Allah

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Atla: kullan, ara

Allah (Arapça: Bu ses hakkında  ), İslam ve diğer Arapça konuşan Ortadoğu orijinli İbrahimi dinlerde tek; zıddı, benzeri ve ortağı olmayan yaratıcının özel adıdır.

"Allah" adı İslamda, O'nun kemal, cemal ve celal sıfatlarının ifade ettiği anlamların tamamını kapsar. [1] Allah ismini aynı anlamda Mizrahi Yahudiler, Bahailer, doğuda yaşayan Ortodoks ve Katolik Hıristiyanlar da kullanırlar.[2] Müslümanlar, Allah lâfzının ardından Celle Celaluhu (C.C.) veya Teâla (Yüce) gibi övücü sözler kullanırlar.

Etimoloji ve tarihsel kullanım[değiştir | kaynağı değiştir]

Allah sözcüğünün el-ilah ya da el-laha kelimelerinin hecelerinin zaman içerisinde kaynaşması ile türemiş olduğu düşünülmektedir.[3] İlah sözcüğünün ise Fenike dilinde El'e "parazitik h harfi"nin eklenmesi ile meydana geldiği ifade edilmektedir.[4]

Arapça ile akraba olan dillerde "İlâh" kelimesi benzer şekillerde seslendirilir; İbranice Tanrı anlamına gelen "Eloah אלה", Keldanice "Laha", Aramice "Elāhā", ya da Süryanice "Alāhā" gibi.[5]

Allah veya benzer kelimelerin kullanımına Arabistanda m.ö 5. yy, Babilde ise 1700 yıllarında rastlanmaktadır.[kaynak belirtilmeli] Uruklular, Nebatiler ve İslam öncesi Mekkeliler tarafından da kullanılan Allah ismi İslam ile birlikte bir dönüşüm yaşamış, arkadaş, eş ve kız, çocuk gibi eklemelerden arındırılmıştır.

Türk Din İşleri Yüksek Kurulu'nun Dini Kavramlar sözlüğüne göre 'Allah' kelimesi; yaratıcının özel ismi[6] olup, kemal (bilgi ve erdem bakımından olgunluk, yetkinlik, erginlik, eksiksizlik[7]), cemal (yüz güzelliği, güzellik[8]),) ve celal (yücelik, ululuk, değer[9]) sıfatlarının içerdiği bütün anlamları içermektedir. ‘Allah’ kelimesi Türkçe'deki "tanrı", Arapça'daki "ilah", İngilizce'deki "god", Almanca'daki "gott", Farsça'daki "hüda"(خدا) veya başka diğer dillerde ‘Allah’ kelimesi yerine kullanılan bütün kelimelerden farklıdır. Çünkü o kelimeler özel isim olmayıp, cins isimdir ve ‘Allah’ kelimesi ile de aynı anlamı taşımazlar.[10] Yaratıcının adı ikil ve çoğul yapılamaz, bu sebeple ‘Allah’ kelimesi sadece hak ma'bûdu, varlığı zorunlu olan yaratıcıyı ifade eder, başka bir varlığa da ‘Allah’ ismini vermek doğru olmaz. ‘Allah’ isminin ‘adaş’ mahiyette herhangi bir ifadesi de yoktur. Kur’an'da bu konu çeşitli ayetlerle açıklanmıştır ( Meryem Suresi: 19/65 ). Bunun yanı sıra .” İlah ,tanrı , rab ” gibi isimleri “ İlahlar (âlihe), tanrılar, rablar (erbab) ” şeklinde çoğul yapmak mümkündür. Hak veya batıl (inançlar bakımından gerçek olmayan[11]) ma'bûda (Kendisine tapılan varlık[12]) ancak "tanrı, hüda, ilah" denilebilir.[13] İlgili kaynaklarda yer aldığı şekliyle "Allah" isminin farklı köklerden türediği görüşüne karşın, "el-ilah" kelimesindeki hemze olan elifin düşürülmesiyle elde edildiği görüşünün tercih edildiği de ifade edilmektedir. [14]

İslam'da Allah inancı[değiştir | kaynağı değiştir]

Ana maddeler: Kelam, Akait, Antropomorfizm, ve Arş

Allah İslam'da eşi ve benzeri olmayan, övülmeye layık tek varlık ve kainatın yaratıcısıdır.

Tek ve benzersiz Allah inancı İslam'ın temeli ve İslâmi inanışın esasını oluşturur. "Allah" lafzı Kur'ân'da 2699 defa tekrarlanır. İhlas Suresi, İslamın Allah inancını özetler:

  • "De ki, Allah Ahad'tir. Allah Samed'dir. Doğmamış ve doğurulmamıştır. Ve O'na hiç bir şey denk olmamıştır."

Kur'ân'da Allah inancı ve Allah'ın sıfatları geniş olarak işlenmiş, din bilginleri Allah'ın isimleri ve sıfatlarını tanımlamışlardır. İslam toplumunda Allah inancının belirli değişimler geçirdiği, Örneğin Kur'ân ve hadislerde Gökyüzünde Arş'(Koltuk, (dipnot))ta oturan ve belirli insani sıfatlar (antropomorfizm) taşıyan bir Allah inancının Kelamcılar tarafından sorgulandığı, bu kapsamda farklı görüş ve mezheplerin ortaya çıktığı görülür;

Kelâmcılıkta Allah'a mekan izafe edilmesi ve antropomorfizm (tanrının insana benzetilmesi) Müşebbihe olarak tanımlanır ve kesinlikle İslam dışı kabul edilerek reddedilir.[17] Tevrat’taki "Yakup ile güreşe tutuşan Tanrı" (Hoşea 12:3) ve Hıristiyanlık üçlemesindeki "Baba Tanrı" figürü şiddetle eleştirilir. Kelâmcılar Kur'ân ve kudsi hadisler gibi İslâmi kaynaklarda kullanılan Allah'a mekan (Gök, Arş (taht)(Taha-5 ve Araf 54)) izafe etme [18] ve “Allah’ın eli” Allah’ın yüzü”, "insanın Rahman suretinde yaratılması" [19][20] gibi ifadelerle Allah'ın işitmesi, görmesi gibi ifadeleri mecaz veya mahiyeti bilinemeyen ifadeler olarak tanımlarlar.[21]

Allah'ın esma-ül hüsna’da geçen Mütekebbir (kibirlenen), Sabur (Sabreden), Müntakim (intikam alan) gibi bazı isimleri ise antropomorfizm in diğer örnekleridir.

Sufi görüşleri[değiştir | kaynağı değiştir]

Ana maddeler: Hulul ve Vahdet-i Vücut

Sufilere göre Allah her şeyde ayan (görünen) dir ve aslında her şeydir (Vahdet-i vücud). O'nun dışındaki varlık alemi, varlığı ve yokluğu eşit olan bir hayaldir. Allah insanların şekline ve vücuduna girer (hulul) ve kendisiyle konuşulur, arkadaşlık kurulur.

Hallâc-ı Mansûr'a göre ise Müşebbihe i'tikadî mezhebindeki görüşlere benzer fikirlere inanmak büyük günahlardan sayılmakta ve neticede kişiyi "tevhîd" i'tikadının dışına iterek, O'nun varlığının inkârına kadar sürüklemekteydi.[22][23]

Allah'ın varlığı ve birliği[değiştir | kaynağı değiştir]

Ana maddeler: Tevhid (din) ve Şirk

Kelâmcılar; Allah'ın varlığının ispatı ve sıfatları kelamcılar arasında uzun tartışmalara konu olmuştur. Kelâmcılar Allah'ın mahiyetinin bilinemeyeceğini, ne olmadığının ise bilinebileceğini ifade ederler. Buna göre Allah'ın benzeri olmadığı gibi, zıddı da yoktur. İslâm inancında bu sebeple “iyilikler Allah'tan bilindiği gibi kötülükler de Allah'tandır” denilir. Kelâmcılar Allah'ın varlığını kanıtlama amacıyla bazı önermeler saymışlardır;

  • Hudus delili; "Evrendeki her şey sonradan olduğuna göre bunların öncesinde ve bunların hepsine sebep (ilk sebep) olan bir varlık olmalıdır".
  • Nizam delili; "Evrendeki nizam bir nizam kurucunun varlığını kanıtlar"
  • İmkan delili; Evrendeki her şeyin olması da mümkündür, olmaması da. Bu kuralın bir istisnası olmalıdır, yani yokluğu imkansız olan, O Allah'dır"
  • İlm-i evvel delili; Evrendeki her şey ilim (ilk ya da ön bilgi) ile var olabilir. Bu bilgiye sahip birisi olmalıdır"
  • Kabul-u amme delili; "Herkes tanrının varlığını kabul eder, öyleyse vardır"

Diğerleri; İbda delili, İhtira delili, Burhan-i Inni (Eserden muessire), Burhan-i Limmi (Muessirden esere), Burhan-i Temanu, Burhan-i Telazum

Zati sıfatlardan olan vahdaniyyet, İslami literatürde, Hıristiyanlıkla ilgili en bariz farklılığı oluşturması nedeniyle, önemli yer tutar. İhlas suresinde formüle edilen şekliyle, Allah birdir (sayı olarak - vahidiyyet), ve benzersizdir. (mahiyyet-i nefs-ül emriyesi itibariyle - ehadiyyet).

Allah'ın isimleri[değiştir | kaynağı değiştir]

“Allah’ın isimleri”, "Allah'ın 99 ismi", El Esmâ ül Hüsnâ / En Güzel İsimler), Kur’an ve Hadislerde Allah’a izafe edilen fiil veya sıfatlardan türetilmiş veya doğrudan Allah'ı ifade amacıyla kullanılmış olan isimlerdir. Sayıları 99’la sınırlı olmamasına rağmen İslami mistisizmde meşhur olan 99 tanesi bir araya getirilerek çeşitli ritüel ve dualarda kullanılır.[24]

İslam toplumunda Allah’ın isimleri bu 99 isimden ibaret değildir. Bunların dışında Rab, Hüda, Hazreti Yezdan, Çalab gibi isimler de Allah’ için kullanılırlar. İsimlerin bir kısmı Arapça dışından gelen Muarreb isimlerdir; Rab, Rahman, Hüda (Hadi isminin kaynağı), Aziz (Aziz ve Muiz isminin kaynağı) vb.[25]

İhlas suresinde geçen ve Allah’ı anlatmak için kullanılan Ahad, Samed kelimeleriyle diğer surelerde geçen Aziz, Rahman gibi isimler ise İslam öncesi dönemde Ortadoğu ve komşuluklarında tapınılagelmekte olan bazı tanrılara verilmiş olan isimlerin aynısı veya yakın fonetiğe sahip olmaları dolayısıyla tektanrıcılık açısından eleştirilen isimlerdir. Muazzez İlmiye Çığ bir örnekle bunun tek tanrıcılığa giden yolda gerçekleştirilen değişimlerden birisi olduğunu kaydeder.[26]

Allah'ın sıfatları[değiştir | kaynağı değiştir]

İslam teolojisinde Allah inancı, Allah'ın mahiyyet-i nefs-ül emriyesişeklinde ifade edilen vücudu veya varlığı, şuunatolarak ifade edilen fiilleri, isimleri, sıfatları ile zengin biçimde ele alınmıştır. İslamda Allah inanışı temelde benzer olsa da, diğer tek tanrılı (monoteist) dinlerle bazı farklılıklar gösterir.

İslam inancına göre Allah'ın kendisi bilinmez, Allah'ı bilmek, sıfatlarını bilmekle olur. Mezheplere göre farklılık arzetmekle beraber, Allah'ın sıfatları uluhiyetin ayrılmaz gereği olarak kabul edilen zati ve subuti sıfatlardan oluşur;

Zati sıfatlar
Allah'tan başkasında kemaliyle olmadığına yahut sadece Allah'ta kemaliyle mevcut olduğuna inanılan ve noksan izafe edilemeyecek sıfatlardır. Varlığının vacib (şart) olması (vücud, İbn-i Sina'ya ait tabirle (vâcibülvücûd), ezeli oluşu (kıdem), bâki oluşu (beka), tek ilah oluşu (Vahdaniyyet), varlıklarına benzememesi (Muhalefetun lil havadis), hiçbir şeye ihtiyacı olmaması, kendi nefsi ile kaim olmasi (Kıyam bi nefsihi).
Subuti sıfatlar
Allah'ın mahiyyet-i nefs-ül emriyesinde sabit ve daimi olan, ancak yaratıcıda var olan sıfatları anlaması amacıyla, insana ve diğer canlılara, şuur sahiplerinin idrakine Allah'ın sıfatlarının tecelli ederek gösterilmesi anlamında Allah tarafından verildiğine inanılan sıfatlardır. Hayat sahibi oluşu, İlim sahibi oluşu, işitmesi (Semi), görmesi (basar), irade etmesi, bir şeyi dilemesi (İrade), gücünün yetmesi (kudret), söz söylemesi (Kelam) olarak sıralanabilir.

Yaratma (Tekvin) sıfatı da subuti sıfatlardan kabul edilmiştir, zira Allah'ın yaratması irade etmesi ile olur, yaratmamayı irade etmesi Uluhiyetine noksan getirmez.

Dipnot[değiştir | kaynağı değiştir]

Arş; Kelamcılar tarafından mahiyeti bilinemeyen taht olarak ifade edilir. Ayrıca Baal Tapınağı'nda Baal'ın oturduğu tahtın adı [27] ve Palmirada bir tanrının adı Arş (Arşu, Arsu) olarak geçer.[28]

Ayrıca bakınız[değiştir | kaynağı değiştir]

Dış bağlantılar[değiştir | kaynağı değiştir]

Notlar[değiştir | kaynağı değiştir]

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. ^ "Din İşleri Yüksek Kurulu-Dini Kavramlar Sözlüğü". kurul.diyanet.gov.tr. https://kurul.diyanet.gov.tr/SoruSor/DiniKavramlarSozlugu.aspx#.VFSwDTSsWSo. Erişim tarihi: 29 Kasım 2014. 
  2. ^ http://tr.scribd.com/doc/80277758/oh-my-gods#outer_page_189
  3. ^ http://www.nisanyansozluk.com/?k=Allah
  4. ^ http://www.bible.ca/islam/islam-moon-god-allah.htm
  5. ^ http://www.hristiyan.net/tanribilgisi/TB-3.htm
  6. ^ https://kurul.diyanet.gov.tr/SoruSor/DiniKavramlarSozlugu.aspx#.VHN1R9KsWSo Türk Diyanet İşleri Başkanlığı, Din İşleri Yüksek Kurulu-Dini Soruları Cevaplandırma Platformu -Dini Kavramlar Sözlüğü
  7. ^ http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_bts Türk Dil Kurumu Büyük Türkçe Sözlük
  8. ^ http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_bts Türk Dil Kurumu Büyük Türkçe Sözlük
  9. ^ http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_bts Türk Dil Kurumu Büyük Türkçe Sözlük
  10. ^ https://kurul.diyanet.gov.tr/SoruSor/DiniKavramlarSozlugu.aspx#.VHN1R9KsWSo Türk Diyanet İşleri Başkanlığı, Din İşleri Yüksek Kurulu-Dini Soruları Cevaplandırma Platformu -Dini Kavramlar Sözlüğü
  11. ^ http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_bts Türk Dil Kurumu Büyük Türkçe Sözlük
  12. ^ http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_bts Türk Dil Kurumu Büyük Türkçe Sözlük
  13. ^ https://kurul.diyanet.gov.tr/SoruSor/DiniKavramlarSozlugu.aspx#.VHN1R9KsWSo Türk Diyanet İşleri Başkanlığı, Din İşleri Yüksek Kurulu-Dini Soruları Cevaplandırma Platformu -Dini Kavramlar Sözlüğü
  14. ^ https://kurul.diyanet.gov.tr/SoruSor/DiniKavramlarSozlugu.aspx#.VHN1R9KsWSo Türk Diyanet İşleri Başkanlığı, Din İşleri Yüksek Kurulu-Dini Soruları Cevaplandırma Platformu -Dini Kavramlar Sözlüğü
  15. ^ http://www.beytulhikme.org/SozlukGoster.aspx?ID=60&Baslik=E%C5%9F%27ari%20D%C3%BC%C5%9F%C3%BCncede%20Antropomorfizm
  16. ^ http://ktp.isam.org.tr/pdfdrg/D02628%5C2008_12/2008_12_BAYCARAT_AKA.pdf
  17. ^ http://www.osmanlicaturkce.com/?k=muhta%E7&t=@@@&s=1
  18. ^ http://www.hadisler.com/?pid=p&id=3845&mcid=262
  19. ^ Buhari İstizan, 1
  20. ^ Müslim 1, 115
  21. ^ http://www.risaleakademi.com/guencel/alntlar/risale-i-nur/2098-24-mektubun-erh-ve-zah
  22. ^ Öztürk, Yaşar Nuri, En-el Hak İsyanı – Hallâc-ı Mansûr (Darağacında Miraç), Cilt 2, Sahife 187, Yeni Boyut, 2011. (Tâ-Sîn âyetinin izâhatı ve İslâm'da "tevhîd" i'tikadının müdafası için, Hallâc-ı Mansûr “Tâvasîn” adlı meşhur eserini yazmıştır.)
  23. ^ Massignon, Louis, Hallâc-ı Mansûr’un “Kitâb’ût-Tavâsîn” adlı eserinin Farsça’dan tercüme şerhini yapan Zuzbâhan Baklî’nin eseriyle birlikte hazırlattığı tetebbunâmesi.
  24. ^ http://www.konevider.org/docs/esma-i-husna.pdf Akademik çalışma Dr Ramazan SÖNMEZ N.Erbakan Ün.Yabancı Diller Yük.Ok.Öğr.Gör.
  25. ^ http://books.google.com.tr/books/about/The_Foreign_Vocabulary_of_the_Qur_an.html?id=YTg4bdQSeLQC&redir_esc=y
  26. ^ http://www.turuz.info/Dil/0184-Sumerle%20turkler-muezziz%20ilmiye%20chigh%20(51d)(2.212KB).pdf
  27. ^ http://es.scribd.com/doc/52812852/Ni%C5%9Fanyan-Sozluk-Sozlerin-Soya%C4%9Fac%C4%B1-Turkce-Etimolojik-Sozluk-Nisanyansozluk-com
  28. ^ http://books.google.com.tr/books?id=KvZ7K5KWbuoC&pg=PA120&lpg=PA120&dq=arsu+ar%C5%9F+palmira&source=bl&ots=MzqmjulpUu&sig=8d2uXRqj2RxS-VI3L6X5QEywSKA&hl=tr&sa=X&ei=lehyT-r5Doup8AOIyqV2&ved=0CCIQ6AEwAQ#v=onepage&q=arsu%20ar%C5%9F%20palmira&f=false