiddu köyde bir genç kız olan Santuzza'yı baştan çıkartmıştır. Opera başladığı zaman Santuzza'yı çok kıskanan Lola, Turiddu ile evlilik dışı bir ilişki kurmuştur.

Sahne dışından, Turiddu'nun bir Sicilya havası (O Lola, c'hai di latti la cammisa) söylediği uzaktan duyulur. Sahne açıldığında köyün meydanı görülmektedir. Bir tarafta bir kilise bulunmaktadır ve diğer tarafta ise Lucia'nin şarap satış dükkânı vardır. Lucia oğlu Turiddu ile şarap satış dükkânının üst katında olan dairede oturmaktadır. Köylüler meydanda dolanmakta ve güzel ilkbahar hakkında bir şarkı ile Meryem hakkında bir ilahi söylemektedirler. Bazı köylüuler kiliseye giderler; diğerleri ise hala şarkı söyleyerek meydandan ayrılırlar.

Turiddu'nun çocuğuna hamile olan Santuzza, onun kendini Lola ile aldattığından şüphe etmektedir ve onun için çok endişelidir. Lucia dükkânından dışarı çıkaraken ona yaklaşır ve Turiddu'nun nerede olduğunu ona sorar. Lucia oğlunun sipariş etmiş olduğu yeni şarapları getirmek üzere yakındaki daha büyük kasabaya gittiğini söyler. Santuzza buna pek inanmaz ve Turiddu'nun geçen akşam üzeri köyde gördüldüğünü bildirir. Lucia onunla daha ayrıntılı konuşmak için onu dükkânına çağırır. Tam o sırada Alfio arabası ile etrafında koşuşan köylülerle birlikte gelir. Arabacılık mesleğinin zevklerinden ve karısının güzelliğinden bahse koyulur. Alfio Lucia'dan en iyi özel eski şarabından getirmesini ister. Lucia bu şarap türünün bittiğini ve Turiddu'nun yeni siparişi getirmek için komşu kasabada olduğunu bildirir. Alfio ise karşılık olarak daha bu sabah erkenden Turiddu'yu evi yakınlarında gördüğünü açıklar. Lucia buna şaşırır ama daha fikrini belirtmeden Santuzza tarafından susturulur.

Alfio sahneden ayrılır. Kilise içindeki koro Regina Coeli ilahisini soylemektedir. Dışarıda meydanda köylüler bir Paskalya ilahisi söylerler ve Santuzza da onlara katılır. Köylüler kiliseye girerler ama Santuzza ve Lucia dışarıda meydanda kalırlar. Lucia Santuzza'nın neden Alfio ile konuşurken Alfio'nun o sabah Turiddu'yu evinin yakınında gördüğünü söylediği zaman kendisine susup cevap vermeme isareti verdiğini sorar. Santuzza Voi lo sapete - "Şimdi sen de öğren" şarkısını söyler ve Lucia'ya nasil Turiddu'nun kendisini kandırdığının ve sonra da Lola ile tekrar ilişkiye girdiğini hikâyesini söyler. Lucia Santuzza'ya acımaya başlar; çünkü o aldatılıp bir gayrimeşru çocuğa gebe olması dolayısıyla köylüler tarafından sanki afaroz edilmektedir. Aynı nedenle kiliseye alınmamaktadır; Santuzza Lucia'ya kiliseye giderek kendi ruhu için dua etmesini ister.

Turiddu sahneye girer. Santuzza ona köyden ayrılma taklidi yapıp Lola'yı görmeye gittiği için çok ağır çıkışır. Bu sırada Lola da şarkı söyleyerek meydana girer. Santuzza'yı alaya alır ve kiliseye gider. Turiddu da kiliseye giderek Lola'yı takip etmek istemektedir. Ama Santuzza ona sarılıp kendisinden ayrılmaması için yalvarmaya başlar. Turiddu kızı iter ve etrafında sardığı kollarından ayrılıp onun yere düşmesine neden olur. Sonra da kiliseye gider. Alfio karısı Lola'yi aramak için meydana gelir. Santuzza ona karısının kendini Turiddu ile aldatmakta oldugunu açıklar.

Sahne boşalır ve orkestra intermezzo havasını çalmaktadır.

Köylüler kiliseden çıkmaya başlarlar. Turiddu kendini çok iyi hissetmektedir çünkü Lola ile birleşmiştir ve Santuzzza da ortalıktan kaybolmuştur. Arkadaşlarını annesinin şarap dükkânına çağırır ve orada bir meyhane şarkısı söylemeye başlar (Viva, il vino spumeggiante - "Çok yaşa akan şarap"). Alfio da dükkâna gelir. Turiddu ona şarap ısmarlamak ister ama Alfio bunu kabul etmez. Kadınlar ayrılırlar ve Lola'yı da birlikte götürürler. Alfio ile Turiddu bir ağız dalaşına girerler ve Alfio Turiddu'yu düelloya çağırır. Sicilya geleneklerine göre iki adam birbirleriyle kucaklaşırlar ve bu sırada yine geleneğe uyarak düelloyu kabul ettiğini bildirmek için Alfio'nun kulağını ısırır ve kan çıkardığı için bu düellonun birinin kan döküp ölünceye kadar devam edeceğine işaret eder. Alfio sahneden ayrılır. Turiddu Lucia'yi geri gelmesi için çağırır. Annesine biraz hava almak için köyün dışına gideceğini ve hiç geri dönmezse Santuzza'ya ve onun çocuğuna iyi bakmasını istediğini söyler.(Un bacio, mamma! Un altro bacio! — Addio! - "Bir öpücük anne!; bir daha öpücük! Elveda sana!").

Turiddu hemen hızla dükkândan ayrılır. Ağlayan Lucia evinin önünde ne yaptığını bilmez aşağı yukarı gitmeye başlar. Santuzza gelir ve hemen Lucia'yi kucaklar. Köylüler ikisi etrafında toplanırlar. Uzaktan sesler gelmeye başlar. Köylü kadınların biri "Turiddu öldürüldü." diye bağırır. Santuzza hemen baygınlık geçirir; Lucia etrafını saran köylü kadınların kolları arasına yığılıp kalır.


Enstrümantasyon[değiştir | kaynağı değiştir]

Mascagni partisyonu standard büyüklükte şöyle bir orkestra için hazırlanmıştır:

Ünlü aryalar[değiştir | kaynağı değiştir]

  • O Lola, c'hai di latti la cammisa - canzone sicilyana Turiddu
  • Il cavallo scalpita, Alfio
  • Voi lo sapete, o mamma, arya Santuzza
  • Tu qui, Santuzza, ikili Santuzza ve Turiddu
  • Senfonik intermezzo - birinci ile ikinci sahne arasinda
  • Viva il vino spumeggiante, brindisi - Turiddu
  • Mamma, quel vino è generoso, Turiddu

Seçilmiş ses kayıtları[değiştir | kaynağı değiştir]

Cavalleria rusticana operasi icin 60 tane tam ses kayidi bulunan plak, teyp ve disk bulunmaktadir.[4]

Yil Roller
(Santuzza, Turiddu, Alfio, Lucia)
Orkestra şefi,
Opera evi ve Orkestra
Marka
1940 Lina Bruna Rasa,
Beniamino Gigli,
Gino Bechi
Giulietta Simionato
Pietro Mascagni,
Teatro alla Scala Orkestra ve korosu
Audio CD: Naxos
Cat: 8.110714-15
1953 Zinka Milanov,
Jussi Björling,
Robert Merrill
Margaret Roggero
Renato Cellini
RCA Victor Orkestrası
Audio CD: RCA
Cat: CD 6510-2-RG
1953 Maria Callas,
Giuseppe Di Stefano,
Rolando Panerai,
Ebe Ticozzi
Tullio Serafin
Teatro alla Scala Orkestra ve korosu
Audio CD: EMI
Cat: 7243 5 56287 2 5
1962 Victoria de Los Angeles,
Franco Corelli,
Mario Sereni,
Corinna Vozza
Gabriele Santini
Orchestra dell'Opera di Roma
Audio CD: EMI
Cat: 72438-19968-2-9
1965 Fiorenza Cossotto,
Carlo Bergonzi,
Giangiacomo Guelfi,
Maria Gracia Allegri
Herbert von Karajan
Teatro alla Scala Orkestra ve korosu
Audio CD: Deutsche Grammophon
Cat: CD 419 257-2
1977 Renata Scotto,
Placido Domingo,
Pablo Elvira,
Isola Jones
James Levine
National Filarmonik Orkestra
Audio CD: RCA Victor
Cat: RCA RD 83091
1979 Montserrat Caballé,
José Carreras,
Matteo Manuguerra,
Astrid Varnay
Riccardo Muti
Philharmonia Orkestrası
Audio CD: EMI
Cat: EMI CMS 7 63650 2
1989 Agnes Baltsa,
Plácido Domingo,
Juan Pons,
Vera Baniewicz
Giuseppe Sinopoli
Philharmonia Orchestrası
Audio CD: Deutsche Grammophon
Cat: CD 429 568-2

Medya[değiştir | kaynağı değiştir]

  • Pietro Mascagni - Cavalleria Rusticana: Senfonik intermezzo

Sinema uyarımaları[değiştir | kaynağı değiştir]

Sahnelenen temsilerin videoya cekilmesi ile yapilan video kayitlari yaninda Cavalleria rusticana icin ozel olarak sinama yapimlari bulunmaktadir:

  • 1916: Direktör:Ugo Falena Başrol:Gemma Bellincioni Mascagni'nin partasyon notlarina uyan sessiz film. Basroldeki aktris ayni zamanda sarkici olup Santuzza Italya disindaki promiyerlerde de rol almistir.
  • 1953: Direktör:Carmine Gallone. Aktorler goiruntu opara sarkicilari sesi saglamislardir. Ornegin Alfio rolu Anthony Quinn oynanmis sesi Tito Gobbi tarafindan saglanmistir. ABDde sinemalarda Fatal Desire adiyla gosterilmistir.
  • 1968: Direktör: Åke Falck Roller: Fiorenza Cossotto- Santuzza; Gianfranco Cecchele - Turiddu; Giangiacomo Guelfi- Alfio ve Anna di Stasio-Lucia. (Orkestra ve koro La Scala, Milano orkestra sefi: Herbert Von Karajan.)

Dipnotları[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. ^ Schweisheimer, W., 1946
  2. ^ Willard, A., 1893
  3. ^ Uyarlama kaynağı Kobbé,G.'nin 1919 basımlı The Complete Opera Bookadli kitabi
  4. ^ Tam nir diskografi icin kaynak: Mascagni.org (Erişme tarihi:14.6.2009)

İçsel kaynaklar[değiştir | kaynağı değiştir]

Dışsal kaynaklar[değiştir | kaynağı değiştir]

  • [1] Cavalleria Rusticana orijinal libretosu (İtalyanca) (Erişme tarihi: 8.6.2009)
  • [2] Cavalleria RusticanaIMDb sitesinde (Erişme tarihi:14.6.2009)
  • [3] Resmi Pietro Mascagni web sitesi. (Erişme tarihi:14.6.2009)