Türkiye'de el konulan Ermeni mülkleri

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Şuraya atla: kullan, ara
İncirlik Hava Üssü'ndeki (solda) bazı araziler, Ermeni Kırımı sırasında Osmanlı Hükûmeti tarafından el konulmadan önce Ermenilere aitti.[1][2] Günümüzde Türkiye Başbakanı'nın resmî ikametgâhı olan Çankaya Köşkü (sağda), aslen Kasapyan Bağevi'ydi ve Ermeni Kırımı'ndan kaçan Ohannes Kasapyan adlı bir Ermeni'ye aitti.[3] İlk olarak Bulgurluzade ailesinin eline geçen mülk, daha sonra Türkiye'nin kurucusu Mustafa Kemal Atatürk tarafından satın alındı.[4][5]

Türkiye'de Ermeni mülklerine el konulması, ülkenin Ermeni topluluğuna ait varlıklara, mülklere ve topraklara yönelik Osmanlı hükûmetleri tarafından başlatılan ve Türkiye hükûmetleri tarafından devam ettirilen el koyma olayı. 1890'ların ortalarında Hamidiye katliamları sırasında ilk örnekleri görüldü ve Ermeni Kırımı sırasında zirveye ulaştı. Daha sonra 1955'teki 6-7 Eylül Olayları'na ve 1974'teki yeni girişimlere kadar devamlı bir şekilde sürdü.[6] Ermeni Kırımı sırasında yaşanan el koymaların çoğu, Ermenilerin Suriye Çölü dahil olmak üzere çeşitli yerlere zorunlu göç ettirilmesinin ardından hükûmetin Ermenilerin mal varlıklarını "terk ettiğini" söylemesiyle yapıldı. Ermenilerin hemen hemen tüm mülklerine el konularak yerel Müslüman nüfusa dağıtıldı. 1974'te çıkan bir kararla birlikte ulusal güvenlik gerekçe gösterilerek 1936'da getirilen mülk beyan etme ve tapuya kayıt ettirme zorunluluğu sonrasında Ermeniler tarafından edinilen mal varlıklarına el konuldu.

Bazı tarihçilere göre Ermeni mülklerine toplu bir şekilde el konulması, Türkiye'nin ekonomisinde sermaye artırımını sağlayarak ülkenin ekonomik temelinin oluşumunda önemli bir rol oynadı. Ayrıca yeni Türk burjuvazisinin ve seçkin orta sınıfın ortaya çıkmasına yol açtı.

Öne çıkan el koymalar[değiştir | kaynağı değiştir]

Ad El koyma Mevcut durum
Bomonti Mıhitaryan Ermeni Okulu 1979'da Vakıflar Genel Müdürlüğü, 1936'daki beyannamede yer almadığı için okulun yeni binasının yasa dışı olduğunu belirterek yapıya el koydu. Bunun üzerine mülk, hisse haklarını inşaat şirketi Miltaş'a satan eski sahiplerine geri döndü ve şirket okulu tahliye ettirdi.[7][8][9]

Kasım 2012'de çeşitli yasal süreçlerin sonucunda mülk tekrar Ermenilerin eline geçti.[7][8]

Ohannes Kasapyan’ın arazisi
Çankaya Köşkü
Ankara’daki Çankaya Köşkü ve bağ, Ermeni Kırımı’na kadar zengin bir kuyumcu ve tüccar olan Ohannes Kasapyan’a aitti.[3][10]
Kasapyan ailesi Ankara’dan İstanbul’a kaçınca Bulgurluzade ailesi tarafından sahiplenildi.[3]
1921’de gelecekteki Türkiye’nin kurucusu Mustafa Kemal Atatürk, köşkü Bulgurluzade Tevfik Efendi’den Turkish lira symbol 8x10px.png4,500 karşılığında satın aldı.[10][11][12]
Herhangi bir dava açılmadı.
İncirlik Hava Üssü
Alex Bakalian, Anais Haroutunian ve Rita Mahdessian'ın iddiaları.
İncirlik Hava Üssü'nün üzerine inşa edildiği bazı araziler, Ermeni Kırımı'nda ölen Ermenilere aitti.
2010'da üç Amerikalı Ermeni, üssün yaklaşık yüzde dördüne denk düşen 122 km2'lik bir alanının kendilerine ait olduğunu iddia ederek tazminat davası açtı.[1][2] Şikayetçilerden biri, Ziraat Bankası’nın arazisini 1923'te sahiplendiğini belirtti.[13]
ABD'deki bir mahkeme davayı kabul etti ve Türkiye'ye 21 günlük cevap süresi verdi.[14] Davacılar, el koyma için $63 milyon talep ederken tahakkuk eden gelir için ise $100 milyon talep etti.[13] Davalı Ziraat Bankası’na savunma yapması için Eylül 2011’e kadar süre verildi ve davanın beklemede olduğu bildirildi.[15]
Diyarbakır Havalimanı 2012'de Amerikalı Ermeni Zuart Sudjian, Diyarbakır'daki askeri hava üssü ve kamu havalimanının bulunduğu arazinin kendisine miras kaldığını belirterek miras haklarına sahip olduğunu iddia etti. Sudjian'a göre arazi, kendisinin üyesi olduğu Basmacıyan ailesine aitti ve ailenin Ermeni Kırımı'ndan kaçması üzerine devlet tarafından kamulaştırılmıştı.[16] Daha sonradan mülkün kadastro çalışmaları sırasında devlete tahsis edildiği ortaya çıktı.[17] Zuart Sudjian, avukatı Ali Elbeyoğlu aracılığıyla araziyi geri almak için dava açtı. Nisan 2013'te Diyarbakır 5. Asliye Hukuk Mahkemesi, zamanaşımı gerekçesiyle davayı reddetti. Bunun üzerine dava Yargıtay'a götürüldü ve Yargıtay, yerel mahkemenin kararını bozdu.[17]

Ayrıca bakınız[değiştir | kaynağı değiştir]

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. ^ a b Sassounian, Harut (23 Aralık 2010). "Armenians Sue Turkey Claiming U.S. Air Base Land". Huffington Post. http://www.huffingtonpost.com/harut-sassounian/armenians-sue-turkey-clai_b_800003.html. 
  2. ^ a b "Lawsuit Seeks Return of Seized Lands: Incirlik Airbase Sits on Disputed Territory News". Armenian Mirror Specter. 30 Eylül 2011. http://www.mirrorspectator.com/2011/09/30/lawsuit-seeks-return-of-seized-lands-incirlik-airbase-sits-on-disputed-territory/. 
  3. ^ a b c Ruggles 2012, s. 174.
  4. ^ Üngör & Polatel 2011, s. 69.
  5. ^ Öktem, Kerem (2008). "The Nation's Imprint: Demographic Engineering and the Change of Toponymes in Republican Turkey". European Journal of Turkish Studies (7). ISSN 1773-0546. http://ejts.revues.org/2243. 
  6. ^ Üngör & Polatel 2011, s. 11: "Sait Çetinoglu has placed the expropriation of Armenians during the 1915 genocide in a much wider historical context. He argues that from the prism of the longue durée, the period 1895–1955 brought a complete obliteration to the economic life of Ottoman Armenians. This process moved from the 1895 Abdulhamid massacres to the Adana massacre, reached a zenith with the genocide and ultimately in the burning of Smyrna, continued in peacetime during the interwar discriminations, accelerated during the Wealth Tax launched during World War II, and found a conclusion in the 6–7 September 1955 pogrom. Within only sixty years, Ottoman Armenians had been eradicated–economically and in many other ways."
  7. ^ a b Bedrosyan, Raffi (6 Aralık 2012). "'2012 Declaration': A History of Seized Armenian Properties in Istanbul". Armenian Weekly. http://www.armenianweekly.com/2012/12/06/2012-declaration-a-history-of-seized-armenian-properties-in-istanbul/. 
  8. ^ a b "İstanbul Ermeni Vakiflarinin El Konan Mülkleri". Hrant Dink Foundation. 20 Mart 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://web.archive.org/web/20160320190218/http://www.istanbulermenivakiflari.org:80/tr/. 
  9. ^ Demir, Ela (27 Eylül 2012). "Armenian foundation seeks to regain property rights to school". Zaman. 28 Eylül 2012 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://web.archive.org/web/20120928053820/http://www.todayszaman.com/newsDetail_getNewsById.action?newsId=293585. 
  10. ^ a b Yalçın, Soner (25 Mart 2007). "Çankaya Köşkü'nün ilk sahibi Ermeni'ydi". Hürriyet. http://www.hurriyet.com.tr/yazarlar/6196954.asp?yazarid=218&gid=61. 
  11. ^ Üngör & Polatel 2011, s. 84.
  12. ^ Bumin, Kürşat (20 Mayıs 2007). "Bir varmış bir yokmuş ...". Yeni Şafak. 19 Kasım 2010 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://web.archive.org/web/20101119211948/http://yenisafak.com.tr/yazarlar/?t=20.05.2007&y=KursatBumin. 
  13. ^ a b Schleifer, Yigal (27 Eylül 2011). "US Lawsuit Charges Turkey's Incrilik Air Base Sits on Stolen Armenian Land". EurasiaNet. http://www.eurasianet.org/node/64229. 
  14. ^ Ziflioğlu, Vercihan (17 Mayıs 2011). "US court requests Turkey's defense in lawsuit filed by Armenian-Americans". Hürriyet Daily News. http://www.hurriyetdailynews.com/default.aspx?pageid=438&n=u.s.-court-requests-turkey8217s-defense-in-lawsuit-filed-by-armenian-8211-americans-2011-05-17. 
  15. ^ "ABD'den, 'Ermeniler İncirlik'i istiyor' notası!". Sabah. 2 Eylül 2011. http://www.sabah.com.tr/Gundem/2011/09/02/abdden-ermeniler-incirliki-istiyor-notasi. 
  16. ^ "Diyarbakır Havaalanı Sudjian’a ait çıktı". Milliyet. 3 Haziran 2015. http://www.milliyet.com.tr/diyarbakir-havaalani-sudjian-a-ait-gundem-1993366/. 
  17. ^ a b Gültekin, Uygar (31 Aralık 2014). "Basmacıyanların arazisine havaalanı kondurmuşlar". Agos. http://www.agos.com.tr/tr/yazi/10119/basmaciyanlarin-arazisine-havaalani-kondurmuslar. 

Bibliyografi[değiştir | kaynağı değiştir]

Dış bağlantılar[değiştir | kaynağı değiştir]

Harici görüntüler
İstanbul çevresinde el konulan Ermeni malların etkileşimli haritası