Yelken

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Atla: kullan, ara
Randa Kotra yelkenli

Yelken, rüzgâr gücünden yararlanarak geniş yüzey oluşturacak biçimde yan yana dikilen ve teknenin direğine uygun biçimde takılarak onu hareket ettiren kumaş veya şeritlerin tümü.

Rüzgâr prensibi[değiştir | kaynağı değiştir]

Bernoulli'nin prensibine göre rüzgâr açısının yelkenin yüzeyindeki yüküne bağlı olarak, yelkenin bir tarafında diğerinden daha fazla hava basıncı oluşur. Bu basınç farkı kaldırma gücü yaratarak yelkeni düşük basıncın olduğu tarafa iter. Omurga (veya borda merkezi) yelken üzerindeki bu yanal gücü yelkenlinin yana yatarak ileri doğru hareketine dönüştürür.

Bernoulli denklemi kullanılarak bulunan basınç farkı, tekneye aktarılan itkinin bir kısmını oluşturmaktadır. Asıl itki, momentumun korunumu sayesinde oluşur. Rüzgâr hareket halindeki hava moleküllerinden oluşmaktadır. Bu moleküller sahip oldukları hız ve kütle sayesinde belli bir momentum ile yelkene çarparlar. Yelkenin önünden giren rüzgâr, arka tarafından çıkarken momentumunun bir kısmını tekneye yelken vasıtasıyla iletir ve hızı yavaşlar. Tekne kendi ağırlığı oranında kazandığı bu momentumu harekete çevirir. Bu hareketin yan bileşenleri salma ile dengelenir, ileri yönlü bileşeni ise teknenin hız kazanmasıyla dengelenir.

mrüzgar·Vrüz_giren=mtekne·Vtekne+mrüzgar·Vrüz_çıkan

Yelkenli tekne tarihi[değiştir | kaynağı değiştir]

Çeşme, İzmir'de bir yelkenci.(Optimist sınıfı yelkenli)

Yelkenli tekne MÖ 2400'lerde Mısırlılar tarafından icat edilmiştir. İlk yelkenin malzemesi papirüstür. Mısırlıların ardından, Polinezyalılar kanolarında rüzgâr teknolojisini kullanmışlardır. Yelkenli tekneler daha sonra Roma, Yunan, Çin, İspanyol, Portekiz, Fransız ve İngilizler tarafından benimsenmiştir. İlk yat yarışları 1660 yılında İngiltere'de organize edilmiş, yarış o zamanın York Dükü ve 2. Charles'ın sahip oldukları yelkenli tekneler arasında geçmiştir. 1749 yılında Galler prensi tarafından ilk yelken trofisi (trophy) düzenlenmiştir. İlk kez 1851 yılında yapılan Hundred Guineas Kupası yarışlarını ABD takımı birincilikle bitirmiştir. Bu kupanın ismi daha sonra America's Cup (Amerika Kupası) olarak değiştirilmiştir. 20. yüzyılda ünlü araştırmacılar ve gezginler (örneğin Slocum, Chichester, Moitessier ve Tabarly) yelken sporunun popülerliğini artırdılar. Bugün yelken hem hobi hem de spor olarak pek çok kişi tarafından benimsenmektedir. Yelken sporu 1896 yılında Olimpiyatlardaki yerini almıştır. Yelken yarışları ve uluslararası müsabakalar Uluslararası Yelken Federasyonu tarafından düzenlenmektedir. Türkiye'de yelkenin özerk örgütü Türkiye Yelken Federasyonu'dur (TYF) ve merkezi İngiltere'de bulunan ISAF'a (İnternational Sailing Asosation Federation) bağlı olarak çalışır.

A: Köre kalmış bir tekne, B: Orsa, C: Apaz, D: Geniş apaz, E: Pupa

Seyir şekilleri[değiştir | kaynağı değiştir]

Seyir şekilleri, teknenin başından kıçına doğru geçtiği varsayılan doğrunun rüzgar vektörüyle yaptığı açı ile belirlenir:

  • Orsa: Teknenin rüzgara doğru en küçük açıyla gittiği seyirdir.
  • Dar Apaz: Orsa ile apaz arasındaki seyirlere denir.
  • Apaz: Teknenin rüzgarı yandan aldığı ve açının 90 derece olduğu seyirdir.
  • Geniş Apaz: Apaz ile pupa arasındaki seyirlere denir.
  • Pupa: Teknenin rüzgarı arkadan aldığı ve açının 180 dereceye vardığı seyirdir.

Manevralar[değiştir | kaynağı değiştir]

Yelkenli teknelerde iki çeşit manevra yapmak mümkündür. Bunlar " tramola " ve " kavança " dır.

  • Tramola: Tramola rüzgar üstüne doğru yapılan manevradır.
  • Kavança: Kavança rüzgar altına doğru yapılan manevradır.

Yelken Yarışları[değiştir | kaynağı değiştir]

Yelken yarışları üç ayrı kategoride toplanmaktadır.
1 – Regatta olimpik yarışları
2 – Okyanus yarışları
3 – Maç (ya da kafa kafaya yarış)

Yarışma kuralları tüm yelkenli tekne kategorilerinde aynı şekilde uygulanır. Yarışmalara erkekler ve kadınlar (özel yarışlar dışında) katılabilirler.

Yarışmaların olimpik seyri üçgen şeklindedir ve seyir denize atılan şamandıralar ile belirlenir. Yarışmanın yönü rüzgârın estiği yöne göre belirlenir. Yarışma mesafesi yarışılan yelkenli tekne kategorisine göre değişir.

Olimpik yelken yarışları[değiştir | kaynağı değiştir]

Yelkenli tekne sınıflarından Finn, 470, 49er, Laser ve Laser Radial; yat sınıflarından Star ve Elliott 6m; sörf sınıflarından Niel Pryde RS-X olimpiyatlarda yarışları yapılan sınıflardır.

San Francisco, ABD'de SAP 505 (505 adı 5-oh-5, yani 5.05 m. olan yelkenli uzunluklarını ifade eder) Dünya Kupası öncesi tek direkli şalupa (sloop) yelkenler yarış öncesi hazırlanmakta. Sol tarafta Golden Gate Köprüsü, sağ tarafta ise Alcatraz Adası yer almaktadır.

Yelken kısımları[değiştir | kaynağı değiştir]

Dört köşeli yelkenin yakaları:
1) Bumba yakası
2) Direk yakası
3) Güngörmez yakası
4) Gönder yakası
  • Direk
  • Gurçata
  • Matafiyon
  • Açavela Gönderi
  • Alt Yaka
  • Ön Yaka
  • Üst Yaka
  • Arka Yaka
  • Bağlantı Köşesi
  • Mandar Köşesi
  • Pik Köşesi
  • Iskota Köşesi
  • Dikiş
  • Çıta Cebi
  • Çıta
  • ISAF Kodu
  • Sicil Numarası
  • Bumba Çekeri
  • Koç Boynuzu ya da Kıstırmaç
  • Bumba
  • Bumba Ayı

İlgili bağlantılar[değiştir | kaynağı değiştir]