Ermenice
Vikipedi, özgür ansiklopedi
| Ermenice Հայերեն Hayeren |
|
|---|---|
| Konuşulduğu ülkeler: | Ermenistanda ve Dünyadaki Ermeni diasporasınca konuşulur |
| Konuşan kişi sayısı: | 7 milyon |
| Sıralama: | 87 |
| Dil Grubu Sınıflandırma: | Hint-Avrupa Dilleri
|
| Resmî Durum | |
| Resmî dil olduğu ülkeler: | |
| Dili düzenleyen kurum: | - |
| Alfabe: | Ermeni alfabesi |
| Dil Kodları | |
| ISO 639-1 | hy |
| ISO 639-2 | arm (B) hye (T) |
| SIL | |
| Not: Bu sayfa Unicode ile kodlanmış IPA fonetik sembolleri kullanıyor olabilir. | |
| Ayrıca bakınız: Dil – Dil aileleri |
|
Ermenice, Hint-Avrupa dil ailesinden bir dil. Ermenistan'ın resmi dilidir.
Konu başlıkları |
[değiştir] Özellikleri
Alfabesi otuz sekiz harften oluşur.
[değiştir] Tarihçe
MS 4. yüzyılın başlarında piskopos Aziz Mesrop Maştots tarafından bulunmuştur.
19. yüzyılda Ermeni edebiyat dilinin de gelişmesiyle, Doğu (Erivan) ve Batı (İstanbul) lehçeleri arasındaki ayrım iyice ortaya çıkmış, o dönemler Farsça’nın bir diyalekti sanılan bu dilin özgün bir Hint-Avrupa dili olduğu da anlaşılmıştır.
[değiştir] Alfabe
| İsim | küçük harf | büyük harf | Latin karşılığı | sayısal değeri | |
|---|---|---|---|---|---|
| 1 | Ayb | ա | Ա | a | 1 |
| 2 | Ben | բ | Բ | b | 2 |
| 3 | Gim | գ | Գ | g | 3 |
| 4 | Da | դ | Դ | d | 4 |
| 5 | Yech` | ե | Ե | e | 5 |
| 6 | Za | զ | Զ | z | 6 |
| 7 | Eh | է | Է | ē | 7 |
| 8 | Ët` | ը | Ը | ə | 8 |
| 9 | T`o | թ | Թ | t῾ | 9 |
| 10 | Zhe | ժ | Ժ | ž | 10 |
| 11 | Ini | ի | Ի | i | 20 |
| 12 | Liun | լ | Լ | l | 30 |
| 13 | Xeh | խ | Խ | x | 40 |
| 14 | C'a | ծ | Ծ | c | 50 |
| 15 | Ken | կ | Կ | k | 60 |
| 16 | Ho | հ | Հ | h | 70 |
| 17 | Dz'a | ձ | Ձ | j | 80 |
| 18 | Ghat | ղ | Ղ | ł | 90 |
| 19 | Cheh | ճ | Ճ | č | 100 |
| 20 | Men | մ | Մ | m | 200 |
| 21 | Yi | յ | Յ | y | 300 |
| 22 | Nu | ն | Ն | n | 400 |
| 23 | Sha | շ | Շ | š | 500 |
| 24 | Vo | ո | Ո | o | 600 |
| 25 | Ch`a | չ | Չ | č῾ | 700 |
| 26 | Peh | պ | Պ | p | 800 |
| 27 | Jheh | ջ | Ջ | ǰ | 900 |
| 28 | Rra | ռ | Ռ | ṙ | 1000 |
| 29 | Seh | ս | Ս | s | 2000 |
| 30 | Vew | վ | Վ | v | 3000 |
| 31 | Tiun | տ | Տ | t | 4000 |
| 32 | Reh | ր | Ր | r | 5000 |
| 33 | C`o | ց | Ց | č | 6000 |
| 34 | Hiun | ւ | Ւ | w | 7000 |
| 35 | P`iur | փ | Փ | p῾ | 8000 |
| 36 | K`eh | ք | Ք | k῾ | 9000 |
| 37 | Oh | օ | Օ | ō | 10000 |
| 38 | Feh | ֆ | Ֆ | f | 20000 |
[değiştir] Türkiye'de Ermenice
Türkiye'de Ermenice, Ermeniler tarafından konuşulur. Boğaziçi Üniversitesi, 2008 Şubat ayında aldığı bir kararla, Ermenice'yi seçmeli dil yapmıştır.[1]
[değiştir] Ermenice'den Türkçe'ye geçen sözcükler
- Abur Cubur: Erm. abur yemek, özellikle sulu yemek, çorba < abril beslenmek Cubur kelimesi, anlam kuvvetlendirme amacıyla eklenmiştir.
- Dudu : Erm. dudu yaşlı kadın, dadı ~ Fa. dādū → dadı
- Hanut : Erm. xanuT dükkân
- Haç : Fa. xaç, Erm. xaÇ 1. direk, kazık, düz ve uzun dal, 2. çarmıh
- Pezevenk :Erm. pozavak fahişe çalıştıran, § poz fahişe (= Gürc pozi fahişe) + avak bey, sahip, baş.
- Tekfur : Ar. tekfūr Rum veya Ermeni beyi ~ Erm. Takavor hükümdar § Tak taç (~ OFa tāg- → {taç1) + -avor -li, sahip
- Bızdık: Erm. bzdig küçük, ufak, kısa < Fa. pest alçak, kısa
- Örnek: Erm. Orinag [küç.] model, nümune < Orén kural, yasa, usul · Türkçede eskiden beri kullanılan bir sözcük iken, Dil Devrimi esnasında Öz Türkçe olduğu varsayımıyla türevleri yapılmıştır.
- Murç: Erm. murc çekiç
- Zangoç: Erm. jamgoÇ kilisede çan çalan görevli § jam saat (~ OFa jamān/zamānak → zaman) + goç çalan, çağıran < goÇel çağırmak
- Çorak: Erm. Çorag kurak < Çor/Çir kuru ~ HAvr *ksero- kuru
- Arak[lamak]: < Erm. arak hızlı, çabuk
- Pot: Erm. PoT kat, kırma, buruşuk
--
- Dudu : Farsça: dudu, Türkçedeki hatun, hanım kelimeleri gibi bir ünvandır. Kelime aslen Farsça olup Türkçeye geçişi Ermeniceden değil Farsçadandır.
- Pezevenk Türkçeye geçişi Farsça pejvend kelimesindendir. Pej: Fahişe vend: satmak, satan, satıcı
- Örnek: Örnek kelimesinin kökeni hakkında net bir karar verilebilmiş değildir. Ermenicedeki orinag kelimesinden mi yoksa Türkçe örenek (örgü numunesi, tez: anlam genişlemesi ile her tür numune, misal yerine geçmiştir zamanla) kelimesinden mi geldiği tartışmalıdır. Kaldı ki, Prof. Hıraçya Acaryan'ın Ermenice Etymologioue Lugatında (Erivan, taşbasması, 1926, C.6, S. 1609 - 1613) ÖRNEK kelimesi Pehlevice (Farsça) olarak gösterilmektedir. Yani Ermenice kökenli bir kelime olmadığı yazılıdır.
- Çorak: Çorak ve Kurak kelimeleri Türkçedir, Çor: Hastalık, illet, dert, veba anlamında olup, Çorak hasta/hastalıklı demektir, Çorak toprak ile Kurak toprak arasındaki farkı herkes bilir. Çorak toprak hastalıklıdır, ne yaparsanız yapın bitki yetişmez ancak kurak toprak sadece kurumuştur, sulanınca verim alınır.
- Arak[lamak]: Türkçede araklamak olarak kullanılan sözde hızlı ve çabuk anlamındaki Ermenice arak ile ilişki yoktur. Araklamak fiilinin el çabukluğu, hızlılık gibi bir anlamı yoktur. Bu deyimin "Menfaat, sevab, karşılık" anlamlarındaki arak sözünden gelmiş olması çok daha muhtemeldir.
[değiştir] Temel söz dağarcığı örnekleri
- Evet = Ayo (այո)
- Hayır = Voç (ոչ)=çe
- Gel = yegur (եկուր)
- Afedersiniz = Neroğutyun (ներողութիւն)
- Merhaba = Parev / Barev (բարեւ)
- Lütfen = Hacis (հաճիս) / Khndrem (խնդրեմ)
- Teşekkür ederim = Şınorhagal yem / Şınorhakal yem (շնորհակալ եմ)
- Çok teşekkür ederim = Şad şınorhagal em / Şat şınorhakal em (շատ շնորհակալ եմ)
- Hoşgeldiniz = Pari yegak (բարի եկար) / Barov eq yekel/barov yegak
- Allahaısmarladık = Tsıdesoutioun / Tsıtesoutioun=
- Günaydın = Pari luys / Bari luys (բարի լոյս)
- Tünaydın = Pari gesor / Bari or
- İyi akşamlar = Pari irigun (բարի իրիկուն, բարի'րկուն) / Bari yereko (բարի երեկոյ)
- İyi geceler = Kişer pari (գիշեր բարի) / Bari gişer (բարի գիշեր)
- Seni seviyorum = kezi gı sirem (ես քեզի կը սիրեմ) / Yes sirum em qez/kez kı sirem
- ben de seni seviyorum = yes al kezi gı sirem/yes al kez kı sirem
- nasılsın?=inç bes es
- iyiyim sen nasılsın= ağeg em- lavem tun inç bes es?
- canım=hokis
- türk=dacik
- benim adım levon=imin anunıs levon=im adunis levon
- yaprak=derev
- güvercin=ağavni
- kutsal=surp
- tanrı=asdvadz
- meryem ana=asdvadzamayr
- anlamıyorum=çem haskınar
- bilmiyorum=çem kider
- saat kaç?=jamı kani e?
- ismin ne?=anunıt inç e
|
մարդ - İnsan |
տղամարդ - Erkek |
կին - Kadın |
գազան - Hayvan |
|
բույս - Bitki |
շուն - Köpek |
թռչուն - Kuş |
ձկան - Balık |
|
կատու - Kedi |
օձ - Yılan |
գորտ - Kurbağa |
կրիա - Kaplumbağa |
|
սարդ - Örümcek |
արջ - Ayı |
երիվար - At |
der Polyp - Ahtapot |
|
հավ - Tavuk |
մրջյուն - Karınca |
ծառ - Ağaç |
ծաղիկ, ծաղկանոց - Çiçek |
|
խոտ - Çimen |
միրգ - Meyve |
բանջարեղեն - Sebze |
լոլիկ - Domates |
[değiştir] İç bağlantılar
[değiştir] Dış bağlantılar
- Free online resources for learners
- Ethnologue report on Armenian
- The Armenian alphabet
- List of online Armenian-related resources
- Armenian
- Armenian Western
- Armenian Eastern
[değiştir] Kaynakça
- Özhan Öztürk. Karadeniz: Ansiklopedik Sözlük. 2. Cilt. Heyamola Yayıncılık. Istanbul. 2005. ISBN 975-6121-00-9. (Sadece Tanım bölümü)
- http://en.wikipedia.org/wiki/Armenian_language
- http://d3240682.temp90.hostica.com/Ermenice.pdf (Ermenice konuşma kılavuzu)

