Etrüskler

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Atla: kullan, ara
İtalya tarihi
Roman Colosseum With Moon.jpg
Etrüsk müzisyen, Triclinium'da bir mezardan, Tarquinia

Etrüskler, İtalya'nın Tiber ile Arno nehirleri arasında yeralan Etruria bölgesinde yaşamış ve MÖ 6. yüzyıla dek varlığını sürdümüş bir halk olup Antik Romalılar tarafından Etrusci veya Tusci adlarıyla tanımlanmışlardır.[1] Etrüsk halkının bir kısmı ve kültürü zamanla Roma İmparatorluğu içinde erimiştir. Etrüskler İtalya'daki diğer kavimlerden çok daha ileri bir uygarlık düzeyindeydiler. Roma uygarlığının, mitolojisindeki ilahlardan, hukukundan yol yapım tekniklerine kadar, kökünü hemen hemen tümüyle Etrüsk uygarlığından almış olduğu günümüzde saptanmış durumdadır. Etrüskler'in dini, Çiçero’nun değindiği gibi, vahyedilmiş bir dindi ve 12'li sistemi baz alan bir inisiyatik örgütlenmeleri vardı.

Yunan tarihçi Herodot'a göre Etrüskler Anadolu'dan (Lidya) İtalya'ya göç etmişlerdir, bunun yanı sıra pek çok tarihçi de Etrüskler ile özellikle Turuva başta olmak üzere Anadolu uygarlıklarının âdetleri arasında bağ kurmaktadır. Bu sebeplerden dolayı Etrüsklerin kökeninin Doğu uygarlıklarına dayandığını savunurlar.

Etrüsklerin kökeni hakkında Heredot'un verdiği bilgiler modern tarihçi ve arkeologlar tarafından "denizden yapılacak böylesi bir göçün mümkün olmadığı" gerekçesi ile kabul edilmemiştir. Buna rağmen 2004 yılında Turin Üniversitesinden, Alberto Piazza tarafından yapılan genetik çalışmaya göre MÖ 7-3 yüzyıllar arasında yaşamış Etrüsklere ait 80 iskeletten alınan DNA örnekleri, Etrüsklerin bugünkü Türkiye'den İtalya'ya göç ettiklerini doğrulamaktadır.[2] Eski Yunan efsanelerinde de sıkça anlatıldığı gibi bu durum antik çağda Anadolu'dan İtalyan yarımadasına yapılan göçlerle açıklanmıştır.[3]

Etrüsk dili ve alfabesi[değiştir | kaynağı değiştir]

Etrüsk sözlü dili günümüzde tam olarak üzerinde çalışılmamış, çözülmemiş bir dil olarak kabul edilmektedir. Ayrıca Etrüsk yazısı da, alfabesi bilinmekle birlikte tam olarak çözülmemiş durumdadır. Bunun üç temel nedeni şunlardır:Öncelikle yüzlerce Etrüsk tableti Müzeden çalınmıştır.

  • A- Etrüskler'den günümüze birkaç anıt ve Latin yazarları tarafından yapılan alıntılar dışında fazla yazılı eser kalmamıştır. Yazıtlar ise çok kısa olup çok az sayıda sözcük içermektedir. Etrüsk dilinde yazılı eserlerin bir kısmı grafitti halindedir; bir kısmı da, yalnızca ana baba, koca adını, çocuk sayısını bildiren mezar taşlarından ibarettir. İlginçtir ki, en uzun Etrüsk el yazması İtalya’da değil, Mısır’da, 19.yy’da İskenderiye’de bulunan bir Mısır mumyasının üzerindeki sargılarda bulunmuştur.
  • Etrüsklerden yazılı eserlerin fazla kalmamış olması konusunda ise iki varsayım bulunmaktadır:
  1. Etrüsk toplumu ezoterik değerlere önem veren inisiyatik bir örgütlenme içindeydi, aktarım sözlü olarak yapılmaktaydı ve bir şey yazılması gerektiğinde yazılar ya da önemli yazılar yalnızca ezoterik tradisyonu sürdüren yazıcı rahipler tarafından yazılır ve saklanırdı. Her ezoterik ekolde görüldüğü gibi onlar da gizliliğe ve bilgilerini gizlemeye önem vermişlerdi. Rene Guenon’un değindiği gibi, mevcudiyeti bilindiği halde Etrüskler’in ilhama dayalı gerçek din kitapları (-fal kitapları değil-) da bu yüzden halen keşfedilememiştir.
  2. Pagan sayılan Etrüsk metinleri kasıtlı ve sistemli olarak yok edildi.
  • B- Çift dilli yazıtlara yeterince rastlanamamış olması.
  • C- Etrüsk dilinin iyi incelenmiş Hint-Avrupa dili ailesinin bir ferdi olmaması, hece eklemeli bir dil olması.Bilindiği gibi dünyada yalnızca Ural-Altay dilleri eklemeli yapıya sahiptir. Etrüsk yazısı dilbilimciler tarafından hâlen çözülememiştir.Etrüsk dili 22 sesten oluşmaktadır ve Etrüsk alfabesi de, her herhangi bir sesi göstermeye yaramayan yabancı harfler hariç tutulursa, aslında 22 harfli bir alfabedir. Yani Etrüsklerin ilk alfabesi 22 harften oluşuyordu. Kimi Etrüsk yazıtları soldan sağa, kimi Etrüsk yazıtları ise sağdan sola doğru yazılmıştır.

Göçün kaynağı[değiştir | kaynağı değiştir]

Sonuç olarak Etrüskler’in İtalya’ya göçüyle ilgili varsayımlar şu görüşlerde toplanmaktadır:

  • 1- Kimi Batılı bilim adamlarına göre göçün kaynağı Ege-Anadolu'dur.
  • 2- Göç Anadolu üzerinden olmuşsa da, kaynak Orta Anadolu değildir; Etrüskler’in ataları Ege, Anadolu veya Kafkasya civarında yaşıyordu.
  • 3- Kimi Macar araştırmacılara göre, göçün kaynağı Orta-Asya’dır.
  • 4- Etrüsk göçünün dünya tarihçilerine göre Batı Anadolu Bölgesinden yapıldığı kabul görmekte ve göçün nedeni ise Yunanlıların Truva'lılara ve Lidya'lılara yaptığı saldırılar olduğu kabul edilmektedir.

Bazı Etrüsk kentleri[değiştir | kaynağı değiştir]

Etrüsk kentleri

Dodecapolide olanlar

Dodecapoli dışındakiler:

Harita için bak: "The Etruscan League of twelve cities"

Bazı Etrüsk yöneticileri[değiştir | kaynağı değiştir]

  • Osiniu
  • Mezentius
  • Lausus (Caere'de)
  • Tyrsenos
  • Velsu fl.
  • Larthia (Caere)
  • Arimnestos (Arimnus'ta)
  • Lars Porsena (Clusium'da)
  • Thefarie Velianas (Caere'de)
  • Aruns (Clusium'de)
  • Volumnius (Veii'de)
  • Lars Tolumnius (Veii'de)

Ayrıca bakınız[değiştir | kaynağı değiştir]

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]

  • Vernessi, Carmelli, Dupanloup, Bertorelle, Lari, Cappallini, Chiarelli, Castri, Casoli, Mallegni, Barbujani. The Etruscans: A Population - Genetic Study, Am. J. Hum. Genet., 74:694-704, 2004
  • Barker, G. and T. Rasmussen. The Etruscans. London: Blackwell, 1998.
  • Bloch, Raymond. The ancient civilization of the Etruscans. Translated from the French by James Hogarth. Ancient Civilizations Series. New York: Cowles Book Co, 1969.
  • Bonfante, Larissa et al. ed. Etruscan Life and Afterlife: a handbook of Etruscan studies. Warminster: Aris and Phillips, 1986.
  • Bonfante, Larissa, Etruscan, University of California Press, 1990, ISBN 0-520-07118-2
  • Bonfante, G. and L. Bonfante, The Etruscan Language. An Introduction, Manchester University Press, 2002.
  • Brendel, Otto. Etruscan art. 2nd edition. New Haven: Yale University Press, 1995.
  • Maetzke, Guglielmo. The Art of the Etruscans. 1970. Originally published in Italian, 1969.
  • Richardson, Emeline. The Etruscans: their art and civilization. Chicago: University of Chicago Press, 1964.
  • Spivy, N. and S. Stoddart. Etruscan Italy. London: Batsford, 1990
  • Stillwell, Richard, ed. Princeton Encyclopedia of Classical Sites, 1976: "Acquarossa, Italy"
  • Torelli, Mario. ed. The Etruscans. Milan: Bompiani, 2000.
  • Pallottino, M. tr. Cremona, J. The Etruscans. London: Penguin Books, 1975,
  • Hampton, C. The Etruscans: and the survival of Eturia. London: Victor Gollancz Ltd, 1969.
  • Macnamara, E., Everyday Life of the Etruscans. London: B. T. Batsford Ltd, 1973.
  • Haynes, S., Etruscan Civilization. Los Angeles: The J. Paul Getty Trust, 2000.
  • Ed. Bram, L., Funk & Wagnalls New Encyclopedia. New York: Funk & Wagnalls, Inc, 1975.
  • Greenidge, A., History of Rome: During the Later Republic Early Principate. 2003, from gutenberg.org, Last accessed, 8/05/2004
  • Massa, Aldo, The Etruscans, Editions Minerva, 1989, Translated by John Christmas
  • Kayıp Yazılar ve Diller, Johannes Friedrich
  • R.Guénon'un eserleri

Kaynakça ve Dipnot[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. ^ According to Félix Gaffiot's Dictionnaire Illustré Latin Français, Tusci was used by the major authors of the Roman Republic: Livy, Cicero, Horace, etc. A number of cognate words developed: Tuscia, Tusculanensis, etc. This was clearly the major word used for things Etruscan. Etrusci and Etrūria were used less often, mainly by Cicero and Horace, and without cognates. According to the Online Etymological Dictionary, the English use of Etruscan dates from 1706.
  2. ^ http://articles.latimes.com/2007/jun/18/science/sci-etruscans18
  3. ^ http://www.hurriyet.com.tr/dunya/7544610.asp

Dış bağlantılar[değiştir | kaynağı değiştir]