Ermenice

Vikipedi, özgür ansiklopedi

Ermenice Հայերեն Hayeren
Konuşulduğu ülkeler:	Ermenistanda ve Dünyadaki Ermeni diasporasınca konuşulur
Konuşan kişi sayısı:	7 milyon
Sıralama:	87
Dil Grubu Sınıflandırma:	Hint-Avrupa Dilleri Ermenice
Resmî Durum
Resmî dil olduğu ülkeler:	Ermenistan
Dili düzenleyen kurum:	-
Alfabe:	Ermeni alfabesi
Dil Kodları
ISO 639-1	hy
ISO 639-2	arm (B) hye (T)
SIL
Not: Bu sayfa Unicode ile kodlanmış IPA fonetik sembolleri kullanıyor olabilir.
Ayrıca bakınız: Dil – Dil aileleri Vikipedi'nin Ermenice sürümü

Ermenice, Hint-Avrupa dil ailesinden bir dil. Ermenistan'ın resmi dilidir.

[değiştir] Özellikleri

Alfabesi otuz sekiz harften oluşur.

[değiştir] Tarihçe

MS 4. yüzyılın başlarında piskopos Aziz Mesrop Maştots tarafından bulunmuştur.

19. yüzyılda Ermeni edebiyat dilinin de gelişmesiyle, Doğu (Erivan) ve Batı (İstanbul) lehçeleri arasındaki ayrım iyice ortaya çıkmış, o dönemler Farsça’nın bir diyalekti sanılan bu dilin özgün bir Hint-Avrupa dili olduğu da anlaşılmıştır.

[değiştir] Alfabe

Alfabe:
	İsim	küçük harf	büyük harf	Latin karşılığı	sayısal değeri
1	Ayb	ա	Ա	a	1
2	Ben	բ	Բ	b	2
3	Gim	գ	Գ	g	3
4	Da	դ	Դ	d	4
5	Yech`	ե	Ե	e	5
6	Za	զ	Զ	z	6
7	Eh	է	Է	ē	7
8	Ët`	ը	Ը	ə	8
9	T`o	թ	Թ	t῾	9
10	Zhe	ժ	Ժ	ž	10
11	Ini	ի	Ի	i	20
12	Liun	լ	Լ	l	30
13	Xeh	խ	Խ	x	40
14	C'a	ծ	Ծ	c	50
15	Ken	կ	Կ	k	60
16	Ho	հ	Հ	h	70
17	Dz'a	ձ	Ձ	j	80
18	Ghat	ղ	Ղ	ł	90
19	Cheh	ճ	Ճ	č	100
20	Men	մ	Մ	m	200
21	Yi	յ	Յ	y	300
22	Nu	ն	Ն	n	400
23	Sha	շ	Շ	š	500
24	Vo	ո	Ո	o	600
25	Ch`a	չ	Չ	č῾	700
26	Peh	պ	Պ	p	800
27	Jheh	ջ	Ջ	ǰ	900
28	Rra	ռ	Ռ	ṙ	1000
29	Seh	ս	Ս	s	2000
30	Vew	վ	Վ	v	3000
31	Tiun	տ	Տ	t	4000
32	Reh	ր	Ր	r	5000
33	C`o	ց	Ց	č	6000
34	Hiun	ւ	Ւ	w	7000
35	P`iur	փ	Փ	p῾	8000
36	K`eh	ք	Ք	k῾	9000
37	Oh	օ	Օ	ō	10000
38	Feh	ֆ	Ֆ	f	20000

[değiştir] Türkiye'de Ermenice

Türkiye'de Ermenice, Ermeniler tarafından konuşulur. Boğaziçi Üniversitesi, 2008 Şubat ayında aldığı bir kararla, Ermenice'yi seçmeli dil yapmıştır.^[1]

[değiştir] Ermenice'den Türkçe'ye geçen sözcükler

Abur Cubur: Erm. abur yemek, özellikle sulu yemek, çorba < abril beslenmek Cubur kelimesi, anlam kuvvetlendirme amacıyla eklenmiştir.
Dudu : Erm. dudu yaşlı kadın, dadı ~ Fa. dādū → dadı
Hanut : Erm. xanuT dükkân
Haç : Fa. xaç, Erm. xaÇ 1. direk, kazık, düz ve uzun dal, 2. çarmıh
Pezevenk :Erm. pozavak fahişe çalıştıran, § poz fahişe (= Gürc pozi fahişe) + avak bey, sahip, baş.
Tekfur : Ar. tekfūr Rum veya Ermeni beyi ~ Erm. Takavor hükümdar § Tak taç (~ OFa tāg- → {taç1) + -avor -li, sahip
Bızdık: Erm. bzdig küçük, ufak, kısa < Fa. pest alçak, kısa
Örnek: Erm. Orinag [küç.] model, nümune < Orén kural, yasa, usul · Türkçede eskiden beri kullanılan bir sözcük iken, Dil Devrimi esnasında Öz Türkçe olduğu varsayımıyla türevleri yapılmıştır.
Murç: Erm. murc çekiç
Zangoç: Erm. jamgoÇ kilisede çan çalan görevli § jam saat (~ OFa jamān/zamānak → zaman) + goç çalan, çağıran < goÇel çağırmak
Çorak: Erm. Çorag kurak < Çor/Çir kuru ~ HAvr *ksero- kuru
Arak[lamak]: < Erm. arak hızlı, çabuk
Pot: Erm. PoT kat, kırma, buruşuk

Dudu : Farsça: dudu, Türkçedeki hatun, hanım kelimeleri gibi bir ünvandır. Kelime aslen Farsça olup Türkçeye geçişi Ermeniceden değil Farsçadandır.
Pezevenk Türkçeye geçişi Farsça pejvend kelimesindendir. Pej: Fahişe vend: satmak, satan, satıcı
Örnek: Örnek kelimesinin kökeni hakkında net bir karar verilebilmiş değildir. Ermenicedeki orinag kelimesinden mi yoksa Türkçe örenek (örgü numunesi, tez: anlam genişlemesi ile her tür numune, misal yerine geçmiştir zamanla) kelimesinden mi geldiği tartışmalıdır. Kaldı ki, Prof. Hıraçya Acaryan'ın Ermenice Etymologioue Lugatında (Erivan, taşbasması, 1926, C.6, S. 1609 - 1613) ÖRNEK kelimesi Pehlevice (Farsça) olarak gösterilmektedir. Yani Ermenice kökenli bir kelime olmadığı yazılıdır.
Çorak: Çorak ve Kurak kelimeleri Türkçedir, Çor: Hastalık, illet, dert, veba anlamında olup, Çorak hasta/hastalıklı demektir, Çorak toprak ile Kurak toprak arasındaki farkı herkes bilir. Çorak toprak hastalıklıdır, ne yaparsanız yapın bitki yetişmez ancak kurak toprak sadece kurumuştur, sulanınca verim alınır.
Arak[lamak]: Türkçede araklamak olarak kullanılan sözde hızlı ve çabuk anlamındaki Ermenice arak ile ilişki yoktur. Araklamak fiilinin el çabukluğu, hızlılık gibi bir anlamı yoktur. Bu deyimin "Menfaat, sevab, karşılık" anlamlarındaki arak sözünden gelmiş olması çok daha muhtemeldir.

[değiştir] Temel söz dağarcığı örnekleri

Evet = Ayo (այո)
Hayır = Voç (ոչ)=çe
Gel = yegur (եկուր)
Afedersiniz = Neroğutyun (ներողութիւն)
Merhaba = Parev / Barev (բարեւ)
Lütfen = Hacis (հաճիս) / Khndrem (խնդրեմ)
Teşekkür ederim = Şınorhagal yem / Şınorhakal yem (շնորհակալ եմ)
Çok teşekkür ederim = Şad şınorhagal em / Şat şınorhakal em (շատ շնորհակալ եմ)
Hoşgeldiniz = Pari yegak (բարի եկար) / Barov eq yekel/barov yegak
Allahaısmarladık = Tsıdesoutioun / Tsıtesoutioun=
Günaydın = Pari luys / Bari luys (բարի լոյս)
Tünaydın = Pari gesor / Bari or
İyi akşamlar = Pari irigun (բարի իրիկուն, բարի'րկուն) / Bari yereko (բարի երեկոյ)
İyi geceler = Kişer pari (գիշեր բարի) / Bari gişer (բարի գիշեր)
Seni seviyorum = kezi gı sirem (ես քեզի կը սիրեմ) / Yes sirum em qez/kez kı sirem
ben de seni seviyorum = yes al kezi gı sirem/yes al kez kı sirem
nasılsın?=inç bes es
iyiyim sen nasılsın= ağeg em- lavem tun inç bes es?
canım=hokis
türk=dacik
benim adım levon=imin anunıs levon=im adunis levon
yaprak=derev
güvercin=ağavni
kutsal=surp
tanrı=asdvadz
meryem ana=asdvadzamayr
anlamıyorum=çem haskınar
bilmiyorum=çem kider
saat kaç?=jamı kani e?
ismin ne?=anunıt inç e

մարդ - İnsan	տղամարդ - Erkek	կին - Kadın	գազան - Hayvan
բույս - Bitki	շուն - Köpek	թռչուն - Kuş	ձկան - Balık
կատու - Kedi	օձ - Yılan	գորտ - Kurbağa	կրիա - Kaplumbağa
սարդ - Örümcek	արջ - Ayı	երիվար - At	der Polyp - Ahtapot
հավ - Tavuk	մրջյուն - Karınca	ծառ - Ağaç	ծաղիկ, ծաղկանոց - Çiçek
խոտ - Çimen	միրգ - Meyve	բանջարեղեն - Sebze	լոլիկ - Domates