Milliyetçi Hareket Partisi

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Atla: kullan, ara
Milliyetçi Hareket Partisi
Kısaltma MHP
Genel başkan Devlet Bahçeli
Genel sekreter İsmet Büyükataman
Kurucu Alparslan Türkeş
Kuruluş tarihi 8 Şubat 1969 (1. Kuruluş Tarihi) (&0000000000000045.00000045 yıl, &0000000000000317.000000317 gün önce.)
24 Ocak 1993 (2. Kuruluş Tarihi)
Birleşme Aydınlık Türkiye Partisi
11 Nisan 2010
Bölünme Büyük Birlik Partisi
29 Ocak 1993
Aydınlık Türkiye Partisi
27 Kasım 1998
Öncülü Cumhuriyetçi Köylü Millet Partisi (1969 için)
Milliyetçi Çalışma Partisi(1993 için)
Merkez Ceyhun Atıf Kansu Caddesi No:128, Balgat - Ankara, Türkiye
İdeoloji Ülkücülük
Türk Milliyetçiliği
Türkçülük-Turancılık
Siyasi pozisyon Sağ[1][2][3]
TBMM
52 / 550
Belediye Başkanlığı
166 / 1.351
İl Genel Meclisleri
174 / 1.251
Belediye Meclisleri
3.501 / 20.498
mhp.org.tr

Milliyetçi Hareket Partisi (MHP), 1969 yılında kurulan, Türk-İslam ülküsü ve Türk milliyetçiliğini savunan sağ[1][2][3] siyasî partidir. Kurucusu Alparslan Türkeş olan partinin günümüzdeki genel başkanı Devlet Bahçeli'dir. Amblemi kırmızı zemin üzerine üç beyaz hilaldir.

İdeolojisi[değiştir | kaynağı değiştir]

Ana madde: Dokuz Işık

MHP'nin esasını İslam dininin şekillendirdiği Türk milliyetçiliğini temel alan Dokuz Işık temsil etmektedir. Ülkücüler, idealizmin (ülkücülük) doruk noktalarına ulaştığı anti-kapitalist, anti-komünist, milliyetçi bir siyaseti savundu. Dokuz Işık arasında milliyetçilik en önemli yere sahipti.

Tarihi[değiştir | kaynağı değiştir]

1969-1980[değiştir | kaynağı değiştir]

MHP, 8-9 Şubat 1969 günlerinde Adana'da yapılan genel kongrede Cumhuriyetçi Köylü Millet Partisi'nin adını Milliyetçi Hareket Partisi olarak değiştirmesiyle kurulmuştur.[4] Büyük Kongreden sonra toplanan ilk genel idare kurulunda partinin amblemi "Üç Hilâl" olarak kararlaştırılmış ve aynı toplantıda MHP Gençlik Kolları için de "Hilâl içinde Kurt" amblemi benimsenmiştir. MHP'nin bir de Türklerin özgürlüğünü temsil ettiğine inanılan bozkurt işareti vardır.

MHP, 1969 ve 1973 genel seçimlerinde büyük başarılar sağlayamamıştır. Suat Hayri Ürgüplü kabinesinde "Türkeşçi" olarak tanımlanan üç bakan vardı: Mehmet Altınsoy, Hazım Dağlı, Mustafa Kepir. 1965 seçimlerinde parti %2,2 oy aldı. Milli Bakiye sistemiyle 11 milletvekili çıkardı. 1 senatörü vardı. 1968'de 14'lerden dört kişi partiden istifa etti. 1969 seçiminde Alparslan Türkeş Adana'dan milletvekili seçildi, 1973'e kadar MHP mecliste bir kişiyle temsil edildi. 1973 seçiminde 3 milletvekiliyle meclise girdi. 1 Nisan 1975'de 1. Milliyetçi Cephe Hükümeti (39. Türkiye Cumhuriyeti Hükûmeti)'ne girdi. Alparslan Türkeş ve Mustafa Kemal Erkovan kabinede yer aldı. 22 Temmuz 1977'de oy oranını %3.4’ten, % 6.4’e çıkartarak 16 milletvekiliyle mecliste grup oluşturdu ve senatoya bir üye soktu, bu seçimin ardından kurulan 2. Milliyetçi Cephe Hükümeti (41. Türkiye Cumhuriyeti Hükûmeti)'nde ise biri başbakan yardımcılığı olmak üzere beş bakanlıkla temsil edilerek büyük bir atılımda bulundu: Alparslan Türkeş (başbakan yardımcısı), Agah Oktay Güner, Cengiz Gökçek, Gün Sazak ve Sadi Somuncuoğlu.

Milliyetçi Hareket Partisi, milliyetçi muhafazakar tabana seslendi. MSP ile görüş farklılığı milliyetçilik üzerindeydi. Alparslan Türkeş "Başbuğ" olarak nitelendiriliyordu. MHP, ÜGD, MİSK ve Pol-Bir kuruluşlarıyla toplumsal örgütlenmeye gitti. Birçok MHP'li 1970'lerdeki çatışmalarda sol görüşlüler tarafından öldürüldü. Ülkücülerin çatışmalara çekilmesinin fitilini, Ankara Erkek Teknik Yüksek Öğretmen Okulu öğrencisi ülkücü Ertuğrul Dursun Önkuzu'nun sol görüşlü öğrencilerce[kaynak belirtilmeli] 3 gün boyunca işkence edilerek[kaynak belirtilmeli], 23 Kasım 1970 tarihinde öldürülmesi olayı ateşledi. Bu olaydan sonra, sol görüşlü gençlerle, ülkücü gençler sık sık çatıştı. Ülkücü, gazeteci, yazar ve milletvekili İlhan Darendelioğlu, milletvekili ve bakan Gün Sazak, MHP İstanbul İl Başkanı Recep Haşatlı ve oğlu sol örgütlerin düzenlediği faili meçhul suikastlerde öldürüldüler.

MHP 1975'ten 12 Eylül Darbesine kadar bütün yurtta yaşanan terör olaylarında, Ülkü Ocakları'nın partiyle ilişkilendirilip suçlanmasıyla karşılaştı. Bozkurtlar veya "komando" olarak nitelenen gençler ile sosyalist sol militanların çatışması birçok kaynakta ülkenin bir iç savaşa sürüklendiği şeklinde yorumlandı ve askerler darbeden sonraki bildirilerinde en çok buna vurgu yaptılar. Bozkurtların baş sloganı Tanrı Türk'ü Korusun şeklindeydi. Parti bazılarınca nasyonal sosyalistlikle suçlandı, sol görüş taraftarlarınca faşistlikle itham edildi. Partililer her iki suçlamayı da reddetti ve Atatürk ilkelerine uygun olarak "Türk-İslam Ülküsü" (Ülkücülük) görüşünü savunduklarını dile getirdiler. MHP içindeki çalkantılarda görüşleri ırkçılığa yakın olarak tanımlananlar zamanla partiden atıldı. Türkeş, 1976'da Mekke'ye gidip hacı oldu. 1977'de Milli Selamet Partisi'nden umudunu kestiğini açıklayan Necip Fazıl Kısakürek'in desteğini kazandı. MHP'nin resmi günlük gazetesi Her gün gazetesiydi. Daha akademik olan Ortadoğu gazetesinde milliyetçi ve mukaddesatçı profesörler yazıyordu. Bayrak, Millet ve Milli Ülkü gazeteleri ile Adalet Partisi'nin yayın organları da partiye destek veriyordu. Töre dergisi partinin görüşlerini bilimsel tabanda araştırıyordu.

1983-1993[değiştir | kaynağı değiştir]

12 Eylül 1980 darbesinin ardından kapatılan MHP çizgisi, 1983 yılında yeni siyasal partiler kurulmasına izin verilince Mehmet Pamak tarafından kurulan Muhafazakar Parti tarafından temsil edilmiştir. Bu parti 1985 yılında adını Milliyetçi Çalışma Partisi olarak değiştirmiştir. 1987 referandumundan sonra Türkeş'in siyasi yasağı kalkınca, MHP'nin tarihsel lideri, MÇP genel başkanı olmuştur.

1993-günümüz[değiştir | kaynağı değiştir]

27 Aralık 1992'de, 1979 yılındaki delegeleriyle toplanan MÇP Kurultayı, Sadi Somuncuoğlu'nun tüm çabalarına karşın MÇP’nin feshine, 24 Ocak 1993 tarihinde yapılan olağanüstü kongreyle ise partinin adının MHP olarak değiştirilmesine karar vermiştir.

Aralık 1995 genel seçimlerinde % 8.2 oy alan MHP, % 10’luk seçim barajını aşamadığı için milletvekili çıkaramadı.

Alparslan Türkeş'in vefatından sonra, 6 Temmuz 1997’de yapılan olağanüstü kurultayda iki aday Alparslan Türkeş'in oğlu Tuğrul Türkeş ile Devlet Bahçeli arasında yapılan seçim yarışını Devlet Bahçeli kazandı ve genel başkanlığa seçildi.

MHP, 1999 Türkiye genel seçimleri'nde % 17.98 oy alarak DSP’nin ardından en çok oy alan ikinci parti oldu ve 129 milletvekili çıkardı.[5] Kurulan DSP-ANAP-MHP koalisyonunda, biri başbakan yardımcılığı olmak üzere 12 bakanlık alarak, ikinci büyük koalisyon ortağı oldu. 5. Ecevit Hükümeti'ne katılırken Rahşan Ecevit'le sorun yaşayan MHP, yine de koalisyonda uyumla çalıştı, ancak ekonominin çökmesi üzerine dışarıdan getirilen Kemal Derviş ile uyuşamadı. Eylül 2002'ye gelindiğinde TBMM'de 125 milletvekili kalmıştı.

Daha sonra iktidardayken Genel Başkan Devlet Bahçeli'nin aldığı 3 Kasım seçim kararı ile seçime gidildi. 2002 Türkiye genel seçimleri MHP için büyük bir yıkım oldu ve %18 olan oy oranı %8.3'e düştüğünden MHP parlamentoya giremedi.

2007 Türkiye genel seçimleri'nde %14.29 oy alarak 71 milletvekilliği kazanmış ve mecliste yeniden grup kurmuştur. 2009 Türkiye yerel seçimleri'nde, biri büyükşehir olmak üzere 10 ilin belediye başkanlığını, toplamda da 490 belediye başkanlığı kazanmıştır.

Genel başkanları[değiştir | kaynağı değiştir]

# Adı Göreve Gelme Tarihi Görevden Bırakma Tarihi
1 Alparslan Türkeş 24 Ocak 1993 5 Nisan 1997
- Muhittin Çolak * 5 Nisan 1997 10 Haziran 1997
- Yıldırım Tuğrul Türkeş * 10 Haziran 1997 6 Temmuz 1997
2 Devlet Bahçeli 6 Temmuz 1997 Görevde

* Vekâleten görevi sürdürmüşlerdir.

Mevcut Başkanlık Divanı üyeleri[değiştir | kaynağı değiştir]

# Adı Görevi
1 Devlet Bahçeli Genel Başkan
2 Şefkat Çetin Genel Başkan Yardımcısı (Teşkilat)
3 Oktay Öztürk Genel Başkan Yardımcısı (Hukuk ve Seçim İşleri)
4 Celal Adan Genel Başkan Yardımcısı (Siyasi İşler)
5 Ahmet Kenan Tanrıkulu Genel Başkan Yardımcısı (Ekonomi ve Sosyal Politikalar)
6 Edip Semih Yalçın Genel Başkan Yardımcısı (Medya, Tanıtım ve Halkla İlişkiler)
7 Mevlüt Karakaya Genel Başkan Yardımcısı (Mali İşler)
8 Yıldırım Tuğrul Türkeş Genel Başkan Yardımcısı (Türk Dünyası ve Uluslararası İlişkiler)
9 Emin Haluk Ayhan Genel Başkan Yardımcısı (Araştırma ve Strateji Geliştirme)
10 Sadir Durmaz Genel Başkan Yardımcısı (Yerel Yönetimler)
11 Ruhsar Demirel Genel Başkan Yardımcısı (Aile, Kadın ve Engelliler)
12 Atilla Kaya Genel Başkan Yardımcısı (Mesleki ve Sivil Toplum Kuruluşları)
13 Zuhal Topçu Genel Başkan Yardımcısı (Parti İçi Eğitim ve Siyasi Okul)
14 İsmet Büyükataman Genel Sekreter
15 Abbas Bozyel Genel Sekreter Yardımcısı (İdari, Mali ve Teknik İşler)
16 Recep Dumanlı Genel Sekreter Yardımcısı (Siyasi ve Sosyal İşler)

Milliyetçi Hareket Partisi ve seçimler[değiştir | kaynağı değiştir]

Genel seçimler[değiştir | kaynağı değiştir]

Seçim tarihi Genel başkan Alınan oy sayısı Alınan oy oranı Milletvekili sayısı
12 Ekim 1969 Alparslan Türkeş 274.225  %3.02 1/450
14 Ekim 1973 Alparslan Türkeş 362.208  %3,38 3/450
5 Haziran 1977 Alparslan Türkeş 951.544  %6,42 16/450
24 Aralık 1995 Alparslan Türkeş 2.301.343  %8,18 0/550[6]
17 Nisan 1999 Devlet Bahçeli 5.606.634  %17,98 129/550[5]
3 Kasım 2002 Devlet Bahçeli 2.629.808  %8,35 0/550[7]
22 Temmuz 2007 Devlet Bahçeli 5.001.869  %14,27 71/550[8]
12 Haziran 2011 Devlet Bahçeli 5.585.513  %13,01 53/550

Yerel seçimler[değiştir | kaynağı değiştir]

Seçim tarihi Genel başkan İl genel meclisi oy sayısı İl genel meclisi oy oranı Belediye başkanlığı sayısı
9 Aralık 1973 Alparslan Türkeş 133.089  % 1,33 5
11 Aralık 1977 Alparslan Türkeş 819.136  % 6,62 55
27 Mart 1994 Alparslan Türkeş 2.239.117  % 7,95 118
18 Nisan 1999 Devlet Bahçeli 5.401.597  % 17,17 500
28 Mart 2004 Devlet Bahçeli 3.372.249  % 10,45 268
29 Mart 2009 Devlet Bahçeli 6.683.600  % 16,27 490
30 Mart 2014 Devlet Bahçeli 7.399.119  % 17.82 166

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]

Dış bağlantılar[değiştir | kaynağı değiştir]