Kolombiya

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Atla: kullan, ara
Kolombiya Cumhuriyeti
República de Colombia
Bayrak Arma
Bayrak Arma
Slogan: "Libertad y Orden"  (İspanyolca)
"Özgürlük ve Düzen"
Ulusal Marş: 

Oh, Gloria Inmarcesible!O solmayan zafer!
Konum
Kolombiya'nın Konumu
Konum
Kolombiya
Başkent

ve en büyük

Bogotá
4°39′K 74°3′B / 4.65°K 74.05°B / 4.65; -74.05
Resmî dil(ler) İspanyolca ve 68 Kolombiya diller (anayasal)[1][2].
Etnik gruplar   %49 Mestizo,
%10,6 Afrokolombiyalı
%37 Beyaz
%3,4 Kızılderili[3][4].
Milliyet Kolombiyalı
Yönetim biçimi Cumhuriyet
 - Başkan Juan Manuel Santos Calderón
 - Başkan Yardımcısı Germán Vargas Lleras
Kuruluş
 - Bağımsızlık İlanı 20 Temmuz 1810
 - Kabulü 7 Ağustos 1819
 - Kolombiya Anayasası 1991
Yüzölçümü
 - Toplam 1.141.748 km²  (26.)
440,831 mil²
 - Su (%) 8.8 (17.)
Nüfus
 - Ekim 2014 tahmini 47.846.160 [5] (27.)
 - 2005 = sayımı 42.888.592 (29.)
 - Yoğunluk 40.74/km²  105.72 (173.)
16/mil²
GSYİH (SAGP) 2014
 - Toplam 641,532 milyar $ [6] (28.)
 - Kişi başına 13,458 $[6] (28.)
GSYİH (düşük) 2014
 - Toplam 400.117 milyar $[6] (30.)
 - Kişi başına $8,394[6]
Gini (2013) 53.9[7] (yüksek
İGE  artış 0.711 (yüksek)  (2013)
Para birimi Kolombiya pesosu (COP)
Zaman dilimi CET (UTC-5[8])
Takvim dd-mm-yyyy (CE)
Trafik akışı sağ
Internet TLD .co
Telefon kodu +57
Kolombiya Birleşik Devletleri, 1863.
El Bogotazo, La Violencia döneminde

Kolombiya (İspanyolca: Bu ses hakkında Colombia ) ya da resmî olarak Kolombiya Cumhuriyeti (İspanyolca: Bu ses hakkında República de Colombia ), Güney Amerika'da yer alan bağımsız, üniter ve anayasal bir cumhuriyettir. 32 alt departmandan oluşmaktadır. Başkenti, ülkenin orta bölümünde yer alan Bogotá şehridir.

Güney Amerika'nın kuzeybatı bölümünde bulunan ülke; kuzeybatısında Panama, kuzeyinde Karayip Denizi, doğusunda Venezuela ve Brezilya, güneyinde Ekvador ve Peru, batısında Büyük Okyanus ile çevrilmektedir[9].

Ülke; yüzölçümüne göre Güney Amerika'nın en büyük 4.[10], dünyanın en büyük 26. ülkesidir. Nüfusa göre ise, 46 milyondan fazla nüfusu ile dünyanın en büyük 27. ülkesidir. Aynı zamanda; İspanyolca konuşan ülkeler arasında, Meksika'dan sonra nüfusa göre en büyük ikinci ülkedir[11][12].

Kolombiya, bir orta güçtür ve Güney Amerika'nın en büyük üçüncü, Latin Amerika'nın en büyük dördüncü ekonomisine sahiptir. [6] Kahve, çiçek, zümrüt, kömür ve petrol endüstrileri, Kolombiya ekonomisinin başlıca sektörleridir[13]. HSBC, 2050 yılında Kolombiya'nın özellikle Amerika olmak üzere dünya ekonomisinde karar verici bir rol oynayacağını; GSYİH bakımından dünyanın en büyük 25. ekonomisi olacağını öngörmektedir.

Şu anda Kolombiya olarak bilinen topraklarda, başlangıçta Muisca, Quimbaya ve Tairona gibi Kolombiya Kızılderilileri yaşamaktaydı. İspanyollar, bu bölgeye 1499 yılında gelmiş ve bu bölgede işgal ve kolonizasyon dönemini başlatmıştır.

Etimoloji[değiştir | kaynağı değiştir]

"Kolombiya" adı (Kristof Kolomb'un ülkesi) Venezuela devrimci Francisco de Miranda tarafından oluşturuldu. İspanyol ve Portekiz egemenlikleri altında topraklarına sevk edilmişti[14][15].

Tarihçe[değiştir | kaynağı değiştir]

Fetih Öncesi Dönem[değiştir | kaynağı değiştir]

Günümüz Kolombiya'sının topraklarında hemen hemen eskiden yörenin yerlileri ticaret ve altın işleme sanatıyla uğreşıyorlardı. Burada İnka İmparatorluğu, Muisca, Tayrona, Sinú, Quimbaya ve San Agustín kültürleri yüzyıllar boyunca yaşamıştırlar[16][17][18].

İspanyol Fethi[değiştir | kaynağı değiştir]

Kristof Kolomb'un adıyla anılan ülke topraklarına Kolomb hiç ayak basmamıştır. Kolombiya toprakları, 16. yüzyılın başlarında Ganzalo Jiménez de Quesada ve Sebastian de Belalcázar komutasındaki İspanyollar tarafından bulunmuş ve sömürge haline getirilmiştir. 1525 yılında Rodrigo de Bastidas Santa Marta kentini kurdu. Bunun ardından ülkenin kuzeyinde Karayib Denizi kıyısında Cartagena şehri kurulmuştu. 1538 yılında Gonzalo Jiménez de Quesada yerli halkın Bacatá adını verdikleri yerleşim yerini ele geçirerek burada Bogotá şehrini kurmuştu.

Büyük Kolombiya Cumhüriyeti[değiştir | kaynağı değiştir]

ve Büyük Kolombiya-Peru Savaşı

On sekizinci yüzyıla kadar ülke, İspanyol asıllı beyazlar tarafından yönetildi. Bundan sonra başlayan bağımsızlık mücadelesini Kuzey Amerika ve Fransa İhtilalleri daha da kuvvetlendirdi. 1808 yılında Napolyon, İspanya'yı işgal edince Amerika Kıtası´ndaki İspanyol sömürgeleri bağımsızlık savaşlarını ilan etmişti. Böylelikle Simón Bolívar önderliğindeki güçler Cartagena´da bağımsızlıklarını ilan etmişlerdir, böylelikle 1821 yılında Büyük Kolombiya adıyla bugünkü Kolombiya, Ekvador, Panama ve Venezuela topraklarını kapsayan bir federasyon kurulmuştu. 1829 yılında Venezuela ve 1830 yılında ise Ekvador federasyondan ayrılmıştı.

Kolombiya Birleşik Devletleri ve Kolombiya Cumhuriyeti[değiştir | kaynağı değiştir]

1886’da ülkeye, kıtayı keşfeden Kolomb’un ismi verildi ve Kolombiya Cumhuriyeti ilan edildi. 1903 yılında, ülke topraklarına dahil olan Panama, ABD’nin yardımı ile Kolombiya’dan ayrılarak bağımsız bir devlet olmuştu. Panama aynı yıl Panama Kanalı´nın kullanım hakkını ABD´ye vermişti. Bu ayrılma yüzünden ABD ile Kolombiya arasında 1921 yılına kadar süren gerginlik olmuştu. Bu tarihten sonra Kolombiya yönetimine iki büyük parti olan Liberaller Partisi ile Muhafazakarlar Partisi hakim olmuştu. Fakat bu iki parti arasındaki sürtüşmeler, iç karışıklıklara ve ülkenin uzun süre diktatörler tarafından yönetilmesine sebeb olmuştu. Sivil hükümetle yönetilen Kolombiya’da günümüzde iç karışıklıklar devam etmektedir

La Violencia döneminde[değiştir | kaynağı değiştir]

1948 ila 1953 arasında Kolombiya içinde büyük karışıklıklar yaşandı. Violencia adını alan şiddet olayları meydana geldi. 1950 yılında muhafazakar Mariano Ospina Pérez boşalan iktidarı devralan bir başka muhafazakar olan Laureano Gómez vekili Roberto Urdaneta ile birlikte katı bir yönetim sergiledi. Üç yıllık görev sırasında 80.000 kişinin hayatını kaybettiği tahmin ediliyor. Violencia 1963 yılına kadar sürdü. Bu zaman zarfında 200.000 kişi öldü. Violencia'ya karşı solcu gerilla grubu FARC mücadele etti. Ülkedeki karışıklıklar sebebiyle 12 ağustos 2002'de Başkan Álvaro Uribe Vélez 90 günlük olağanüstü hal ilan etti.

Coğrafya[değiştir | kaynağı değiştir]

KOLOMBIYA'dan yönler
Flag of Panama.svg Panama Karayip Denizi
 
Flag of Venezuela.svg Venezuela
Büyük Okyanus
Compasspoint-nw.png K Compasspoint-ne.png
B RoseVents.svg D
Compasspoint-sw.png G Compasspoint-se.png
Flag of Venezuela.svg Venezuela
Flag of Ecuador.svg Ekvador Flag of Peru.svg Peru
 
Flag of Brazil.svg Brezilya

İklimi[değiştir | kaynağı değiştir]

San Andres Takımadaları, Karayip Denizi.

Kolombiya´nın iklimi bölgelere göre çeşitlilik gösterir. Vadilerde tropik, yüksek kesimlerde ise ılıman iklim özellikleri görülmektedir. Sıcak iklim kuşağında yer alan ülke dağlarının doruklarında her zaman kar vardır.

Bitki örtüsü[değiştir | kaynağı değiştir]

Ülke topraklarının yarıya yakını sık ormanlarla kaplıdır.

Faunası[değiştir | kaynağı değiştir]

Amazon Ormanları´nda maymun, jaguar, timsah, puma, tapir ve armadillo gibi çeşitli hayvanlar yaşar. Ayrıca papağan ve kolibri gibi tropik kuşlarla Kuzey Amerika´dan göç eden göçmen kuşlarda kış mevsimini burada geçirmektedirler. Yüksek dağlık bölgelerde And Kondoru denen büyük Güney Amerika akbabaları yuva yapar. Pek çok kelebek, örümcek ve böcek türlerinin yanı sıra Magdalena Nehri´nde da timsah ve kaymanlar yaşar.

Coğrafî şekilleri[değiştir | kaynağı değiştir]

Cristóbal Colón Dağı ve Simón Bolívar Dağı ülkenin en büyük yükseltileridir (Her ikisinin de uzunluğu 5775 metredir). And Dağları sisteminin üç büyük sıra dağı olan Batı, Orta ve Doğu Cordilleralar ülkenin batı yarısı boyunca uzanarak Ekvador sınırında birleşirler. Alçak doğu düzlüğü boyunca Amazon ve Orinoko ırmaklarının kolları uzanır. 1600 km uzunluğundaki Magdalena Nehri, kuzeye doğru akarak Karayip Denizi'ne dökülür.

Demografi[değiştir | kaynağı değiştir]

Cartagena'daki bir devlet okulunda öğrenciler.

Ekim 2006´da yapılan nüfus sayımında 1.141.748 km²´lik Kolombiya topraklarında 41.966.004 kişinin yaşadığı tespit edilmiştir. Nüfusun % 60´ını İspanyol ve yerli karışımı mestizolar, % 20´sini İspanyol kökenli beyazlar, % 14´ünü Avrupalı-Afrikalı karışımı mulattolar oluşturmaktadırlar. Kıyı kesimlerinde Afrokolombiyalılar yaşamaktadırlar. Diğer etnik gruplar arap asıllı Lübnan'lı Kolombiyalılar oluşturur.

Yönetimsel birimler[değiştir | kaynağı değiştir]

Kolombiya'nın başkenti Bogota'dır. Ülkenin en büyük idari birimleri departmanlardır ve 32 departman vardır. Bogotá özel bir bölgedir (Başkent Eyaleti). Bu departman ilçelere ayrılmıştır, toplamda 1128 ilçe mevcuttur. Ayrıca ülke coğrafi, demografik ve ekonomik koşullar göz önüne alınarak 5 bölgeye ayrılmıştır ancak bu bölgeler herhangi bir idari yapıyı temsil etmemektedir[19].

Kolombiya Cumhuriyeti'nin departmanları


Departman Başkent Alan (km²) Nüfüs Tarih
- Bogotá Başkent Eyaleti 1587 7117984 1886
01 Amazonas Leticia 109665 80360 1991
02 Antioquia Medellín 63612 5750478 1858
03 Arauca Arauca 23818 282302 1991
04 Atlántico Barranquilla 3388 2365663 1910
05 Bolívar Cartagena de Indias 25978 2229967 1857
06 Boyacá Tunja 23189 1411239 1858
07 Caldas Manizales 7888 1170187 1905
08 Caquetá Florencia 88965 463333 1982
09 Casanare Yopal 44640 325713 1991
10 Cauca Popayán 29308 1363054 1857
11 Cesar Valledupar 22905 1050303 1967
12 Chocó Quibdó 46530 413173 1947
13 Córdoba Montería 25020 1392905 1952
14 Cundinamarca Bogotá 24210 9467562 1857
15 Guainía Inirida 72238 43314 1963
16 Guaviare San José del Guaviare   53460 133236 1991
17 Huila Neiva 19890 994218 1905
18 La Guajira Riohacha 20848 524619 1965
19 Magdalena Santa Marta 23188 1403318 1824
20 Meta Villavicencio 85635 771089 1960
21 Nariño Pasto 33268 1775139 1904
22 Norte de Santander Cúcuta 21658 1493932 1910
23 Putumayo Mocoa 24885 378483 1991
24 Quindío Armenia 1845 613375 1966
25 Risaralda Pereira 4140 1024362 1966
26 San Andrés San Andrés 52 83491 1991
27 Santander Bucaramanga 30537 2085084 1857
28 Sucre Sincelejo 10917 868648 1966
29 Tolima Ibagué 23562 1312972 1886
30 Valle del Cauca Cali 22140 4524678 1910
31 Vaupés Mitú 54135 33152 1991
32 Vichada Puerto Carreño 100242 97276 1991

Yerleşim[değiştir | kaynağı değiştir]

Diş ilişkiler[değiştir | kaynağı değiştir]

Diplomatik ve Konsuluk misyonlar

Kolombiya, Birleşmiş Milletler (1943), Amerikan Devletleri Örgütü (1948), G-77(1964), And Milletler Topluluğu (1969), G-24 (1971), Amazon İşbirliği Antlaşması Örgütü (1978), Güney Amerika Milletler Birliği (2004), Latin Amerika ve Karayip Devletleri Topluluğu[21] CELAC (2010) ve Pasifik İttifakı (2013)[22], gibi uluslararası örgütlerin kurucu üyelerinden birisidir.

Kolombiya'nın dış ilişkilerinin bir belirleyici unsuru Amerika Birleşik Devletleri ile ilişkiler olmuştur.

Din[değiştir | kaynağı değiştir]

Kolombiya Anayasası'nda inanç özgürlüğü garantiye alınmıştır. Kolombiya hükumeti din bakımından yasal belgeler tutmamasına karşın 2001'de El Tiempo gazetesince yapilan bir anket sonucundaki istatistiklerde şöyle sonuçlar çıkmıştır:

Ekonomi[değiştir | kaynağı değiştir]

Kolombiya Kahvesi yetiştiriciliği, Quindío.

Kolombiya, Güney Amerika´nın en önemli üretici ülkelerinden biridir. OECD’ye üye olmayan ekonomilerin de en büyüklerinden biridir. Kişi başı GSYİH son 6 yılda ikiye katlanmış olup, orta sınıf giderek genişlemektedir. 2012 yılında ülke ekonomisi %4 oranında büyümüş olup, 2013 yılında %4,2 büyüdüğü tahmin edilmektedir[23].

Economist Intelligence Unit tarafından, BRIC ülkelerine (Brezilya, Rusya, Hindistan ve Çin) ek olarak belirlenen yeni gelişmekte olan ülkeler sınıflaması CIVETS (Kolombiya, Endonezya, Vietnam, Mısır, Türkiye ve Güney Afrika Cum.)[24]. içinde Latin Amerika’dan yalnızca Kolombiya yer almaktadır. Bu ülkeler nüfusları, dinamik ve istikrarlı ekonomileri ile geleceğin yıldız ekonomileri olarak görülmektedir[25].

HSBC tarafından hazırlanan ve 2050 yılında dünya ekonomilerinin büyümelerine ilişkin öngörüleri içeren bir raporda, Kolombiya en iyi 26. ekonomi olarak gösterilmektedir. Ülke GSYİH’sinin %155 artışla 2050 yılında 725 milyar Dolar’a ulaşacağı; kişibaşı gelir, nüfus ve yatırım göstergelerinde de önemli ölçüde gelişme kaydedileceği öngörülmektedir. Kolombiya’nın Latin Amerika ülkeleri içinde en yüksek büyüme kaydedecek ülke olacağı tahmin edilmektedir.

Sektörler[değiştir | kaynağı değiştir]

Dünyanın en büyük ikinci-üçüncü kahve üreticisi olmasına karşın en çok tanınan kahve üretici ülkesi Kolombiya'dır. Bunun sebebi, Kolombiya'nın kahve üretimini ciddiye alıp, üretim standartlarını yakından takip edip ve mükemmelik konusunda ciddi emek sarf etmesidir. Kahve üretim birliklerinin sarf ettiği bu gayretin ceremesi ise kahve kalitesinde sağladıkları güven ve marka değeri[26].

Karanfil üretiminde dünyada birinci sırada yer alan Kolombiya, kahve üretiminde de dünyada Brezilya´dan sonra ikinci sırada gelmektedir. Ulaşımın ülkede gelişmesi ile birlikte sanayii de hızlı bir büyüme göstermektedir.

Tarımdan elde edilen ürünlerin satışı, ulaşım sayesinde ekonomi daha da gelişmektedir. Ülkede Tarım üretiminin temelini kahve, kesme çiçek, muz, pirinç, tütün, mısır, şeker kamışı, kakao, yağlı tohumlar, sebzeler ve limon, portakal, muz, mango ve guava gibi meyveler oluşturmaktadır. Ormancılık, balıkçılık ve hayvancılık da önemli sektörlerdir.

Sık ormanlarından kereste, kâğıt ve kontrplak gibi ürünler elde edilir. Dünyanın en değerli zümrütleri burada çıkarılır.Zengin zümrüt (dünyanın birincisi) platin, altın, gümüş, bakır, kömür,, demir, tuz, nikel, fosfat, manganez, mika ve kuvars yatakları mevcuttur. Venezuela ve Ekvador sınırları yakınlarında çıkarılan petrolün bir bölümü dış ülkelere satılmaktadır. Modern dokuma ve giyim sanayisinin yanı sıra kimyasal madde, ilaç hammaddeleri, madeni eşya, çimento ve motorlu araç sanayileri de gelişmektedir.

Kültür[değiştir | kaynağı değiştir]

Fernando Botero dünyadaki ünlü şişman insanlar çizen Kolombiya doğumlu modern sanat ressamıdır[27]. Kolombiya edebiyatının bir yazarı olan Gabriel García Márquez, 1982 yılında Nobel Edebiyat Ödülü'ne layık görülmüştür. Catalina Sandino Moreno Maria Full of Grace filmi ile 2004 yılında Berlin Film Festivali'nde Charlize Theron'la birlikte En İyi Kadın Oyuncu ödülü kazanmıştır. Bu filmdeki performansı ile Oscar'a aday olmuştur. Ayrıca, Shakira, Juanes, J Balvin, Danna García, César López gibi, uluslararası alanda da kabul görmüş Kolombiyalı sanatçılar da vardır.

Spor[değiştir | kaynağı değiştir]

Kolombiya'da futbol, bisiklet[28],boks[29], beyzbol[30], basketball ve tejo (yersel spor) en çok sevilen sporlardır. Futbol ligler halinde oynanmakta ve bunların en büyüğü Liga Postobón'dur. Libertadores Kupası kazanabilmiş olan takımların ikisi (Once Caldas ve Atlético Nacional) takımdır. Futbol kulüpleri Kolombiya Futbol Federasyonu çatısı altında toplanmıştır[31].

Ayrıca bakınız[değiştir | kaynağı değiştir]

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. ^ http://www.justlanded.com/english/Colombia/Colombia-Guide/Language/Official-languages
  2. ^ http://www.studylands.com/guide/CO-language.htm
  3. ^ http://www.dane.gov.co/files/censo2005/etnia/sys/visibilidad_estadistica_etnicos.pdf
  4. ^ http://lcweb2.loc.gov/frd/cs/pdf/CS_Colombia.pdf
  5. ^ http://www.dane.gov.co/reloj/reloj_animado.php
  6. ^ a b c d e "World Economic Outlook Database". International Monetary Fund. Ekim 2014. http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2014/02/weodata/weorept.aspx?pr.x=70&pr.y=6&sy=2014&ey=2014&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&c=233&s=NGDPD%2CNGDPDPC%2CPPPGDP%2CPPPPC&grp=0&a=. Erişim tarihi: 7 Ekim 2014. 
  7. ^ "socio-economic policies". dane.gov.co. http://www.dane.gov.co/files/investigaciones/condiciones_vida/pobreza/bol_pobreza_13.pdf. Erişim tarihi: 22 Mart 2014. 
  8. ^ http://horalegal.sic.gov.co/
  9. ^ https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2144.html#co
  10. ^ http://www.navescolombia.com/index.php?option=com_k2&view=itemlist&layout=category&task=category&id=38&Itemid=17&lang=en
  11. ^ http://kids.nationalgeographic.com/content/kids/en_US/explore/countries/colombia/
  12. ^ http://www.spanish411.net/Spanish-Speaking-Countries.asp
  13. ^ http://www.mfa.gov.tr/kolombiya-ekonomisi.tr.mfa
  14. ^ http://www.milliyet.com.tr/2005/07/31/yazar/myilmaz.html
  15. ^ http://www.etymonline.com/index.php?term=Colombia
  16. ^ http://colombiareports.co/archaeologists-recover-remains-pre-columbian-village-central-colombia/
  17. ^ http://workmall.com/wfb2001/colombia/colombia_history_the_pre_columbian_era.html
  18. ^ http://www.colombia.travel/en/international-tourist/sightseeing-what-to-do/recommended-tourist-attractions-special-reports/colombia-a-pre-hispanic-treasure
  19. ^ http://www.statoids.com/uco.html
  20. ^ http://www.dane.gov.co/index.php/about-dane
  21. ^ http://www.mfa.gov.tr/i_-turkiye_nin-latin-amerika-ve-karayiplere-yonelik-politikasi-ve-bolge-ulkeleri-ile-iliskileri.tr.mfa
  22. ^ http://www.mfa.gov.tr/no_-207_-22-temmuz-2013_-ulkemizin-pasifik-ittifaki_na-gozlemci-uye-olmasi-hk_.tr.mfa
  23. ^ http://www.economist.com/news/finance-and-economics/21610305-colombia-overtakes-peru-become-regions-fastest-growing-big-economy-passing
  24. ^ http://knowledge.wharton.upenn.edu/article/the-new-brics-on-the-block-which-emerging-markets-are-up-and-coming/
  25. ^ http://www.colombiaemb.org/node/1328
  26. ^ http://www.kahvem.co/kolombiya_kahvesi/
  27. ^ http://www.nytimes.com/2005/05/08/international/americas/08botero.html?_r=1&
  28. ^ http://www.bbc.com/news/world-latin-america-23709753
  29. ^ http://sports.espn.go.com/sports/boxing/news/story?id=3440504
  30. ^ http://sports.espn.go.com/mlb/columns/story?id=6038291
  31. ^ http://www.mackolik.com/Kupa/119/Libertadores-Kupasi

Dış bağlantılar[değiştir | kaynağı değiştir]