Hatay

Vikipedi, özgür ansiklopedi
(Hatay ili sayfasından yönlendirildi)
Atla: kullan, ara
Hatay
—  İl & Büyükşehir  —
Hatay'ın Türkiye'deki konumu
Hatay'ın Türkiye'deki konumu
Ülke Türkiye
Bölge Akdeniz Bölgesi
İdari birimler 15 ilçe
Yönetim
 - Büyükşehir Belediye Başkanı Lütfü Savaş (CHP)
 - Vali Ercan Topaca
Yüzölçümü
 - Toplam 5,403 km2 (2,1 mi2)
Rakım 85 m (279 ft)
Nüfus (2013)
 - Toplam 1,503,066
 - Yoğunluk 258/km² (668,2/sq mi)
Zaman dilimi DAZD (+2)
 - Yaz (YSU) DAZD (+3)
Alan kodu (+90) 326
Plaka kodu 31
İnternet sitesi: www.hatay.bel.tr

Hatay, Türkiye'nin bir ili ve en kalabalık on üçüncü şehri. 2013 itibarıyla 1.503.066 nüfusa sahiptir.[1] Akdeniz'in doğu şeridinde 35° 52' - 37° 4' kuzey enlemleri ile 35° 40' - 36° 35' boylamları arasında yer alan Hatay'ın doğusunda ve güneyinde Suriye, batısında Akdeniz, kuzeybatısında Adana, kuzeyinde Osmaniye ve kuzeydoğusunda Gaziantep bulunur.

Tarihçe[değiştir | kaynağı değiştir]

Hatay Türkiye'nin en önemli eski yerleşim yerlerinden biridir. Yapılan arkeolojik araştırmalarda milattan önce 100.000 ile 40.000 yılları arasına tarihlenen bulgulara ulaşılmıştır. İl toprakları ilk Tunç Çağından itibaren Akat Beyliği ve M.Ö. 1800-1600 yıları arasında Yamhad Krallığına bağlı bir beyliğin sınırları içerisinde yer almıştır. Daha sonra MÖ 17. yüzyıl sonlarında Hititlerin ve MÖ 1490 yıllarında Mısır'ın egemenliğine girmiştir. Ardından Urartular, Asurlular ve Persler'in egemenliğine girdi.

MÖ 300 yılında Antakya kurulmuş ve kent hızla gelişmiştir. Kent MÖ 64 yılında Roma İmparatorluğu'na katılmış ve imparatorluğun Suriye eyaletinin başkenti olmuştur. İslam ordusu tarafından fethedilmiş, Emevi ve Abbasi egemenliğinde kalmıştır. Daha sonra 877'de Tolunoğulları'nın fethettiği topraklar sırayla Ihşitler ve Selçuklular tarafından yıkılan Halep merkezli Hamdanoğulları (Beni Hamdan/Hamdânîler) egemenliğine girdi. 969 yılında Bizans İmparatorluğunun topraklarına katılan il 11-12.yüzyıllarda Haçlı Seferleri sırasında da önemli rol oynamıştır. Antakya Memlûk Devleti tarafından Haçlıların elinden alınmıştır (18 Mayıs 1268).

Osmanlı İmparatorluğu dönemi[değiştir | kaynağı değiştir]

1516'da Yavuz Sultan Selim bu toprakları feth etmiş ve Osmanlı İmparatorluğu dönemi başlamıştır. Memlûk Devletinden zapt edilen Antakya, Osmanlı İmparatorluğu'nda önce Halep'e bağlı bir sancak ve daha sonra kaza olarak yönetilmiştir. Bu dönemde Antakya, Asi Nehri ile Habib Neccar Dağı arasındaki dar ve meyilli alanda, 1,5–2 km²'lik bir alan üzerine yerleşmiş orta büyüklükte bir şehirdi. Osmanlı İmparatorluğu'nun Hatay'daki hakimiyeti 1918 yılına kadar devam etti.

Cumhuriyeti dönemi[değiştir | kaynağı değiştir]

Cumhurbaşkanı İsmet İnönü, 23 Haziran 1939'da iltihak kararının alınmasının ardından Hatay'da

Mondros Mütarekesinden sonra Fransız işgaline uğrayan ve 1921 yılında Türkiye Cumhuriyeti sınırları dışında kalan Antakya, İskenderun ve havalisinde İskenderun Sancağı adıyla bir yönetim kuruldu. 2 Eylül 1938'de bu sancakta kurulan Hatay Cumhuriyeti'nin cumhurbaşkanı Tayfur Sökmen, başbakanı Abdurrahman Melek, meclis başkanı Abdülgani Türkmen, milli marşı İstiklâl Marşı olmuştur.

Hatay Devlet Meclisi 23 Temmuz 1939 tarihinde Türkiye'ye iltihak kararı almıştır. 23 Haziran 1939'da "Hatay" adıyla bir vilâyet olarak Türkiye'ye katılmıştır.

2012 yılında çıkarılan 6360 sayılı kanun ile Hatay'da sınırları il mülki sınırları olan büyükşehir belediyesi kuruldu ve 2014 Türkiye yerel seçimlerinin ardından büyükşehir belediyesi çalışmalarına başladı.[2]

Kültür[değiştir | kaynağı değiştir]

Saint Pierre Kilisesi, Antakya'nın iki kilometre kuzeydoğusunda, Reyhanlı karayolu üzerinde, Habib-i Neccar Dağı'nın uzantısı olan Haç Dağı'nın eteğindedir.

Kuzeyden güneye, güneyden kuzeye giden ve doğudan gelen anayolların kavşak noktasında bulunan Antakya, tarihi boyunca kıtalar ve bölgeler arası ticarette önemli rol oynamış, yolcu ve hacı kervanları için bir konaklama yeri ve çeşitli bölgelerden gelen insanlar için bir kültür alışverişi merkezi olmuştur. İskenderun ise tarihi boyunca Mezopotamya' nın, Doğu ve Güneydoğu Anadolu'nun ithal ve ihraç limanı olarak hizmet vermiştir. Bu nedenle Antakya çeşitli bölgelerden gelmiş binlerce insanın konakladığı, başka bölge insanlarıyla hem mal, hem fikir alışverişinde bulunduğu, memleketlerine yeni bilgi ve fikirlerle döndükleri bir kültür merkezi görevi yapmış, Helenistik Dönem ve Roma İmparatorluğu dönemlerinde dünyanın sayılı uygarlık merkezlerinden biri olarak ün yapmıştır. Osmanlı İmparatorluğu döneminde de bir ticaret ve kültür merkezi görevi yapan Antakya bu dönemini günümüze kadar gelişerek sürdürmüş, kuruluşu Antakya' dan eski olmasına rağmen kent olarak 20. yüzyıl başlarında önem kazanan İskenderun ise 1950' li yıllardan sonra hızlı bir gelişme göstererek Türkiye' nin sayılı ticaret, sanayi ve ihracat merkezlerinden biri haline gelmiştir.

Tarihi boyunca çeşitli inançlara sahip pek çok millete ev sahipliği yapan Hatay bölgesinde çok sayıda şair, bilim adamı ve sanatçı yetişmiş, zaman içinde zengin bir kültür birikimi meydana gelmiştir. Bu birikimin izlerini, etkilerini bugün de tarihi yapılarda, müzelerde eser olarak, toplum yaşayışında sanat, basın-yayın etkinlikleri ya da adet, gelenek, görenekler halinde görmek mümkündür. Ayrıca tarihi boyunca çeşitli dinlerin, inançların bir arada yaşadığı Hatay bu özelliğini bugün de korumakta, İslam, Hıristiyanlık ve Musevi inançları iç içe yaşamakta, cami, kilise ve havra yan yana varlıklarını ve fonksiyonlarını sürdürmektedir. Toplumun sahip olduğu ortak kültür nedeniyle inanç farklılıkları Hatay' da hiçbir zaman problem olmamış, bu farklılıklar kültürel yapının bir zenginliği olarak kabul edilmiştir.

Türküler[değiştir | kaynağı değiştir]

Çukurova bozlaklarının etkilerini taşıyan Hatay türküleri genel olarak Gavurdağı yöresi özelliklerini yansıtır. Yörede söylenen uzun havalar ya Gavurdağı ve Barak ağzı uzun havaları ya da bunların etkilerini taşıyan özgün ezgilerdir. Yaygın olarak söylenen uzun havalar genel olarak Hüseyni makamı ile bu makama akraba makamlardır.

Halk müziği yönünden Antakya türkülerinin diğer ilçelerden farklı bir yapısı vardır. Türk Sanat Müziği karakteri taşıyan ve bu müziğin makam sisteminden büyük ölçüde etkilenen Antakya türküleri özellikle kupleler arasındaki uzun, birkaç ölçü devam eden "aaah" ya da "amaan" gibi sözcüklerle dikkati çeker. (Örnek: Altın Tasta Gül Kuruttum)

Antakya' da eskiden bahar aylarında halk doğaya açılır (sahraya çıkar), yeşillik, ağaçlık yerlerde salıncaklar kurarak eğlenir, türküler söylenirdi. Bu sırada salıncakların salınımına uygun olarak (2/4' lük 4/4' lük ritimde) söylenen türkülere "sallangaç türküleri" adı verilirdi. Ayrıca düğünlerde, kadınlar dışarıda oynamadıkları için kapalı yerlerde kendi aralarında eğlenir, oynarlardı. Bu eğlence sırasında darbuka veya bakır leğen çalarak çoğunluğu doğaçlama olan oyun türküleri söylerler, türkülerden sonra "ha ha" lar çekip bunun ardından zılgıt çekerlerdi.

Başlıca Türkülerin Adları:

Gül Kuruttum Hanım Arabaya da Binmiş
Aman Aman Bağdatlı Tütüncüden Tütün Aldım
Hekim Başı Gemi Gelir Aka Aka
Lofçanın Altında Kuyu Pınara Vurdum Kazmayı
Kına Havası Meryem
Yaprak Gazellendi Hasan Dağı
derelerde Biter Haşiş İki Geyik Bir Derede
Yüksek Minarede Ninam
Samancılar Saman Çeker Elmas dolu Çekmece
Altın Tasta Gül Kuruttum Berber
Cemal Atlandım İndim Eşiği
Eli Elime Değdi Bağdadın Hamamları

Halk Oyunları[değiştir | kaynağı değiştir]

Hatay' da oynanan oyunlar halay grubuna girer. Yörede davul, zurna, def, zil, argun ve dümbelek ile çalınıp oynanan bu oyunlarda daha çok karakter olarak aşk, sevinç, taklit ve ağıt (dertlenme) konuları işlenir. Hatay oyunları Adana, Gaziantep yöreleri ile benzerlik gösterir. Ayrıca yörede Çerkez oyunları (Çeçen, Aspura, Kafe, Rig gibi) da oynanmaktadır.

Başlıca halk oyunları:

Küllük Halebi
Kaba Koyser
Garibin Ayağı Şerci
Havuş Rişko
Deliarap Kırıkhan
Zennube Hizmeli
Arci Yağlık Kenarı
Bağdat' ın Hamamları Eli Elime Değdi

El sanatları[değiştir | kaynağı değiştir]

Hatay' da geçmişte yaygın olan el sanatları teknolojik gelişmeler sonucunda terk edilmiş ya da unutulmuş, günümüzde çoğu sanatların uygulayıcıları kalmamıştır. Halen taş işçiliği, tarihi ve mitolojik konulu eserlerin ve heykellerin taklitlerinin üretimi, ipek dokumacılığı, ağaç oymacılığı, camcılık, sikkecilik, sap ve hasırdan tepsi ve tabak vb. malzeme üretimi ve defne yağı kullanılarak yapılan defne (gar) sabunu yapımı yaşayan başlıca el sanatlarındandır.

Ekonomi[değiştir | kaynağı değiştir]

Hatay' ın Anavatan' a ilhakından önce 19. yüzyılın sonlarında yörenin başlıca tarım ürünleri tahıl, zeytin ve meyanköküdür. Bu dönemde Mısır, İngiltere, Fransa ve İtalya' ya tahıl, meyankökü, yün, kereste ve bazı gıda maddeleri ihraç edilirken, pamuklu dokuma, çiğit, demirden yapılmış aletler ve ilaç ithal edilmektedir.

1939' a değin sanayinin en gelişmiş dalları ipekli dokuma ile sabunculuktur. Deri ve madeni eşya ile taşa ve toprağa dayalı sanayi dallarında ilkel tekniklerle çalışan imalathaneler sanayi potansiyelini oluştururken 1940' lı yıllarda gıda sanayii ağırlık kazanmıştır. 1953' te Harbiye Defne Hidroelektrik Santralinin devreye girmesiyle enerji sorunu çözülünce önce çırçır sonra iplik ve dokuma fabrikaları kurulmuştur. 1954' de Sarıseki Gübre Fabrikası kurulurken, 1960' larda imalat sanayi gelişmiş; tarım araç ve gereçleri, yağ, mazot ve hava filtreleri, fren balataları, dokuma sanayiinde kullanılan makinalar üretilmeye başlanmıştır.

1970' lerde İskenderun' da Türkiye' nin üçüncü demir-çelik fabrikası olan İskenderun Demir ve Çelik A.Ş.'nin kurulmasıyla ilin sanayi potansiyeli iyice gelişmiştir ve yan sanayilerin de gelişmesini sağlamıştır. Bugün anılan tesislerin yanı sıra 40 civarında haddehane ile Hatay, önemli bir sanayii potansiyeli sergilemektedir. İskenderun Körfezi bugün en büyük demir çelik işleme ve üretim yeri haline gelmiştir. Ancak yüksek sanayi istihdamına rağmen Hatay,2013 verilerine göre %12,2 ile Türkiye'deki 70 ilden daha yüksek bir işsizlik oranına sahiptir. [3]

Geleneksel küçük sanayi olarak dericilik, ayakkabıcılık ve mobilyacılık önemli bir potansiyele sahiptir. Ağırlıklı sanayiler orman ürünleri, dokuma, giyim, deri sanayii, metal eşya, makina teçhizat, ulaşım araçları ve ilmi ve mesleki ölçüm aletleri sanayileridir.

İskenderun Organize Sanayi Bölgesi' nden sonra kurulan Payas ve Antakya Organize Sanayi bölgeleri konumluk yer bakımından iş adamlarına önemli yatırım alanı oluştururken sanayinin yıllar itibariyle il ve ülke ekonomisindeki payı da artmaya devam etmektedir.

Hatay ilinin toplamda %18.9' luk kısmı tarıma elverişlidir. Tarım arazisinin %63' ünde tarla tarımı yapılmakta, %13.8' inde sebze yetiştirilmekte, %9.4' ünde meyvecilik, %1.8' inde bağcılık, %11.8' inde zeytincilik yapılmaktadır.

İlin önemli tarım ürünleri arasında buğday ve pamuk başta gelmektedir. Turunçgiller, meyve grubu içinde çok önemli bir yere sahip olup, ardından üzümsü meyveler gelmektedir. Turunçgillerin yanı sıra üzüm, Trabzon hurması, incir, erik ilin önemli meyvelerindendir. Örtü altı yetiştiriciliği (seracılık) da gittikte yaygınlaşmaktadır. Zeytin üretimi de başta Altınözü ilçesi olmak üzere oldukça yaygındır.

[4]

Nüfus[değiştir | kaynağı değiştir]

İl nüfusu 2013 sayımına göre 1.503.066 kişidir. Nüfusun tamamı şehir merkezi konumundadır. Büyükşehir torba yasası tasarıyla tüm belde belediyeleri ve köyler mahaleye dönüştürülerek şehir merkezi statsüne alınmıştır. Kilometrekareye düşen nüfus yoğunluğu 274,24'tür. Bu bakımdan Türkiye'nin en yoğun nüfusa sahip 4. ilidir. Nüfus artış hızı yaklaşık olarak %1,2'dir.

İlçe Şehir nüfusu[5] Köy nüfusu[5] Toplam nüfus[5]
Altınözü 61.882 0.000 61.882
Arsuz 79.782 0.000 79.782
Antakya 347.974 0.000 347.974
Belen 30.061 0.000 30.061
Defne 134.570 0.000 134.570
Dörtyol 115.251 0.000 115.251
Erzin 41.297 0.000 41.297
Hassa 54.231 0.000 54.231
İskenderun 245.083 0.000 245.083
Kırıkhan 107.049 0.000 107.049
Kumlu 13.241 0.000 13.241
Payas 38.959 0.000 38.959
Reyhanlı 88.925 0.000 88.925
Samandağ 116.151 0.000 116.151
Yayladağı 28.610 0.000 28.610
Hatay il nüfus bilgileri
Yıl Toplam Değişim Sıra Oran Kır - Şehir Erkek - Kadın
1965[6] 506.154 20  %1.61 302.544  
  %60
%40  
 203.610 266.594  %52.7  %47.3 239.560
1970[7] 591.064 %17 Dark Green Arrow Up.svg 18  %1.66 349.012  
  %59
%41  
 242.052 303.068  %51.3  %48.7 287.996
1975[8] 744.113 %26 Dark Green Arrow Up.svg 12  %1.84 432.806  
  %58
%42  
 311.307 390.908  %52.5  %47.5 353.205
1980[9] 856.271 %15 Dark Green Arrow Up.svg 10  %1.91 489.721  
  %57
%43  
 366.550 437.823  %51.1  %48.9 418.448
1985[10] 1.002.252 %17 Dark Green Arrow Up.svg 11  %1.98 573.407  
  %57
%43  
 428.845 506.296  %50.5  %49.5 495.956
1990[11] 1.109.754 %11 Dark Green Arrow Up.svg 12  %1.97 578.047  
  %52
%48  
 531.707 556.548  %50.2  %49.9 553.206
2000[12] 1.253.726 %13 Dark Green Arrow Up.svg 13  %1.85 672.385  
  %54
%46  
 581.341 621.505  %49.6  %50.4 632.221
2007[13] 1.386.224 %11 Dark Green Arrow Up.svg 13  %1.96 704.559  
  %51
%49  
 681.665 696.050  %50.2  %49.8 690.174
2008[14] 1.413.287 %2 Dark Green Arrow Up.svg 13  %1.98 729.296  
  %52
%48  
 683.991 708.579  %50.1  %49.9 704.708
2009[15] 1.448.418 %2 Dark Green Arrow Up.svg 13  %2 732.765  
  %51
%49  
 715.653 733.163  %50.6  %49.4 715.255
2010[16] 1.480.571 %2 Dark Green Arrow Up.svg 13  %2.01 737.132  
  %50
%50  
 743.439 756.196  %51.1  %48.9 724.375
2011[17] 1.474.223 -%0 Red Arrow Down.svg 13  %1.97 741.421  
  %50
%50  
 732.802 741.695  %50.3  %49.7 732.528
2012[18] 1.483.674 %1 Dark Green Arrow Up.svg 13  %1.96 741.084  
  %50
%50  
 742.590 743.385  %50.1  %49.9 740.289
2013[19] 1.503.066 %1 Dark Green Arrow Up.svg 13  %1.96 0  
  %0
%100  
 1.503.066 756.248  %50.3  %49.7 746.818

Değişim, bir önceki nüfus sayımına göre artış veya azalış yüzdesidir. Sıra, Hatay il nüfusunun Türkiye illeri arasındaki sıralamasıdır. Oran, Hatay il nüfusunun, Türkiye nüfusuna oranıdır.

Eğitim[değiştir | kaynağı değiştir]

2007 yılının istatistiklerine göre ilde 16 anaokulu; 147 lise, meslek lisesi, Anadolu lisesi ve dengi okul; ve 635 ilköğretim okulu bulunmaktadır.[20] İlköğretim okullarında 9.045 öğretmen 232.191 öğrenciye, liselerde ise 3.325 öğretmen 56.841 öğrenciye eğitim vermektedir.[20] Bu verilere göre ilköğretim okullarında öğretmen başına ortalama 25.7 öğrenci, liselerde ise öğretmen başına ortalama 17.1 öğrenci düşmektedir.

İlin yüksek öğretim merkezi 10 Kasım 1992'de faaliyete geçen Mustafa Kemal Üniversitesi'dir. Üniversite kurumları dokuz fakülte (eğitim, fen edebiyat, güzel sanatlar, iktisadi ve idari bilimler, mühendislik mimarlık, su ürünleri, tıp, veterinerlik, ziraat), üç enstitü (fen bilimleri, sağlık bilimleri, sosyal bilimler), dört yüksekokul (beden eğitimi, sağlık, sivil havacılık, turizm işletmeciliği ve otelcilik), yedi meslek yüksekokulu ve sekiz araştırma ve uygulama merkezinden oluşmaktadır. 2006-2007 öğretim yılı itibarıyla üniversitede 708 akademik personel, 575 idari personel ve 14.439 öğrenci bulunmaktadır.[21]

Tarihi yerler[değiştir | kaynağı değiştir]

Kaleler[değiştir | kaynağı değiştir]

Koz Kalesi (Kürşat Kalesi)[değiştir | kaynağı değiştir]

Altınözü ilçesinde, aynı adla anılan köyün yakınlarındadır. Eski çağlarda kullanılan ve Altınözü tarafından gelip Harbiye' den geçerek Antakya'ya giren Kuseyr yolu üzerindedir. Bu kalenin Antakya'nın güney bölgesini emniyet altına almak amacıyla Antakya Prensliği döneminde yapıldığı sanılmaktadır. Antakya Latin Patriği' nin de ikamet ettiği yer olan kale 1268 yılında Baybars tarafından kuşatma sonucunda teslim alındı. Bir tepeyi içine alacak şekilde yapılan kalenin sadece büyük blok taşlarla inşa edilmiş olan yarım daire şeklindeki iki burcu ayakta olup, diğer kısımları harap ve belirsiz durumdadır.

Bakras Kalesi[değiştir | kaynağı değiştir]

Aynı adla anılan köyün hemen üst tarafındadır. Köyün yolu Antakya - İskenderun yolunun 27. km'sinde, yoldan 4 km kadar batısında sarp bir tepe üzerinde yapılmıştır. Strabon' un bu kaleden bahsettiğine bakılırsa, tarihi çok eski olmalıdır. Kale önceleri Belen geçidinin girişini, Antakya kurulduktan sonra ise Selevkos başkentini koruma gayesine hizmet etti. Haçlılar döneminde de Antakya Prensliği' nin kuzeyde en önemli savunma noktasıydı. Birkaç defa el değiştirdikten sonra Tapınak Şövalyeleri' nin eline geçen kale 1268 yılında Baybars tarafından kuşatılarak zaptedildi. Birkaç katlı ve bir alay askeri barındıracak büyüklükte olan kale genel olarak harap olmaya yüz tutmuş olmakla birlikte, birçok mekanları sağlam durmaktadır.

Payas Kalesi[değiştir | kaynağı değiştir]

Payas' ta, Sokullu Külliyesi' nin batısındadır. Burada eskiden harap bir kale vardı. Sahilde inşa edilen Payas Limanı ile tersanesinin güvenliği için 1567 yılında kale ve hendeği tamamen sökülerek yeniden yapıldı, yapımı 1571 yılında tamamlandı. Son yüzyıl içinde hapishane olarak kullanıldı.

Mancılık Kalesi[değiştir | kaynağı değiştir]

Payas - Dörtyol arasında, Amanos Dağları eteklerinde 700 metre kadar yüksekte, sarp bir tepe üzerinde yapılmıştır. Halen harabe halindedir. Rabat Köyü' nden Gürlevik Yaylası' na giden yolun 12. km' sinden ayrılan bir patika ile ulaşılabilen kale 1290 yılında yapılmıştır. Kale kalıntıları, sık ağaçlar arasında kaybolmuş haldedir.

Cin Kulesi[değiştir | kaynağı değiştir]

Kale ile liman arasında, hemen aşağıdaki limanı korumak için 1577 yılında inşa edilmiştir. Eskiden "İskele kalesi" adıyla anılan bu yapı 360 derecelik görüş alanına sahip bir karakol kulesidir.

Darbısak Kalesi[değiştir | kaynağı değiştir]

Kırıkhan'ın kuzeyinde Alaybeyli Köyü'nün hemen önünde bir tepe üzerindedir. Bu kale Antakya Prensliği döneminde yörenin önemli kalelerinden biriydi. hem İskenderun Körfezi'nden gelen dağ yolunun doğu girişinin, hem de Belen Geçidi' nin kuzey girişinin güvenliğini sağlıyordu. 1268 yılında Baybars tarafından alındıktan sonra önemini yitiren kale uzun süre terk edilmiş halde kalmış, 19. yüzyıl sonlarında burada Karamürselzade Mustafa Şevki Paşa tarafından İslam evliyası Bayezid-i Bistami adına bir cami ve ziyaret yeri yaptırılmıştır. Kalenin bazı bölümleri kısmen ayaktadır. Cami ve Bayezid-i Bistami' nin makamı her yıl binlerce ziyaretçi tarafından ziyaret edilir.

Sarıseki Kalesi[değiştir | kaynağı değiştir]

İskenderun-Payas arasında eski anayol güzergahı üzerindedir. Helenistik dönemde veya Haçlılar döneminde yapıldığı sanılmaktadır. Harap haldeki kalenin Yavuz Sultan Selim döneminde yeniden yapımına başlandı, ancak inşaat Kanuni Sultan Süleyman döneminde tamamlanabildi. Kısmen ayakta olan kale halen askeri bölge içindedir.

Şalan Kale[değiştir | kaynağı değiştir]

Amanos Dağları üzerinden aşarak İskenderun Körfezi ile Kırıkhan Ovası' nı birbirine bağlayan eski dağ yolu üzerinde, Değirmendere yakınında sarp bir tepe üzerindedir. Harap halde ve sadece birkaç duvarı ayakta olan kalenin Haçlılar dönemine ait olduğu ve yolun güvenliğini sağlamak amacıyla yapıldığı sanılmaktadır. Kale Şuğlan, Çıvlan, Şıvlan gibi adlarla da anılmaktadır.[4]

Coğrafya[değiştir | kaynağı değiştir]

Bakras Kalesi, Antakya-İskenderun yolunun 27. kilometresi üzerinde bulunan Bakras Köyü'nün üst tarafındadır.
Antakya çarşısı
Amik Ovası'nın Amanos Dağları'ndan kuş bakışı görünümü

İlin Altınözü, Antakya, Arsuz, Belen, Defne, Dörtyol, Erzin, Hassa, İskenderun, Kırıkhan, Kumlu, Payas, Reyhanlı, Samandağ ve Yayladağı olmak üzere 15 ilçesi vardır.

Akdeniz'deki önemli bir liman şehri olan İskenderun ve merkez ilçesi Antakya, ilin en büyük iki yerleşim yeridir ve en önemli geçim kaynağı portakal ve turunçgil tarlalarıdır.

Yüzölçümü[değiştir | kaynağı değiştir]

İl topraklarının yüzölçümü 5.524 kilometrekaredir.

İlçe Yüzölçümü (km²)[22] İl yüzölçümüne oranı (%)
Altınözü 392 6
Antakya 703 13
Arsuz 462 8
Belen 184 3
Defne 155 2
Dörtyol 342 6
Erzin 258 5
Hassa 520 11
İskenderun 247 5
Kırıkhan 715 14
Kumlu 193 3
Payas 157 2
Reyhanlı 367 6
Samandağ 384 6
Yayladağı 445 7

Dağ ve tepeler[değiştir | kaynağı değiştir]

İl topraklarının %46.1'ini dağlar, %33.5'ünü ovalar ve %20.4'ünü platolar oluşturur. İl topraklarının en önemli yükseltisini kuzey-güney hattında uzanan Nur Dağları (Gavur Dağları ve Amanos Dağları olarak da bilinir) oluşturur. Bu sıradağların en yüksek noktası ise Mığırtepe'dir (2.240 metre). Öteki önemli dorukların yüksekliği 2000 metreden azdır. Yüksek, dik ve kolay geçit vermeyen bir yapı gösteren Amanos Dağları, Samandağ sınırları içinde Asi Vadisi ile kesintiye uğrar. Aynı dağlık dizi Asi Vadisi' nden hemen sonra Yayladağı ilçesi sınırları içinde de devam eder. Bu bölgede Ziyaret Dağı ile 1739 metre yükseklikteki Keldağ iki önemli yükselti olarak göze çarpar.

Dağ / tepe Yükseklik (m)[23] Bulunduğu ilçe Üzerinde bulunduğu sıradağ
Akkaya Tepe 1.839 Hassa Nur Dağları
Akoluk Tepe 1.324 Antakya Nur Dağları
Nur Dağları 1.500 Hatay Nur Dağları
Baytar Tepe 1.581 Samandağ Musa Dağı
Bozdağ (Mığır Tepe) 2.240 Hassa Nur Dağları
Çağşak Tepe 1.643 İskenderun Nur Dağları
Çobandede Tepe 1.722 İskenderun Nur Dağları
Daz Tepe 1.755 İskenderun Nur Dağları
Elmadağ 660 Belen Nur Dağları
Göksivri Tepe 1.234 Samandağ Musa Dağı
Habib-i Neccar Dağı 500 Antakya Keldağ
İkiztepeler 1.668 Samandağ Nur Dağları
İşaret Tepe 1.773 Samandağ Nur Dağları
Kabaağaç Tepe 1.626 Samandağ Nur Dağları
Keldağ (Akra) 1.729 Yayladağı Keldağ
Kızıldağ Tepe 1.700 Dörtyol Nur Dağları
Koçağız Tepe 1.281 Samandağ Musa Dağı
Kökürün Tepe 1.731 Hassa Nur Dağları
Kuşçu Tepe 2.076 Hassa Nur Dağları
Malatya Tepe 507 Antakya Habib-i Neccar
Musa Dağı 1.230 Samandağ Nur Dağları
Sincer Tepe 1.560 Antakya Nur Dağları
Ziyaret Dağı 1.235 Yayladağı Keldağ

Ovalar[değiştir | kaynağı değiştir]

Amik Ovası ilin en önemli düzlüğüdür ve bu topraklarda tarım oldukça gelişmiştir. Diğer önemli düzlükler Dörtyol Ovası, Arsuz, Payas, İskenderun ve Erzin Ovası'dır.

Akarsular[değiştir | kaynağı değiştir]

Hatay'ın en önemli akarsuyu olan Asi Nehri, Lübnan Dağları ve Anti-Lübnan Dağları arasındaki Bekaa Vadisi'nde kaynayan akarsuların birleşmesiyle oluşur, Suriye topraklarından geçerek ilin güneydoğu sınırlarından girer. Afrin ve Karasu çaylarının birleşmesiyle oluşan Küçük Asi Çayı' nı aldıktan sonra Samandağ yakınlarında delta oluşturarak Akdeniz'e dökülür. Nehri besleyen öteki akarsular arasında Büyük Karaçay, Hüseyinli, Kavaslı ve Defne (Harbiye) dereleri sayılabilir. Asi Nehri Nil ile beraber ters akış yönüne sahip iki akarsudan biridir.

Amanos Dağları' nın batı yamaçlarından çıkarak Akdeniz' e dökülen küçük ve kısa akışlı Deliçay, Mersin Çayı, Arsuz Çayı, Gülcihan Çayı ve Burnaz Suyu gibi akarsular da vardır.

Baraj ve göller[değiştir | kaynağı değiştir]

Hatay'da sulama amacı ile Karasu Çayı üzerinde inşa edilen Tahtaköprü Barajı, Karasu Çayı üzerinde inşa edilen Yayladağı Barajı ve Beyazçay üzerinde inşa edilen Yarseli Barajı bulunmaktadır.

Amik Ovası'nın orta kısımlarında yer alan Amik Gölü, 1970li yıllarda tamamen kurutulmuş ve tarıma açılmıştır. Diğer önemli göller ise Gölbaşı ve Yenişehir Gölü'dür.Bunların yanında Yayladağı yolu üzerinde Kızılgöl'de vardır.Bu göl yazları kurur kışlar ise göl su ile dolar.

Madenler[değiştir | kaynağı değiştir]

Maden Tetkik ve Arama Genel Müdürlüğü'nün yaptığı araştırmalara göre il genelinde altın, aluminyum, asbest, demir, dolomit, fosfat, kireçtaşı, krom, manyezit ve mermer rezervleri bulunmaktadır.[24]

İklim[değiştir | kaynağı değiştir]

İlin büyük kesimi Akdeniz ikliminin etkisi altındadır. Ancak yükselti ve karasallığa bağlı olarak çeşitli farklılıklar da mevcuttur. Türkiye'nin yağışlı bölgeleri arasındadır. Genel olarak kışlar ılık ve yağışlı, yazlar sıcak ve kurak geçer. En sıcak ay ortalaması İskenderun' da 28.6°C, Antakya' da 27.6°C; en soğuk ay ortalaması bu merkezlerde sırasıyla 11.9°C ve 8.1°C' dir. İskenderun' da bugüne kadar ölçülen en yüksek sıcaklık 43.2°C (26 Ağustos 1962), en düşük sıcaklık ise -3.2°C' dir (6 Şubat 1950). Antakya' da bugüne kadar ölçülen en yüksek sıcaklık 43.9°C (26 Ağustos 1962), en düşük sıcaklık ise -14.6°C (15 Ocak 1950) olmuştur. Antakya' nın yılllık sıcaklık ortalaması 18.2°C ve ortalama karla örtülü gün sayısı 1'dir. yıllık ortalama yağış tutarı, İskenderun' da 785 mm, Dörtyol' da 1022 mm, Antakya 'da 1173.4 mm' dir. [4]

Yönetim[değiştir | kaynağı değiştir]

Şu an Ercan Topaca Hatay valisidir. 2011 genel seçimleri sonucu Hatay'ı temsilen Türkiye Büyük Millet Meclisi'ne Adalet ve Kalkınma Partisi'nden beş milletvekili (Sadullah ERGİN, Orhan KARASAYAR, Mehmet ÖNTÜRK, Adem YEŞİLDAL, Hacı Bayram TÜRKOĞLU), Cumhuriyet Halk Partisi'nden dört milletvekili (Mehmet Ali EDİBOĞLU, Mevlüt DUDU, Refik ERYILMAZ, Hasan AKGÖL), Milliyetçi Hareket Partisi'nden bir milletvekili (Adnan Şefik ÇİRKİN) seçilmiştir.

Ulaşım[değiştir | kaynağı değiştir]

Araç türü Araç sayısı (Mart 2008)
Otomobil 93.745 [25]
Minibüs 9.492 [26]
Otobüs 2.680 [27]
Kamyonet 29.315 [28]
Motosiklet 109.533 [29]
Özel amaçlı taşıtlar 542 [30]
Traktör 16.246 [31]

Kardeş şehirler[değiştir | kaynağı değiştir]

Popüler kültürde Hatay[değiştir | kaynağı değiştir]

  • Indiana Jones: Son Macera filminin konusunun bir bölümü İskenderun'da geçmektedir.
  • Asi dizisinin çekimleri Hatay'da gerçekleşmiştir.
  • Kül ve Ateş dizisinin çekimleri Hatay'da gerçekleşmiştir.
  • Kasaba filminin çekimleri Hatay'da gerçekleşmiştir.
  • Şellale filminin çekimleri Hatay'da gerçekleşmiştir.
  • Eve Giden Yol: 1914 adlı film Hatay'ı konu almıştır.
  • Kibar Feyzo (1978) adlı filmin çekimi Hatay'ın Reyhanlı ilçesinin Harran köyünde gerçekleşmiştir.
  • Propaganda filminin çekimleri Hatay'da gerçekleşmiştir
  • Arka Sıradakiler dizisinin '1' bölümü Antakya'da çekilmiştir
  • 1959 yapımı Ben-Hur filminde Antakya'dan söz edilmiştir.
  • Fatma Girik ve Tarık Akan'ın Kaçak filmi Hatayda çekilmiştir.

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. ^ [1].
  2. ^ "Kanun No. 6360". http://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2012/12/20121206-1.htm. Erişim tarihi: 9 Ağustos 2014. 
  3. ^ [2] -TÜİK İl Bazında Temel İişgücü Göstergeleri (2013)
  4. ^ a b c Hatay Valiliği
  5. ^ a b c Türkiye İstatistik Kurumu, URL erişim tarihi: 29. 7. 2014
  6. ^ "1965 genel nüfus sayımı verileri" (html). Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde özgün kaynağından arşivlendi. http://www.webcitation.org/6BsplaASL. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012. 
  7. ^ "1970 genel nüfus sayımı verileri" (html). Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde özgün kaynağından arşivlendi. http://www.webcitation.org/6BtnJb58C. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012. 
  8. ^ "1975 genel nüfus sayımı verileri" (html). Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde özgün kaynağından arşivlendi. http://www.webcitation.org/6BtptUOga. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012. 
  9. ^ "1980 genel nüfus sayımı verileri" (html). Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde özgün kaynağından arşivlendi. http://www.webcitation.org/6Btub17qs. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012. 
  10. ^ "1985 genel nüfus sayımı verileri" (html). Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde özgün kaynağından arşivlendi. http://www.webcitation.org/6Btwe57gM. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012. 
  11. ^ "1990 genel nüfus sayımı verileri" (html). Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde özgün kaynağından arşivlendi. http://www.webcitation.org/6BtyHmVPQ. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012. 
  12. ^ "2000 genel nüfus sayımı verileri" (html). Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde özgün kaynağından arşivlendi. http://www.webcitation.org/6Bu0NrOfY. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012. 
  13. ^ "2007 genel nüfus sayımı verileri" (html). Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde özgün kaynağından arşivlendi. http://www.webcitation.org/6Bu1w440h. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012. 
  14. ^ "2008 genel nüfus sayımı verileri" (html). Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde özgün kaynağından arşivlendi. http://www.webcitation.org/6Bu3l4Ve7. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012. 
  15. ^ "2009 genel nüfus sayımı verileri" (html). Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde özgün kaynağından arşivlendi. http://www.webcitation.org/6BuCyCpOc. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012. 
  16. ^ "2010 genel nüfus sayımı verileri" (html). Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde özgün kaynağından arşivlendi. http://www.webcitation.org/6BuFY7rpJ. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012. 
  17. ^ "2011 genel nüfus sayımı verileri" (html). Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde özgün kaynağından arşivlendi. http://www.webcitation.org/6BuGsTfpX. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012. 
  18. ^ "2012 genel nüfus sayımı verileri" (html). Türkiye İstatistik Kurumu. 20 Şubat 2013 tarihinde özgün kaynağından arşivlendi. http://www.webcitation.org/6EZxiEw5w. Erişim tarihi: 8 Mart 2013. 
  19. ^ "2013 genel nüfus sayımı verileri" (html). Türkiye İstatistik Kurumu. 15 Şubat 2014 tarihinde özgün kaynağından arşivlendi. http://www.webcitation.org/6NPUtIggS. Erişim tarihi: 15 Şubat 2014. 
  20. ^ a b Hatay İl Milli Eğitim Müdürlüğü, URL erişim tarihi: 28 Mayıs 2008.
  21. ^ Mustafa Kemal Üniversitesi, URL erişim tarihi: 28 Mayıs 2008.
  22. ^ Harita Genel Komutanlığı, URL erişim tarihi: 26 Kasım 2014.
  23. ^ Hatay Valiliği, URL erişim tarihi: 29 Mayıs 2008.
  24. ^ Maden Tetkik ve Arama Genel Müdürlüğü, URL erişim tarihi: 28 Mayıs 2008.
  25. ^ Türkiye İstatistik Kurumu, URL erişim tarihi: 29 Mayıs 2008.
  26. ^ Türkiye İstatistik Kurumu, URL erişim tarihi: 29 Mayıs 2008.
  27. ^ Türkiye İstatistik Kurumu, URL erişim tarihi: 29 Mayıs 2008.
  28. ^ Türkiye İstatistik Kurumu, URL erişim tarihi: 29 Mayıs 2008.
  29. ^ Türkiye İstatistik Kurumu, URL erişim tarihi: 29 Mayıs 2008.
  30. ^ Türkiye İstatistik Kurumu, URL erişim tarihi: 29 Mayıs 2008.
  31. ^ Türkiye İstatistik Kurumu, URL erişim tarihi: 29 Mayıs 2008.

Dış bağlantılar[değiştir | kaynağı değiştir]


Koordinatlar: 36°25′49″K 36°10′27″D / 36.43028°K 36.17417°D / 36.43028; 36.17417