Galyalılar

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Atla: kullan, ara
MÖ 3.yüzyılda Keltler

Galyalılar, günümüzde genel olarak Fransa, Belçika, İsviçre ve İtalya’nın kuzey bölgelerini içeren Galya olarak tanımlanan bölgede Demir Çağından Roma Cumhuriyeti dönemine kadar yaşayan Kelt kökenli bir halktır.

Arkeolojik olarak La Tène kültürüne bağlıdırlar. MÖ 3.yüzyılda güneye doğru istila ve göç etmiş, önce Yunanistan daha sonra da Anadolu’ya kadar gitmişlerdir.[1] MÖ 50 yılında Roma prokonsülü Jül Sezar tarafından Galya Savaşları adı verilen bir dizi savaş sonucu yenilgiye uğratılmışlar ve Roma kültürü tarafından asimile edilmişlerdir. Kavimler Göçünün ile birlikte Roma egemenliğinin sona ermesinin ardından Galce, Latince ile kaynaşmıştır.

Tarihçe[değiştir | kaynağı değiştir]

Eski çağlarda uçsuz bucaksız bir orman olan Hercynian Ormanının günümüzdeki durumu

MÖ ilk bin yıl içinde Galya kültürü Kelt kültüründen farklılaşmaya başlar. Tunç Çağındaki MÖ 1300-MÖ 750 yılları arasındaki Urnfield kültürü Keltleri ayrı bir kavim olarak tanımlar. Sonra ortaya çıkan Hallstatt kültürü MÖ beşinci yüzyılda La Tène kültürüne evrilir. Akdeniz bölgesindeki Galyalılar bu dönemde Antik Yunanistan, Fenike, Etrüsk kolonileri tarafından etkilenir.

Galya toprakları önceleri Kymris daha sonra ise Galyalılar adı verilen kavim tarafından işgal edilir. Bu kavim MÖ altıncı veya beşinci yüzyılda Ren Nehri ve Tuna Nehri bölgesindeki Hercynian Ormanından gelmiştir. MÖ 390 yılında Brennus komutasındaki Galyalılar bu bölgeden ilerleyerek Allia Muharebesinde Roma birliklerini yenerek şehri yağmalamışlardır.

MÖ 280 civarında doğu bölgesi Galyalıları Ege kıyılarına yoğun bir şekilde gelmiştir. Bu dönemde Anadolu’ya giren Galyalılar sonradan Galatlar olarak adlandırılacaktır. Kuzey Avrupa’da kalan Galyalılar ise yoğunlukla tarımla geçimlerini sağlamakta ve yoğun nüfus merkezlerine sahip değillerdi.

Romalıların Galya’ya akınları MÖ 125 yılında başlar ve Gallia Narbonensis adı verilen bölümü ele geçirmesiyle sürer. Jül Sezar’ın MÖ 58 yılında başlattığı Galya Savaşlarının ardından tüm Galya MÖ 51 yılında fethedilir. Sezar’a göre bu dönemde bölgede öne çıkan diğer kavimler Aquitaniler ve Belgae olmuştur. Galyalıların asimilasyonunun ardından Galya-Roma karışımı bir kültür bölgeye hakim olacaktır.

Toplumsal yapı[değiştir | kaynağı değiştir]

Dönemin paralarında ünlü komutan Vercingetorix'in resmi
Galya tanrılarından Cernunnos

Galya toplumu druid adı verilen din adamı sınıfı tarafından yönetilirdi. Druidler toplumda çok önemli bir konumda olmakla beraber karmaşık iktidar yapısının sadece bir parçasıdır. Her aşiretin bir ihtiyar meclisi ve bir kralı olurdu. Aşiret yönetimi her yıl yeniden seçilir ve kral adı verilen yönetici konseyi tarafından kontrol altında tutulurdu. Bu aşiret grupları birbirleriyle birleşerek aşiret birliklerini oluştururdu.[2] Aşiretler kendi içlerinde belirli bir kararlılığa sahip olsa da genel olarak Galya toprakları siyasi olark bölünmüş durumda olmuştur. Aşiretler arasında birlik ancak ortak düşman karşısında olmuş, çok nadiren Sezar işgaline karşı Vercingetorix gibi tek bir liderde simgeleşmişti. Bu dönemde bile Galyalılardan bazıları Roma ile uzlaşmayı seçebilecektir.

Galce[değiştir | kaynağı değiştir]

Galce, Galya’da Roma işgalinden sonra bölgede konuşulmaya başlanan Latince'den önce konuşulan bir Kelt dilidir. Sezar’a göre Roma işgalinden önce bölgede Aquitani dili, Galce ve Cermen dilleri konuşulmaktaydı. Galce; Kelt-İber dili, Lepontik dili ve Galatça ile akrabadır. Galce MÖ altıncı yüzyılda Galyalılar bölgeye gelmeden önce konuşulduğu bilinmektedir.

Dinleri[değiştir | kaynağı değiştir]

Galyalılar bir tür animizm olarak tanımlanabilecek bir dine sahipti. Buna göre göller, ırmaklar, dağlar ve diğer doğal varlıklara hem maddi hem de ruhani bir özellik atfedilir, yarı tanrılaştırılırlardı. Ayrıca Galyalılar arasında hayvanlara tapınma da görülmüş, özellikle yaban domuzu kutsal bir hayvan olarak çeşitli yerlerde simgelenmiştir. Galyalıların dinlerinde tanrı ve tanrıça sistemi karmaşıktır. Her aşiretin olduğu gibi her evin taptığı ayrı bir tanrı olabilirdi. Çoğunlukla Antik Yunan kaynaklı tanrılar bulunsa da toplam bir dini sistemden çok tapınma geleneği bulunuyordu. Galya toplumunda önemli bir konumda bulunan druidler din konusunda da yetki sahibiydiler. Bir kişiyi aforoz edip toplumdan kovma yetkisine sahip olan druidler özellikle yönetici sınıfın dini eğitiminden de sorumluydular.

Galya aşiretleri[değiştir | kaynağı değiştir]

MÖ birinci yüzyılda Galya aşiretleri
Aşiret Merkezi
Aedui Bibracte
Allobroges Vienne
Ambarri Rhône Nehri
Ambiani Amiens
Andecavi Angers
Aquitani Bordeaux
Atrebates Arras
Arverni Gergovia
Baiocasses Bayeux
Belgae Gallia Belgica
Boii Boii
Boii Boates Boates
Boii Bologna
Bellovaci Beauvais
Bituriges Bourges
Brannovices Mâcon?
Cadurci Issoudun
Carnutes Chartres
Catalauni Châlons-en-Champagne
Caturiges Chorges
Cenomani Brescia
Cenomani Le Mans
Ceutrones Moûtiers
Curiosolitae Corseul
Diablintes Jublains
Eburones Tongeren
Eburovices Évreux
Helvetii La Tène
Insubres Milano
Lemovices Limoges
Lexovii Lisieux
Mediomatrici Metz
Medulli Médoc
Medulli Vienne
Menapii Cassel
Morini Boulogne-sur-Mer
Namnetes Nantes
Nervii Bavay
Orobii Bergamo
Osismii Carhaix
Parisii Paris
Petrocorii Périgueux
Pictones Poitiers
Raurici Kaiseraugst
Redones Rennes
Remi Reims
Ruteni Rodez
Salassi Aosta
Santones Saintes
Senones Sens
Sequani Besançon
Suessiones Soissons
Tigurini Yverdon
Tolosates Toulouse
Treveri Trier
Tungri Tongeren
Turones Tours
Unelli Coutances
Vangiones Worms
Veliocasses Rouen
Vellavi Le Puy-en-Velay
Veneti Vannes
Viducasses Vieux
Vindelici Augusta Vindelicorum
Vocontii Vaison-la-Romaine
Volcae Arecomici Languedoc

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. ^ Anadolu’ya uzanan kola Galatlar denmiştir
  2. ^ Döneme dair Galya yazılı kaynakları olmadığından eldeki bilgiler Galyalıların düşmanları olan Roma kaynaklarındandır. Bu kaynaklara göre Galyalılar döneminde kullanılan bölgesel ayrımlar bugün bile Fransa topraklarının ayrımında korunur.

Ayrıca bakınız[değiştir | kaynağı değiştir]

Dış bağlantılar[değiştir | kaynağı değiştir]