Yidiş

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Atla: kullan, ara
Yidiş
ייִדיש
Ana dili olanlar ABD, İsrail, Arjantin, Brezilya, İngiltere, Rusya, Kanada, Ukrayna, Beyaz Rusya, Moldova, Litvanya, Belçika, Almanya, İsviçre, İsveç, Polonya, Avustralya vs. [1][2]
Konuşan sayısı > 3.000.000 [1][2]  (tarih gerekli)
Dil aileleri
Varsayılan
  • Yidiş
Yazı sistemi İbrani
Dil kodları
ISO 639-1 yi
ISO 639-2 yid
ISO 639-3 [[ISO639-3:yid
ydd
yih|yid
ydd
yih]]

Yidiş (Yidiş ייִדיש yidiş / אידיש idiş "yahudi") Avrupa, Amerika ve Asya’da 3,5 milyon’dan fazla Aşkenaz Yahudisi tarafından konuşulan, Cermen kökenli dil. Diğer birçok Musevi dili gibi İbrani Alfabesi ile yazılır. Zaman zaman Almanca ağzı olarak görülür.

Konuşulduğu ülkeler[değiştir | kaynağı değiştir]

I. Dünya Savaşı sırasında ABD Food Administration'un düzenlediği "Gıda Muhafaza Kampanyası" nı teşvik etmek amacıyla Yidiş ile yazılan poster, Gıda savaşı kazanacak - Buraya özgürlük uğruna geldiniz, şimdi onu korumaya yardım etmelisiniz. Buğdaya müttefiklerin ihtiyacı var - ziyan etme. "Şfiz vot gveynen di krayt. İhr kumt ahir tzu gifenen prayhayt. Yetzt must ihr helpen zi tzu başeytzen. Mir mizen di alaylis farzorgen mayt vitz. Lazet kayn zah nit geyn in nivetz." (renkli litograf, Charles Edward Chambers, 1917)
Üstünde İngilizce ve Yidiş dilinde "Çocuk Köleliğini Durdurun" sloganı yazılı olan bant taşıyan iki kız. Büyük olasılıkla 1 Mayıs 1909 'daki New York işçi yürüyüşünde çekilmiş bir fotoğraf.

Yidiş dili: ABD'de (1.250.000)[3], Rusya'da (701.000)[4], İsrail'de (215.000)[5], Ukrayna'da (634.000)[6], Beyaz Rusya'da (231.000)[7], Almanya'da (49.210)[8], Kanada'da (49.890)[9], Letonya'da (40.000)[10], Romanya'da (1.100)[11], Estonya'da (570)[12], Arjantin'de[13], Polonya'da[14], Macaristan'da[15], Hollanda'da[16], Moldova'da[17] ve birçok ülkede Musevi azınlıklarca toplam 3.200.000’den fazla kişi tarafından konuşulur.

Özellikler[değiştir | kaynağı değiştir]

Hint Avrupa dilleri'nini Cermen dilleri kolunun, Batı Almanca-Batı Grubu, Yüksek Almanca bölümünde bulunan Yidiş, her ne kadar farklı bir alfabe ile yazılsa da bu dili bilmeyen insanlarca duyulduğunda Almanca olduğu zannedilebilir. Almanca bilen bir kişi bu dili %60 - %70 oranında anlayabilir. Ancak Yidiş diline İbranice, Aramice ve Slav kökenli dillerden giren ek ve kelimeler bulunduğundan tam anlama mümkün olmaz.

Lehçeleri[değiştir | kaynağı değiştir]

Batı ve Doğu lehçesi olmak üzere iki lehçesi vardır. Doğu Avrupa ve Asya’da konuşulan Doğu lehçesi Slav dillerinden etkilenmişken batı lehçesi daha çok Batı Avrupa dilleri ve özellikle İngilizceden etkilenmiştir.

Medya[değiştir | kaynağı değiştir]

Bugün dünya üzerinde Yidiş dili ile basılmakta olan 100’den fazla, gazete ve dergi bulunmaktadır. Yidiş dili zengin bir edebiyat dili olduğundan bu dil ile verilmiş eserlerin sayısı bilinmemektedir. Yine dünya üzerinde birçok ülkede Yidiş tiyatrolar ve sinemalar olduğu gibi internet üzerinde de birçok site Yidiş dili ile oluşturulmıştur.

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]

Yahudi Dilleri.gif
Yahudi dilleri

Dış bağlantılar[değiştir | kaynağı değiştir]