Oktay Sinanoğlu

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Gezinti kısmına atla Arama kısmına atla
Oktay Sinanoğlu
Oktay Sinanoğlu.jpg
Doğum 25 Şubat 1935(1935-02-25)
Bari, İtalya
Ölüm 19 Nisan 2015 (80 yaşında)
Florida, ABD
Dalı Kimya · moleküler biyoloji
Çalıştığı yerler Yale Üniversitesi · ABD Atom Enerjisi Merkezi · Harvard Üniversitesi · ODTÜ · YTÜ
Aldığı ödüller Alfred Sloan Ödülü
TÜBİTAK Bilim Ödülü
Alexander von Humboldt Bilim Ödülü
Sedat Simavi Ödülü
Bilgi Çağı Ödülü
Uğur Mumcu Bilim Ödülü

Oktay Sinanoğlu, (d. 25 Şubat 1935; Bari, İtalya - ö. 19 Nisan 2015; Florida, ABD) Türk kimyager, moleküler biyofizikçi ve biyokimyager.[1]

Türkiye'de akademik çalışmalarıyla olduğu kadar, Türkçe ile ilgili politik görüşleriyle de tanınmaktadır.

Hayatı[değiştir | kaynağı değiştir]

Babası Nüzhet Haşim Sinanoğlu'nun başkonsolos olarak görev yaptığı İtalya'nın Bari şehrinde doğdu. II. Dünya Savaşı'nın başlamasının ardından 1939'da ailesiyle Türkiye'ye döndü.

Oktay Sinanoğlu, 1953 yılında TED Ankara Koleji'nden birincilikle mezun oldu. 1953 yılında okul bursu ile ABD'ye gitti. 1956'da Amerika Birleşik Devletleri'nde, Berkeley'deki Kaliforniya Üniversitesi'nden kimya mühendisi olarak[2] mezun oldu. 1957'de Massachusetts Teknoloji Enstitüsü'nde yüksek lisansını tamamladı. Aynı yıl "Sloan Ödülü"nü kazandı.

Doçentlik tezini tamamlamasının (1958-1959) ardından Berkeley'de kuramsal kimya alanında doktorasını tamamladı (1959-1960). Doktora danışmanı Kenneth Pitzer'di.[3]

21 Aralık 1963 tarihinde Yale Üniversitesi'nde öğrenci olan Paula Armbruster ile evlendi. Evlilik töreni The Branford College Chapel of Yale'de yapıldı.[4] Bu evliliğin ardından, Dilek Sinanoğlu ile evlendi ve bu evliliğinden ikiz çocukları oldu.

19 Nisan 2015 tarihinde Amerika'nın Florida eyâletinde hayatını kaybetti.[5] Ünlü sanatçı Esin Afşar'ın ağabeyidir. Karacaahmet Mezarlığı'nda annesi Rüveyde Sinanoğlu ve kız kardeşi Esin Afşar Aral'ın yanına defnedilmiştir.[6]

Akademik Kariyeri[değiştir | kaynağı değiştir]

1960'ta Yale Üniversitesi'nde öğretim üyesi oldu. 1 Temmuz 1963 tarihinde kimya alanında tam profesörlük unvanı alarak, 20. yüzyılda Yale Üniversitesi'nde "tam profesörlük" unvanını en genç yaşta kazanan öğretim üyesi olduğu açıklandı[7]. İlerleyen zamanlarda, son yüzyılda tam profesörlük unvanını alan en genç ikinci öğretim üyesi olduğu ortaya çıktı. Yale Üniversitesi'nin son 300 yıllık tarihinde tam profesörlük unvanını alan üçüncü en genç öğretim üyesi olduğuna inanılmaktadır.[8]

1964 senesinde Yale Üniversitesi'nde teorik kimya bölümünü kurdu. Yale'deki görevi boyunca, "Atom ve moleküllerin çok-elektron teorisi" (1961)[9], "Çözgeniter kuramı" (1964)[10], "Kimyasal tepkime mekanizmaları kuramı" (1974)[11], "Mikrotermodinamik"(1981) ve "Değerlik kabuğu etkileşim kuramı" (1983)[12] çalışmalarını gerçekleştirdi. 1988 senesinde, laboratuvar ortamında birleştirilecek olan kimyasalların, birleştirmenin ardından nasıl tepki vereceklerini öngörebilmek amacıyla, kendi geliştirdiği matematik teorilerine dayanan devrimsel[8] bir yöntem olan ve "Sinanoğlu indirgemesi"[8] olarak adlandırılan yöntemini yayınladı. Yale'de 37 sene çalıştıktan sonra, 1997'de emekli oldu.

Yale'de çalıştığı süre boyunca, çeşitli Türk üniversitelerine, TÜBİTAK'a ve Japan Society for the Promotion of Science(JSPS)'ye[8] danışmanlık yaptı. 1962 yılında Orta Doğu Teknik Üniversitesi mütevelli heyeti Oktay Sinanoğlu'na danışman profesör ünvânı verdi.[13] 1975 yılında çıkartılan özel kanunla devlet tarafından kendisine "cumhuriyet profesörü" unvanı verildi. 1966'da kimya dalında "TÜBİTAK Bilim Ödülü"nü[14], 1973'te kimya dalında "Alexander von Humboldt Research Award"ı ve 1975'te "International Outstanding Scientist Award of Japan"ı kazandı. 1973'te "fahrî büyükelçi" olarak Japonya'ya gönderildi. Sinanoğlu ayrıca Nobel ödülü için iki defa aday gösterildi.[15]

1997 yılında Yale'den emekli olmasının ardından Yıldız Teknik Üniversitesi'nde profesör olarak çalışmaya başladı ve 2002 senesinde kadar Yıldız Teknik Üniversitesi kimya bölümünde çalışmaya devam etti.[15]

Sinanoğlu birçok bilimsel kitap ve makale yazdı ve birçoklarına da katkıda bulundu. Ayrıca "Hedef Türkiye" ve "Bye Bye Türkçe"(2005) gibi eserlere de imza attı.

Yaşamı boyunca kuantum mekaniği'ne birçok katkıda bulundu. P.A.M. Dirac'in de üzerinde uğraştığı ancak çözemediği "Kuantum mekaniği'nde Hilbert uzayının topolojisi ve içerdiği yüksek simetrileri" problemini çözdü.[16].

Politik Görüşleri[değiştir | kaynağı değiştir]

Türkiye'de bulunduğu dönemde çalışmalarını daha çok toplumda bir Türkçe bilinci oluşturmaya adadı ve Türkçenin yabancı dillerin istilası altında olduğunu vurguladı. Eğitim dilinin Türkçe olması gerektiğini ve yabancı dilin takviyeli olarak öğretilmesinin gerektiğini savundu. Türkçede bulunan yabancı kökenli olduğunu söylediği bazı kelimelere çeşitli karşılıklar önerdi.

TÜRKÇE KARŞILIK ÖNERDİĞİ BAZI SÖZCÜKLER
Önerdiği Mevcut Önerdiği Mevcut Önerdiği Mevcut Önerdiği Mevcut
Hızlı Katar Tren Yakıt yağ Fuel oil Dirilbilim Biyoloji Teknikbilim Teknoloji
Tezyemek Fast Food Çay Evi-Kahvehane Cafe Neft Petrol Basın-yayın Medya
Gezim Turizm Gezgin Turist Ruhbilim Psikoloji Hekim Doktor
Bölümce Fakülte Orta Okul Rüştiye Örütbağ İnternet Evrenkent Üniversite

Ayrıca Türkçenin matematiksel yapısından dolayı en iyi bilim dili olduğunu söylemektedir[17]

Kendi yazdığı kitaplar[değiştir | kaynağı değiştir]

Akademik[değiştir | kaynağı değiştir]

  • Modern Quantum Chemistry : Istanbul Lectures (Academic Press,1965)
  • Sigma Molecular Orbital Theory (Yale Press,1970)
  • Three Approaches to Electron Correlation in Atoms and Molecules (with K.Brueckner,Yale Press,1971)
  • New Directions in Atomic Physics (with E.Condon,Yale Press,1971)

Diğerleri[değiştir | kaynağı değiştir]

Hakkında yazılan kitaplar[değiştir | kaynağı değiştir]

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. ^ "Former Fellows". Yale Üniversitesi. 18 Aralık 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://web.archive.org/web/20151218013401/http://emeritus.yale.edu/fellows/former-fellows. Erişim tarihi: 29 Ekim 2015. 
  2. ^ "Scholars: Precocious Prof.". TIME. 7 Mart 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://web.archive.org/web/20160307153936/http://content.time.com/time/magazine/article/0,9171,896824,00.html. Erişim tarihi: 29 Ekim 2015. 
  3. ^ "Oktay Sinanoglu". physicstoday. http://scitation.aip.org/content/aip/magazine/physicstoday/news/10.1063/pt.5.6151. Erişim tarihi: 29 Ekim 2015. 
  4. ^ "Paula Armbruster Is Married at Yale". The New York Times. http://www.nytimes.com/1964/01/12/paula-armbruster-is-married-at-yale.html?_r=1. Erişim tarihi: 29 Ekim 2015. 
  5. ^ "Prof. Dr. Oktay Sinanoğlu hayatını kaybetti!". Habertürk.com. 20 Nisan 2015. 6 Mart 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://web.archive.org/web/20160306162706/http://www.haberturk.com/dunya/haber/1067828-prof-dr-oktay-sinanoglu-hayatini-kaybetti. Erişim tarihi: 20 Nisan 2015. 
  6. ^ "Oktay Sinanoğlu son yolculuğuna uğurlandı". Hürriyet. 26 Nisan 2015. 23 Ağustos 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://web.archive.org/web/20150823180815/http://www.hurriyet.com.tr/gundem/28842532.asp. Erişim tarihi: 28 Nisan 2015. 
  7. ^ "Yale Bulletin and Calendar News Stories". Yale Üniversitesi. 1 Eylül 1997. 30 Kasım 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://web.archive.org/web/20151130070352/http://www.yale.edu:80/opa/arc-ybc/ybc/v26.n2.news.07.html. Erişim tarihi: 29 Ekim 2015. 
  8. ^ a b c d "In memoriam: Oktay Sinanoğlu, renowned theoretical chemist". Yale News. 20 Nisan 2015. 6 Ocak 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://web.archive.org/web/20160106193248/http://news.yale.edu/2015/04/20/memoriam-oktay-sinano-lu-renowned-theoretical-chemist. Erişim tarihi: 29 Ekim 2015. 
  9. ^ "MANY-ELECTRON THEORY OF ATOMS AND MOLECULES". National Center for Biotechnology Information. Ağustos 1961. http://www.pubmedcentral.nih.gov/articlerender.fcgi?artid=223126. Erişim tarihi: 29 Ekim 2015. 
  10. ^ "The solvophobic theory for the prediction of molecular conformations and biopolymer bindings in solutions with recent direct experimental tests". Wiley Online Library. 19 Ekim 2004. 27 Nisan 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://web.archive.org/web/20150427153158/http://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1002/qua.560180207/abstract. Erişim tarihi: 29 Ekim 2015. 
  11. ^ "Oktay Sinanoglu, List of Publications". quantum-chemistry-history.com. 21 Temmuz 2002. 26 Mart 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://web.archive.org/web/20160326161506/http://quantum-chemistry-history.com/Sina_Dat/Public/PubList.htm. Erişim tarihi: 29 Ekim 2015. 
  12. ^ Sinanoğlu, O, “On the algebraic construction of chemistry from quantum mechanics. A fundamental valency vector field defined on the Euclidean 3-space and its relation to Hilbert space”,Theoret. Chim. Acta (Berl.), 1984, 65, 243-248.
  13. ^ "Oktay Sinanoglu Kimdir?". sabah.com. 20 Nisan 2015. 4 Mart 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://web.archive.org/web/20160304090656/http://www.sabah.com.tr/yasam/2015/04/20/oktay-sinanoglu-hayatini-kaybetti-oktay-sinanoglu-kimdir. Erişim tarihi: 29 Ekim 2015. 
  14. ^ "Geçmiş yıllarda bilim ödülü alanlar". tubitak.gov.tr. 18 Nisan 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://web.archive.org/web/20160418182227/https://www.tubitak.gov.tr/tr/kurumsal/oduller/icerik-gecmis-yillarda-bilim-odulu-alanlar. Erişim tarihi: 29 Ekim 2015. 
  15. ^ a b "Prominent Turkish scholar Oktay Sinanoğlu dies at age 80". hurriyetdailynews.com. 20 Nisan 2015. 6 Mart 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://web.archive.org/web/20160306125336/http://www.hurriyetdailynews.com/prominent-turkish-scholar-oktay-sinanoglu-dies-at-age-80.aspx?pageID=238&nID=81309&NewsCatID=341. Erişim tarihi: 29 Ekim 2015. 
  16. ^ Computational Chemistry Yazar: Jerzy Leszczynski
  17. ^ Atatürk ve Türk Bilim Dili - Prof.Dr.Oktay SİNANOĞLU -1971

Dış bağlantılar[değiştir | kaynağı değiştir]