Türkiye Cumhuriyeti Devlet Demiryolları

Vikipedi, özgür ansiklopedi
(TCDD sayfasından yönlendirildi)
Gezinti kısmına atla Arama kısmına atla
Türkiye Cumhuriyeti Devlet Demiryolları
TCDD
Tcdd logo.PNG

TCDD kontrolündeki demiryolu güzergâhları
(interaktif versiyonu)
Kuruluş 24 Temmuz 1927 (92 yıl önce) (1927-07-24)
Tür Demiryolları şirketi
Yasal statü Kamu İktisadî Kuruluşu (KİK)
Merkez Ankara, Türkiye
Genel Müdür Ali İhsan Uygun
Ana kurum TÜLOMSAŞ, TÜVASAŞ, Tüdemsaş
Bütçe 8.452.258.000 (2020)[1]
Personel 14.360[2]
Resmî site TCDD Resmî Ağ Sitesi
Eski adı Devlet Demiryolları Umum Müdürlüğü

Türkiye Cumhuriyeti Devlet Demiryolları ya da kısaca TCDD, Türkiye'deki demiryolu taşımacılığını düzenleyen, işleten ve kontrol eden resmî kurumdur.

Osmanlı İmparatorluğu döneminde daha çok yap-işlet modeli ile sermaye sahiplerince inşa edilen ve işletilen demiryolları, Türkiye Cumhuriyeti kurulduktan sonra, 24 Mayıs 1924 tarihinde yayımlanan 506 sayılı Kanun ile devletleştirilmeye başlanmış ve Chemins de fer d'Anatolie Baghdad / Anadolu – Bağdat Demiryolları Müdüriyet-i Umumiyesi (CFAB) adı ile bir devlet şirketi olarak yapılandırılmıştır. Daha sonra demiryollarının yapımı ve işletilmesinin bir arada yürütülmesi ve daha geniş çalışma imkânları verilmesini sağlamak amacıyla 31 Mayıs 1927 tarihinde yayımlanan 1042 sayılı Kanun ile CFAB Şirketi, Havâlî-yi Şarkiye Demiryolları ve Demiryolu Yapım ve Yönetim İdaresi birleştirilerek bir devlet kurumu olan Devlet Demiryolları ve Limanları İdare-i Umumiyesi kurulmuştur. 30 Ocak 1929 tarihinde yayımlanan 1483 sayılı Kanun ile ise bu kurumun yerini Devlet Demiryolları Umum Müdürlüğü almıştır. 1953 yılına kadar katma bütçeli bir devlet idaresi şeklinde yönetilen bu kurum, 29 Temmuz 1953 tarihinde yayımlanan 6186 sayılı Kanun ile Türkiye Cumhuriyeti Devlet Demiryolları (TCDD) İşletmesi adı altında İktisadî Devlet Teşekkülü (İDT) haline getirilmiştir. Son olarak uygulamaya konulan 233 sayılı KHK ile ise kurum Kamu İktisadî Kuruluşu (KİK) kimliğini kazanmıştır.[3]

Avrupa Birliği müktesebatına uyum çalışmaları kapsamında, Türkiye demiryollarının yeniden yapılandırılması ve demiryolu taşımacılık sektörünün rekabetinin artırılması ve serbestleşmesinin sağlaması amacıyla 1 Mayıs 2013 tarihinde yayımlanan 6461 sayılı Türkiye Demiryolu Ulaştırmasının Serbestleştirilmesi Hakkında Kanun gereğince 14 Haziran 2016 tarihinde TCDD'nin bağlı ortaklığı olarak TCDD Taşımacılık A.Ş. kurulmuştur. Bu yapılanma gereğince, TCDD, Türkiye'deki demiryolu altyapısını Demiryolu Altyapı İşletmecisi olarak yönetmeye devam etmekte; TCDD Taşımacılık ise Demiryolu Tren İşletmecisi olarak demiryollarında yolcu ve yük taşımacılığı yapmaktadır.[4]

Tarihçe[değiştir | kaynağı değiştir]

İzmir-Alsancak – Aydın demiryolu inşaatında çalışan işçiler, 1850'lerin sonu
II. Abdülhamid dönemindeki (1876-1909) demiryolları haritası
Anadolu – Bağdat Demiryolları hattındaki Varda Köprüsü. Çelik kafes taş örme tekniği ile yapılan köprü 1912 yılında hizmete açılmıştır.
1888'den 1927'ye kadar Osmanlı Anadolu Demiryolları'nı işleten Chemin de fer Ottoman D'Anatolie (CFOA) şirketinin logosu
1850 İngiliz yapımı 23004 numaralı buharlı lokomotif. İzmir-Alsancak – Aydın demiryolu hattında çalışmıştır. 1950 yılında hizmetten çekilmiştir. 1980 yılından beri Haydarpaşa Garı önünde sergilenmektedir.[5]
TCDD'nin verdiği hizmetler: Sol baştan saat yönünde: Yüksek Hızlı Tren, yolcu treni, yük lokomotifi, banliyö treni

Osmanlı Dönemi (1856 – 1922)[değiştir | kaynağı değiştir]

Dünyada ilk kez 1825 yılında İngiltere’de başlayan demiryolu ulaşımının, toprakları 3 kıtaya yayılan Osmanlı İmparatorluğu'na girişi diğer birçok büyük ülkeye göre çok erken olur.[6]

Osmanlı İmparatorluğu'nda demiryolu macerası ilk olarak 211 km. uzunluğundaki Kahire – İskenderiye demiryolu hattı için imtiyaz verilmesi ile başlar. Henüz 1866 yılında Osmanlı toprakları üzerindeki demiryolu hatlarının toplam uzunluğu 519 km.dir. Bu hatların 130 km.lik kısmı Anadolu topraklarında, geri kalan 389 km.lik kısmı ise Rumeli topraklarındaki KöstenceTuna ile VarnaRusçuk arasında yer almaktadır.[7]

Anadolu'da demiryolunun tarihi 22 Eylül 1856'da ilk demiryolu hattı olan 130 km. uzunluğundaki İzmir-Alsancak – Aydın demiryolu hattının inşası için bir İngiliz firması olan Ottoman Railway Company / Osmanlı Demiryolu Şirketi (ORC)'nin ilk kazmayı vurmasıyla başlar. Bu demiryolu hattı 10 yıl süren bir çalışmanın ardından 1866 yılında Sultan Abdülaziz döneminde tamamlanmış ve hizmete girmiştir. Daha sonra imtiyaz verilen başka bir İngiliz şirketi olan The Smyrna Cassaba Railway / İzmir – Kasaba Demiryolu (SCR) Şirketi ise İzmir-Basmane – Kasaba (Turgutlu) demiryolu hattının 98 km.lik kısmını 1865 yılında tamamlamıştır. Zamanla demiryolu inşa etme ve işletme imtiyazı verilen İngiliz, Fransız ve Almanlar'ın ayrı ayrı etki alanları oluşmuştur. Fransa Kuzey Yunanistan, Ege Bölgesi, Akdeniz Bölgesi ve Suriye'de; İngiltere Romanya, Ege Bölgesi, Irak ve Basra Körfezi'nde; Almanya ise Trakya, İç Anadolu ve Mezopotamya'da etki alanları oluşturmuştur.[6]

Osmanlı Hükûmeti, İstanbul’dan Bağdat’a bir demiryolu hattı inşa ederek Hindistan ile Avrupa'yı birleştirecek demiryolu hattının İstanbul’dan geçirilmesini düşünmekteydi. Bu kapsamda 1871 yılında çıkarılan fermanla İstanbulİzmit arasında Nafia Nezareti tarafından inşa edilmeye başlanan 91 km. uzunluğundaki hat 1873 yılında tamamlanmıştır. 8 Ekim 1888 tarihli fermanla, bu hattın İzmit'ten Ankara'ya uzatılması için Alman sermayeli Chemins de Fer Ottomans d'Anatolie / Osmanlı Anadolu Demiryolları (CFOA) Şirketi'ne imtiyaz verilmiştir. 15 Şubat 1893 tarihinde verilen başka bir imtiyazla da CFOA Şirketi'ne mevcut hattın Eskişehir'den Konya'ya uzatması için yeni bir imtiyaz verilmiştir. 31 Ağustos 1893 tarihinde Eskişehir’den başlayan inşaat, 29 Temmuz 1896 tarihinde Konya’ya varmıştır.

1896 yılında yapım ve işletme imtiyazı Baron Maurice de Hirsch’e verilen 2383 km. uzunluğundaki Rumeli Demiryolu'nun 1888’de tamamlanarak hizmet girmesiyle de İstanbul'un Avrupa ile demiryolu bağlantısı sağlanmıştır. Bu demiryolu hattının milli sınırlar içinde kalan İstanbulAlpulluDemirköprü ve Alpullu – Kırklareli kısımları ile Karaağaç eksklavı 336 km. uzunluğundadır.

Osmanlı döneminde işletmeye açılan demiryolu hatları[değiştir | kaynağı değiştir]

Niğde Çiftehan Tren İstasyonu

Osmanlı döneminde yapılıp işletmeye açılan demiryollarının toplam uzunluğu 8.619 km.dir.[8] Ancak bu hatların 4559 km.lik kısmı yeni kurulan Türkiye Cumhuriyeti sınırlarında kalmıştır. Bu hatlardan 2.282 km.lik standart hat ve ~41,800 km.lik dar hat olan kısmı yabancı sermayeli şirketlere, 2.207 km.lik standart hat ve ~80 km.lik dar hat olan kısmı ise Devlet sermayeli şirketlere aittir.[6]

Kurtuluş Savaşı Dönemi (1919 – 1923)[değiştir | kaynağı değiştir]

Kurtuluş Savaşı'nda cepheye asker, silah ve erzak taşımada, cephelerden de geriye gazilerin taşınmasında, yani savaşın lojistiğinde sağladığı başarılarla, demiryolları Kurtuluş Savaşı'nın kazanılmasında önemli rol oynamıştır. Bu dönemde, daha sonradan Anadolu – Bağdat Demiryolları Müdüriyet-i Umumiyesi Müdürü olan, Behiç Erkin demiryollarının kusursuz işlemesindeki başarısından dolayı hem TBMM Takdirnamesi hem de İstiklâl Madalyası ile onurlandırılmıştır.

Cumhuriyet Dönemi[değiştir | kaynağı değiştir]

1923 – 1940 Dönemi[değiştir | kaynağı değiştir]

1936 yılındaki demiryolu altyapısı.

Bu dönemde mevcut demiryolu hatları devletleştirilmiş ve yeni demiryolu hatları inşa edilmiştir. 24 Mayıs 1924 tarihinde demiryollarının devletleşmesi için bir devlet şirketi olarak Anadolu – Bağdat Demiryolları Müdüriyet-i Umumiyesi kurulmuştur. 31 Mayıs 1927 tarihinde ise bir devlet kurumu olarak Devlet Demiryolları Limanları İdare-i Umumiyesi kurulmuştur. Böylece demiryollarının yapımı ve işletmesi bir arada yürütülmeye başlanmıştır. Anadolu topraklarında 1923 yılı itibarıyla 4559 km. olan demiryolu hattı uzunluğu, 1940 yılına kadar gerçekleştirilen çalışmalarla 8637 km.ye ulaşmıştır. 1932 ve 1936 yıllarında hazırlanan 1. ve 2. Beş Yıllık Sanayileşme Planları'nda, demir-çelik, kömür ve makine gibi temel sanayilere öncelik verilmiştir. Bu tür kitlesel yüklerin en ucuz ve güvenli biçimde taşınabilmesi açısından demiryolu yatırımları önemliydi. Bu planlarda demiryollarının şu hedefleri gerçekleştirmesi amaçlanmıştır:[6]

  • Potansiyel üretim merkezlerine ve doğal kaynaklara ulaşmak.

Ergani'ye ulaşan demiryolu bakır, Ereğli kömür havzasına ulaşan demir, Adana ve Çetinkaya hatları pamuk ve demir hatları olarak adlandırılmaktadır.

  • Üretim ve tüketim merkezleri ile yani limanlar ile ard bölgeler arası ilişkileri kurmak.

KalınSamsun, IrmakZonguldak hatları ile demiryoluna ulaşan limanlar 6'dan 8'e yükseltilmiştir. Samsun ve Zonguldak hatları ile İç ve Doğu Anadolu'nun deniz bağlantısı pekiştirilmiştir.

  • Ekonomik gelişmenin ülke düzeyinde yayılmasını sağlamak ve özellikle az gelişmiş bölgelere ulaşmak.

1927'de Kayseri, 1930'da Sivas, 1931'de Malatya, 1933'te Niğde, 1934 Elazığ, 1935 Diyarbakır, 1939'da Erzurum demiryolu ağına bağlanmıştır.

1940 – 1960 Dönemi[değiştir | kaynağı değiştir]

1940 – 1960 yılları arası demiryolları açısından "Durgunluk Dönemi"dir. Gerçekten de İsmet İnönü dönemindeki ekonomik kıtlığa, imkânsızlıklara rağmen, demiryolu yapımı II. Dünya Savaşı'na kadar sürdürülmüştür. Savaş nedeniyle 1940'tan sonra ise yavaşlamıştır. 1923 – 1960 yılları arasında yapılan 3.578 km. uzunluğundaki demiryolu hatlarının 3.208 km.lik kısmı, 1940 yılına kadar tamamlanmış olanlardır. Bu dönemde kurum Ulaştırma Bakanlığı'na bağlanarak 29 Temmuz 1953 tarihinde Türkiye Cumhuriyeti Devlet Demiryolları (TCDD) İşletmesi adını almıştır. Kurumun statüsü ise İktisadî Devlet Teşekkülü haline getirilmiştir. 1955 yılında ise ilk elektrikli hat olan SirkeciHalkalı arasında hizmet veren B1 banliyö hattı açılmıştır.

1960 – 2000 Dönemi[değiştir | kaynağı değiştir]

Kurtuluş Savaşı’ndan sonra tüm olanaksızlıklar içinde yılda ortalama 240 km. uzunluğunda demiryolu yapılırken, 1960 yılından sonra gelişen teknoloji ve maddi olanaklara rağmen yılda sadece 39 km. uzunluğunda demiryolu yapılabilmiştir. Bu tarihlerde demiryollarının geri plana atılmasının temel sebebi devletin ulaşım politikasının değişmiş olmasıdır.[9] Eski Başbakan ve Cumhurbaşkanı Turgut Özal da demiryolları ile ilgili "modası geçmiş bir ulaşım yöntemi" ve "Demiryolu komünist ülkelerin tercihidir, çünkü ulaşımı merkezi denetim amaçlıdır" demiştir.

Sonuç olarak, 1960 – 1997 yılları arasında, demiryolu uzunluğu %11 artmıştır. Ulaştırma sektörleri içindeki yatırım payları ise; 1960'lı yıllarda karayolu %50, demiryolu %30 pay alırken, 1985'ten bu yana demiryolunun payı %10'un altında kalmıştır. Türkiye'de karayolu yolcu taşıma payı %96, demiryolu yolcu taşıma payı ise %2'dir. Demiryollarının, mevcut altyapı ve işletme koşullarının iyileştirilmemesi ve yeni koridorlar açılamaması nedeniyle yolcu taşımacılığındaki payı bu yıllarda %38 oranında gerilemiştir.

2000 ve Sonrası Dönem[değiştir | kaynağı değiştir]

2002 yılında yaklaşık 14 milyon ton yük taşımacılığı gerçekleştirilmiş bulunmaktadır. Yük taşımacılığı sadece yurt içinde taşınan malları değil yurt dışından gelip başka ülkelere giden malzemeleri de kapsamaktadır.

Türkiye ulaşım sistemi içerisinde karayolu-demiryolu yük taşıma paylarına bakıldığında, karayolu yük taşıma oranı % 94, demiryolu yük taşıma payı ise %4'tür.[6]

TCDD hem varolan hatların yenilenmesi hem de yeni hatlar eklenmesi için sürekli devam eden bir çalışma içindedir. Özellikle varolan eski ray teknolojisini yenileyip yeni ve daha güncel bir sistem olan hızlı tren sistemine geçiş yapmaktadır.

TCDD 2003 yılında hızlı tren hatları döşemeye başladı. İlk hat olan Ankara – İstanbul YHT hattı 533 km.dir. Hattın Ankara-Eskişehir kısmı 245 km.den oluşmaktadır ve yolculuk süresi 65 dakikadır. İstanbul (Pendik)-Ankara arası yolculuk süresi ise 4 saat 5 dakikadır. Deneme seferleri 23 Nisan 2007, ticarî seferler 13 Mart 2009'da başlamıştır.[10]

Şebeke bilgileri[değiştir | kaynağı değiştir]

Türkiye'de Demiryolu Hattı Uzunllukarı (km)[11]
Anahat Diğer Demiryolları Hızlı Tren Genel Toplam
Elektrikli Toplam Elektrikli Toplam Toplam Elektrikli Toplam
1923 0 1.378 0 0 0 0 1.378
1925 0 1.579 0 0 0 0 1.579
1930 0 3.261 0 0 0 0 3.261
1940 0 6.947 0 0 0 0 6.947
1950 0 7.671 0 0 0 0 7.671
1960 0 7.895 0 0 0 0 7.895
1970 0 7.985 0 0 0 0 7.985
1980 392 8.397 72 1.747 0 464 10.144
1990 603 8.429 118 1.960 0 721 10.389
2000 1.752 8.671 370 2.251 0 2.122 10.922
2005 1.920 8.697 354 1.922 397 2.336 11.351
2010 1.919 8.722 354 1.976 888 2.273 11.586
2015 2.239 8.947 402 2.372 1.213 3.854 12.532
2016 2.672 8.947 465 2.372 1.213 4.350 12.532
2017 2.981 9.023 466 2.372 1.213 4.660 12.608
2018 3.600 9.131 552 2.396 1.213 5.467 12.740

Konvansiyonel yollar:

  • Elektrikli 4.254 km.
  • Sinyalli 4.533 km.
  • İki,üç ve dört yollu ana hatlar 1.283 km.

594 km.lik hızlı tren ana hattının tamamı çift hat, elektrikli ve sinyalli olarak inşa edilmiştir. Bu şekilde hızlı tren hattının toplam uzunluğu 1.184 km. etmektedir. (10 km. müselles yolu)

  • a Konvansiyonel: Elektrikli ve sinyalli olanlar dahil bütün konvansiyonel demiryollarını,
    • Elektrikli : Elektrikli trenlerin çalışmasına uygun hale getirilmiş konvansiyonel demiryollarını,
    • Sinyalli : Hat trafiğini düzenlemek için sinyalli hale getirilmiş konvansiyonel demiryollarını kapsar. Sinyalli hatlar, tek hatlı yollarda dahi %100'e varan kapasite artışı sağlar.[12]
  • b Hızlı tren : Hızlı tren yollarıdır. Elektrikli ve sinyalli olarak inşa edilmektedirler.
  • c Toplam : Bütün demiryollarının toplam uzunluğu
  • d : Çift hat yollar 2 ile çarpılarak uzunluk hesaplanmıştır.
  • A Osmanlı döneminde yapılıp işletmeye açılan demiryolu hatlarının toplam uzunluğu 8.619 km.dir.[8] Ancak bu hatların 4559 km.lik kısmı yeni kurulan Cumhuriyet topraklarında kalmıştır. Bu hatlardan 2.282 km.lik normal genişlik ve 70 km.lik dar hat yabancı sermayeli şirketlere, 2.207 km.lik normal genişlikte hat ise Devlet sermayeli şirketlere aitti.[6]
  • B 1.378 km. Cumhuriyet döneminin ilk devlet demiryolu şirketi olan yabancı ortaklı Anadolu – Bağdat Demiryolları'na ait olan uzunluktur. Bu şirket 1927'de tamamen devletleştirilerek T.C. Devlet Demiryolları ve Limanları İdaresi adını almıştır. Şirket ilerleyen yıllarda mevcut demiryolu hatlarını devletleştirerek ve yeni hatlar inşa ederek ağını genişletmiştir.
  • C 1929 yılında 67 km. çift normal hat Mersin-Tarsus-Adana Demiryolu devletleştirilmiştir.
  • D 1931'de 42 km. dar hat Bursa-Mudanya Demiryolu satın alındı.
    • 1934'te 695 km normal hat İzmir-Kasaba (Turgutlu) ve Uzantıları satın alındı.
    • 1935'te Ottoman Railway Company'den 610 km normal hat olan İzmir-Aydın ve Şubeleri satın alındı.
    • 1937'de Chemins de fer Orientaux Şirketi'nin Rumeli'deki demiryolları satın alındı.[6]
  • E 1948'de 42 km. dar hat Bursa-Mudanya Demiryolu ekonomik olmadığı gerekçesiyle kapatıldı.[6]
2016 itibarıyla Türkiye'deki demiryolları

Organizasyon[değiştir | kaynağı değiştir]

TCDD'nin hükûmet düzeyindeki denetimi, gözetimi, koordinasyonu ve ilişkileri Türkiye Cumhuriyeti Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı'nca yürütülmektedir. Merkezi Yönetim 18 ihtisas Daire Başkanlığı ile, Hukuk, Savunma ve Basın Halkla İlişkiler birimlerinden oluşmakta; demiryolu taşımacılığı ile ilgili hizmetler 7 Bölge Müdürlüğünce yürütülmektedir. Ayrıca 7 limanıyla verdiği hizmetlerin sorumluluğu Genel Müdürlüktedir. 2018 yılı itibarıyla 624 memur, 13736 sözleşmeli personel olmak üzere toplam personeli 14.360 çalışandır. TCDD'ye ait ortaklıklar, kuruluşlarla beraber bu sayı toplamı 27.540 kişiden oluşmaktadır.[13]

Bağlı ortaklıklar[değiştir | kaynağı değiştir]

TCDD'nin demiryolu endüstrisinde faaliyet gösteren dört bağlı ortaklığı bulunmaktadır:[3]

  • TÜLOMSAŞ – (Türkiye Lokomotif ve Motor Sanayii A.Ş., Eskişehir) - Lisans Lokomotif üretimi yapılmaktadır.
  • TÜVASAŞ – (Türkiye Vagon Sanayi A.Ş., Adapazarı) - Yolcu vagon üretimi yapılmaktadır.
  • TÜDEMSAŞ – (Türkiye Demiryolu Makinaları Sanayii A.Ş, Sivas) - Yük vagonları üretimi yapılmaktadır.
  • TCDD Taşımacılık AŞ – (Türkiye Cumhuriyeti Devlet Demiryolları Taşımacılık Anonim Şirketi, Ankara) - 6461 sayılı kanun gereği Altyapı işleri ile Tren işletmeciliğinin ayrılması amacıyla Yolcu ve Yük taşımacılık işlerinin yürütülmesi için tren işletmeciliğini sağlamak için kurulmuştur.[14][15][16]

TCDD yükümlü bulunduğu hizmetleri yürütmek için demiryolu şebekesini toplam 8 bölgeye ayırmıştır. Her bölge ayrı bir bölge müdürlüğünce idare edilmektedir. Bölge müdürlükleri ve merkezleri şu şekildedir:

TCDD kendisine ait bağlı ortaklıkların yanında demiryolu alanında çeşitli iştiraklere de ortaktır.

Görevleri ve verdiği hizmetler[değiştir | kaynağı değiştir]

TCDD'nin anahatlarda kullandığı bir elektrikli lokomotif – E52500

TCDD kuruluşundan beri yolcu taşımacılığı, yük taşımacılığı ve liman hizmetleri vermektedir.

Bir TCDD tren feribotu

Kuruluşun yasa ile belirlenmiş temel görevleri aşağıdaki gibidir:

  • Devletçe kendisine verilen demiryolları, liman, rıhtım ve iskeleleri işletmek, genişletmek ve yenilemek,
  • Kanun, tüzük, yönetmelikler ile kalkınma ve yıllık programlar çerçevesinde bağlı ortaklarını ve iştiraklerini yönlendirmek ve bunlar arasında koordinasyonu sağlamak,
  • Tamamlayıcı işler olarak gerektiğinde; demiryolları taşımacılığını tamamlayıcı nitelikteki, feribot dahil her türlü deniz ve kara taşıma işlerini yapmak,
  • Çeken ve çekilen araç ve gereçler ile benzerlerini yapmak ve yaptırmak; görevlerinin gerektirdiği ambar, antrepo, depo ve benzeri tesisler ile yolcu ihtiyaçları için gerekli tesisleri kurup işletmek,
  • Yurtiçinde ve dışında yapılmakta ve yapılacak olan, demiryolu inşaatlarını yalnız başına veya ortaklık halinde üstlenmek,
  • Faaliyet konuları ile ilgili olarak Bakanlar Kurulu tarafından verilen görevleri yapmakla yükümlü bulunmaktadır.[3]

Liman işletmeciliği[değiştir | kaynağı değiştir]

Haydarpaşa Limanı

TCDD işletmelerine bağlı olan ve işletmesi TCDD tarafından yapılan limanların listesi:

  1. Haydarpaşa Limanı
  2. İzmir Limanı
  3. Samsun Limanı
  4. İskenderun Limanı
  5. Bandırma Limanı
  6. Derince Limanı
  7. Mersin Limanı

Bu limanlardan Samsun, İskenderun, Bandırma ve Mersin limanları işletme hakkının uzun dönemli devredilmesi yoluyla özelleştirilmiştir.[17] Derince'nin de aynı yöntemle özelleştirilmesi için iki kez ihale açılmış, ancak ikisi de iptal edilmiştir.[18]

Yolcu taşımacılığı[değiştir | kaynağı değiştir]

Kondüktörün kontrol ettiği TCDD tren biletleri, 2010

TCDD; Türkiye Demiryolu Ulaştırmasının Serbestleştirilmesi Hakkındaki 6461 Sayılı Kanunun yasalaşmasından sonra Türkiye'deki demiryolu altyapısını Demiryolu Altyapı İşletmecisi olarak yönetmeye devam ederken, demiryollarındaki yük ve yolcu taşıma sorumluluğunu gerçekleştirmesi amacıyla Demiryolu Tren İşletmecisi olarak kurulan TCDD Taşımacılık A.Ş.ye devretmiştir.[19] TCDD Taşımacılık tarafından yolculuk ve yük taşımacılığında kullanılan trenler aşağıda sıralanmıştır:

Yüksek Hızlı Tren[değiştir | kaynağı değiştir]

Anahat trenleri[değiştir | kaynağı değiştir]

TCDD Taşımacılık tarafından anahatlarda yolcu taşımacılığı yapılmaktadır.

Mavi Trenler[değiştir | kaynağı değiştir]
Ekspres trenler[değiştir | kaynağı değiştir]

Bölgesel trenler[değiştir | kaynağı değiştir]

TCDD Taşımacılık anahatların yanı sıra idari olarak ayrılan bölgeleri içinde de yolcu taşımacılığı yapmaktadır.

Dizel lokomotif

Banliyö trenleri[değiştir | kaynağı değiştir]

TCDD Taşımacılık tarafından Ankara, İstanbul – Gebze (Kocaeli) ve İzmir kentlerinde banliyö trenleri ile şehiriçi toplu taşımacılık yapmaktadır.

Ankara Hipodrom TCDD banliyö durağı geçidinde Ankaralılar, Temmuz 2013

Uluslararası trenler[değiştir | kaynağı değiştir]

Avrupa ülkelerine yapılan taşımalar

Türkiye ile Avrupa ülkeleri arasında İstanbulSofya arasında İstanbul – Sofya Ekspresi, İstanbulBükreş arasında Bosfor Ekspresi hizmet vermektedir.[20]

Edirne ile Villach (Avusturya) arasında ise özel bir operatör tarafından oto kuşetli Optima Ekspresi işletilmektedir.[21]

Ortadoğu ülkelerine yapılan taşımalar
Türkiye – İran
Türkiye ile İran arasındaki bağlantı AnkaraTahran arasında haftada bir gün karşılıklı olarak işletilen ve kuşetli vagonlardan oluşturulmuş olan Trans Asya Treni ve VanTahran arasında haftada bir gün karşılıklı olarak işletilen ve 1. Mevkii kuşetli vagonlardan oluşturulmuş olan Van – Tahran Treni ile sağlanmaktadır.
Türkiye – Suriye
Türkiye ile Suriye arasında Suriye İç Savaşı sebebiyle bağlantı bulunmamaktadır.
Türkiye – Irak
Türkiye ile Irak arasında Suriye İç Savaşı sebebiyle bağlantı bulunmamaktadır.

Satış ve Pazarlama[değiştir | kaynağı değiştir]

Websitesi[değiştir | kaynağı değiştir]

Tcdd Taşımacılık yolcu biletleri Gar Müdürlüklerinden, yetkili acentelardan, internet sitesi ve uygulama üzerinden satın alınabilmektedir.

Yük taşımacılığı[değiştir | kaynağı değiştir]

Türkiye Cumhuriyeti Devlet Demiryolları Taşımacılık A.Ş.'n, n logosu

TCDD, elinde bulunan çeşitli yük vagonlarıyla hemen hemen her türlü yükü taşıma kapasitesine sahiptir.

Türkiye Cumhuriyeti Devlet Demiryolları Taşımacılık Anonim Şirketi (TCDD Taşımacılık A.Ş.), 6461 Sayılı Türkiye Demiryolu Ulaştırmasının Serbestleştirilmesi Hakkında Kanun tarafından verilen yetki ile TCDD tarafından kurulan demiryolları üzerinde yük, yolcu taşımasını yapacak olan anonim şirketidir.[22]

Demiryolu yük taşımacılığı toplu ve programlı taşımalara yöneliktir, ayrıca münferit taşımalar da gerçekleştirilmektedir. Yurtiçi yük taşımaları hem TCDD'ye ait vagonlarla yapılabildiği gibi hem de müşterinin kendisine ait vagonlarla yapılabilmektedir.[23] 2012 yılında demiryolu ile taşınan toplam 25,7 milyon ton yükün 6 milyon tonu bu özel vagonlarla taşınmıştır.[24]

Lojistik Köyler

TCDD, demiryolunun yük taşımacılığındaki payını arttırmak amacıyla, 18 bölgede lojistik köyler inşa etmektedir. 2023 yılına kadar tamamlanması hedeflenen lojistik merkezler ve 2013 sonu itibarıyla durumları şöyledir:[25][26]

Tamamlanmış Olan Lojistik Merkezler : Halkalı-İstanbul, Köseköy-Kocaeli, Gelemen-Samsun, Uşak, Hasanbey-Eskişehir, Gökköy-Balıkesir, Kaklık-Denizli,Türkoğlu-Kahramanmaraş, Palandöken-Erzurum

1. Etabı Tamamlanmış Olan Lojistik Merkezler : Boğazköprü-Kayseri

İnşaat/Proje Aşamasında Olan Lojistik Merkezler : Yeşilbayır-İstanbul, Bozüyük-Bilecik, Kayacık-Konya, Yenice-Mersin, Sivas, Kars, Mardin

Hızlı Tren Hatları ve Projeleri[değiştir | kaynağı değiştir]

Türkiye Yüksek Hızlı Tren hatları: bitirilmiş, inşaat halindeki ve plan aşamasındaki hatlar

TCDD 2003 yılında hızlı tren hatları projelerine başladı. İlk hat, toplam uzunluğunun 533 km. olması öngörülen İstanbul-Eskişehir-Ankara hattıdır. Yüksek Hızlı Tren'in şu anda Ankara – Polatlı – Pendik – Halkalı ve Ankara – Polatlı – Konya kısımları işletimdedir. Bu yollarda Ankara – Konya, Ankara – Halkalı ve Halkalı – Konya arasında düzenli yolcu taşımacılığına başlanmıştır.

Ankara – İstanbul YHT Hattı[değiştir | kaynağı değiştir]

Ankara - İstanbul arasındaki mevcut hattın toplamı 576 km. olup, tümü sinyalli ve elektriklidir. Mevcut hattan bağımsız, 250 km/saat operasyonel hıza uygun, çift hatlı, elektrikli ve sinyalli, olarak inşa edilen Hızlı Tren hattının Ankara – Eskişehir etabı 15 Mart 2009, Eskişehir – İstanbul etabıysa 25 Temmuz 2014'te tam faaliyete başlamış, Ankara – Eskişehir – İstanbul arasındaki demiryolu mesafesi 523 km.ye yolculuk süresi ise 3,5 saate inmiştir.[27]

İstanbul – Konya YHT Hattı[değiştir | kaynağı değiştir]

İstanbul-Konya yüksek hızlı demiryolu, Ankara – İstanbul yüksek hızlı demiryolundan Polatlı'da ayrılarak Konya'ya uzanan çift hatlı, elektrikli, sinyalli Yüksek Hızlı Tren hattıdır. İşletmeye açık olan Ankara – Konya ve Ankara – Eskişehir hatlarından bağımsız olarak 2013 yılında açılan hat, 355 km. uzunluğa sahiptir. Hatların birbirine entegre olmasıyla, 2014 yılından beri İstanbul – Eskişehir – Konya seferleri düzenlenmektedir. İstanbul – Eskişehir – Konya hattı yaklaşık 4,5 saatte kat edilmektedir.

Ankara – Konya YHT Hattı[değiştir | kaynağı değiştir]

Ankara – Konya YHT, Ankara – İstanbul YHT'den Polatlı'da ayrılarak güneye doğru inen çift hatlı, elektrikli, sinyalli hızlı tren demiryoludur.

Ankara'dan Konya'ya uzanan hattın uzunluğu 306 km.dir. Hattın 96 km.lik bölümü yapımı önceden tamamlanmış olan Ankara – İstanbul YHT Hattı'nı paylaşmaktadır. 212 km.lik PolatlıKonya etabının yapımı ise Ağustos 2006'da başlamış ve hattın tamamı 23 Ağustos 2011 tarihinde hizmete açılmıştır. Bu hat ile, eskiden (arada doğrudan bir hat olmaması dolayısıyla) 10 saat 30 dakika olan Ankara – Konya tren yolculuk süresi 70 dakikaya düşmüştür.[28] Proje kapsamında 7 köprü, 27 üst geçit, 83 altgeçit, 143 menfez, 2030 metre uzunluğunda bir tünel yapılmıştır.[28]

Ankara – İzmir YSD Projesi[değiştir | kaynağı değiştir]

Hattın Ankara'dan başlayarak sırasıyla AfyonkarahisarUşakManisa şehirlerinden geçerek İzmir'e ulaşması planlanmaktadır Polatlı'yı geçtikten sonra Ankara – Konya YHT'nin 120. km.sinde yer alan Kocahacılı mevkisinde çatallanarak Afyonkarahisar istikametine ilerleyecektir.[29]

Toplam uzunluğunun 624 kilometre ve toplam yapım maliyetinin 4 milyar TL olması beklenen projenin, birinci etabını Ankara – Afyonkarahisar, ikinci etabını Afyonkarahisar – Uşak – Eşme ve üçüncü etabını ise Eşme – Manisa – İzmir arası oluşturmaktadır. Hat tamamlandığında, Ankara – İzmir arasındaki seyahat süresi 3,5 saat, Ankara – Afyonkarahisar ise 1,5 saat olacaktır.[29]

Hattın 287 kilometrelik Ankara – Afyonkarahisar etabının altyapı yapım sözleşmesi 11 Haziran 2012'de Sigma-Burkay-Makimsan-YDA iş ortaklığı ile imzalanmıştır. 167 km. uzunluğunda olan etabın 3 yıl içerisinde bitirilmesi hedeflenmektedir. İkinci etap olan Afyonkarahisar – Uşak – Eşme'nin yapım ihalesine bu yıl sonuna kadar çıkılması planlanmaktadır. Eşme – Manisa – İzmir etabının ise uygulama projelerine ait revizyon çalışmaları devam etmektedir.[29]

2013 sonu itibarıyla 130 milyon TL harcanan, gerçekleşme oranı %6'da olan projenin 2017 yılında tamamlanması planlanıyor.[30]

Ankara – Sivas – Kars YHT Hattı Projesi[değiştir | kaynağı değiştir]

Doğu Anadolu ve Sivas'ın Türkiye'nin büyük kentlerine (İstanbul, Ankara, İzmir) daha kısa sürede ulaşımını sağlamak ve hızlı demiryolu ile bağlantısını gerçekleştirmek amacı ile Ankara – SivasKars arasında bir yüksek hızlı demiryolu yapılması planlanmıştır.[31]

Ankara – Sivas etabı

442 km.lik Ankara – Yozgat – Sivas hattının 293 km.lik Yerköy – Sivas etabının yapımına Şubat 2009'da başlanmış ve fiziki altyapılar %80 oranında tamamlanmıştır. 174 km.lik Ankara – Yerköy hattı projesi minimum hızın saatte 250 km. olması için hâlen planlama aşamasındadır.

Sivas – Kars etabı

Hattın Sivas – ErzincanErzurum – Kars etabının yapımı henüz plan aşamasındadır.

Bandırma – Bursa – Osmaneli YSD Projesi[değiştir | kaynağı değiştir]

Bursa'nın diğer büyük şehirlere ve Anadolu'ya demiryoluyla bağlanmasını sağlamanın amaçlandığı, ticarette demiryolu vasıtasıyla Gemlik limanını da kullanarak İstanbul'un yükünün azaltılmasının planlandığı projedir. Bandırma'dan başlayarak, Bursa ve Yenişehir'den geçerek, Osmaneli'nde mevcut İstanbul – Ankara hızlı tren hattına bağlanması planlanan Bursa hızlı tren projesinin 2018 yılında aktif hale gelmesi beklenmektedir.

Projenin Bursa – Yenişehir arasındaki 75 kilometrelik bölümünün altyapısını, 393 milyon lira bedelle, YSE Yapı-Tepe İnşaat iş ortaklığı 2015 yılı içerisinde gerçekleştirmiştir. Şu anda bu bölümdeki çalışmalar Çelikler Holding tarafından yapılmaktadır. Hat tamamlandığında İstanbul – Eskişehir – Ankara hızlı tren hattı ile entegre olacak ve Ankara – Bursa ve İstanbul – Bursa arası seyahat süreleri 2,5 saate düşecektir.

Konya – Çanakkale – İpsala YHT Projesi[değiştir | kaynağı değiştir]

Güzergâhı Konya – Afyonkarahisar – KütahyaBalıkesirÇanakkaleİpsala Sınır Kapısı'dır. Hattın devreye girmesiyle İzmir – Ankara hattına Afyonkarahisar'da entegrasyonu ile İzmir – Konya yüksek hızlı demiryolu, Konya – Kütahya yüksek hızlı demiryolu ve Kütahya – Balıkesir yüksek hızlı demiryolu açılmış olacaktır.

Ayrıca Kütahya – Eskişehir bağlantısı ile Balıkesir – Ankara hızlı tren hattı ve Çanakkale – Ankara Hızlı tren hattı ile Afyonkarahisar – İstanbul hızlı tren hattı açılmış olacaktır.[32]

İstasyonlar[değiştir | kaynağı değiştir]

2011 yılı verilerine göre demiryolları üzerinde 62 adet müdürlük ve 76 adet şeflik statüsünde gar ve 279 adet şeflik statüsünde istasyon vardır. Ayrıca 8 adet memurlu ve 296 adet memursuz durak ve 98 adet sayding vardır.[33]

Tarihi ve mimarı özellikleri bakımından ön plâna çıkan bazı TCDD gar ve istasyonların şunlardır:

Alsancak Garı (1858)
İzmir Alsancak Garı
"İzmir'den Aydın'a Osmanlı Demiryolu"nun ilk durağı olan Alsancak Garı'nın (eski adıyla Punta Garı) inşasına 1857'de Vali Mustafa Paşa döneminde başlanmış ve istasyon 1858'de hizmete girmiştir. 2006'da onarımına başlanan gar, 2010 yılında tekrar hizmete açılmıştır ve sadece İZBAN trenleri tarafından kullanılmaktadır.
Sirkeci Garı (1888)
İstanbul Sirkeci Garı
İstanbul'un Avrupa yakasında Sarayburnu'nda bulunan Sirkeci Garı'nın inşaasına 11 Şubat 1888 günü başlanmış ve 3 Kasım 1890'da gar hizmete açılmıştır. Mimarı Alman mimar ve mühendis August Jachmund'dur.[34]
Haydarpaşa Garı (1908)
İstanbul Haydarpaşa Garı
Osmanlı için çok büyük bir önem arz eden Bağdat Demiryolu’nun başlangıç noktasına görkemli bir yapı inşa etme arzusuyla II. Abdülhamid tarafından inşa ettirilmiştir. Otto Ritter ve Helmuth Cuno adında iki Alman mimar tarafından tasarlanan garın inşaasına 30 Mayıs 1906 tarihinde başlanmış ve 1908 yılında tamamlanmıştır.
Bina 6 Eylül 1917 tarihinde I. Dünya Savaşı'nda kullanılmak üzere trenlere yüklenmek amacıyla bekleyen cephanenin patlamasıyla yıkılmış ancak çatısı hariç tekrar aslına uygun olarak inşa edilmiştir.[35]
Ankara Garı (1937)
Ankara Garı

Ankara Tren Garı, TCDD'nin Ankara'daki ana tren istasyonudur. İlk binası Osmanlı Anadolu Demiryolları'nın bir istasyonu olarak 1892 yılında yapılmıştır. Mevcut ana gar binası inşaasına 4 Mart 1935 tarihinde başlanmış ve 30 Ekim 1937 tarihinde tamamlanmıştır.

Galeri[değiştir | kaynağı değiştir]

Araç stoğu[değiştir | kaynağı değiştir]

Lokomotifler[değiştir | kaynağı değiştir]

Model Resim Numarası Yapılış Yılı Satın Alma Yılı Tip Güç Üretici (Tasarlayıcı) Notlar
DE24000 İç Anadolu Mavi Treni, Karaman.jpg 24001-24418 1970-84 1970-84 Dizel Elektrik 2360 hp (1760 kW) TÜLOMSAŞ (SMTE) Tüm filonun dizel motor dönüşümü için üretildi
DE18000 18001-18005 1970 1970 Dizel Elektrik 1800 hp (1320 kW) SMTE
DE18100 A Turkish DE18100 at Menemen.JPG 18101-18120 1978 1978 Dizel Elektrik 1800 hp (1320 kW) SMTE 3. Bölge'de kullanıldı
DE11000 TCDD DE11052.jpg 11001-11085 1985 1985 Dizel Elektrik 1065 hp (780 kW) Krauss-Maffei, TÜLOMSAŞ İlk 20'sini Krauss-Maffei son 60'ını TÜLOMSAŞ üretti
DE22000 Karesi at Menemen.JPG 22001-22086 1985-89 1985-89 Dizel Elektrik 2200 hp (1620 kW) TÜLOMSAŞ (Electro-Motive Division)
E43000 TCDD E43012 at Haydarpaşa.jpg 43001-43045 1987 1987 Elektrik 4260 hp (3180 kW) TÜLOMSAŞ (Toshiba)
DH7000 TCDD DH7007 at Sirkeci.jpg 7001-7020 1994 1994 Dizel Hidrolik 710 hp (522 kW) TÜLOMSAŞ
E52500 TCDD E52522 at Hyderpasa.jpg 52501-52520 1967 1998–2005 Elektrik 5180 hp (3860 kW) Končar (ASEA) 1967 model JŽ Class 441
DH9500 TDCC DH9519.jpg 9501-9526 1999 1999 Dizel Hidrolik 950 hp (700 kW) TÜLOMSAŞ
DE33000 A DE33000 at Bandirma Station.JPG 33001-33089 2003-04 2003-04 Dizel Elektrik 3300 hp (2463 kW) TÜLOMSAŞ (Electro-Motive Diesel) DE22000 baz alınarak üretildi
DE36000 resim için tıkla 36001- 2014- 2014- Dizel Elektrik 3700 hp (2750 kW) General Electric (GE) ve TÜLOMSAŞ Powerhaul HHPI PH37ACai
E68000
E 68 017.jpg
68001-68080 2013- 2014- Elektrik 6800 hp (5 MW) Hyundai Rotem, TÜLOMSAŞ Tüm hatların elektrikli hatta dönüştürülmesi projesi kapsamında dizel lokomotiflerin yerini alması için üretildi.
E1000
E1000lokomotif.jpg
2015- 2016- Elektrik 1360 hp (1 MW) TÜBİTAK MAM, TÜLOMSAŞ Örnek

Tren setleri[değiştir | kaynağı değiştir]

Model Resim Numarası Yapılış Yılı Tip Güç Üretici (Tasarlayıcı) Notlar
MT5500 MT55097 at Basmane.JPG 5501-5511 1968 Dizel tren seti 810 kW Fiat
E14000 E14000s at Goztepe-1.JPG 14001-14075 1979 Elektrikli tren seti 520 kW TÜVASAŞ (Groupement 50Hz)
DM15000 15001-15012 2009 Dizel tren seti 650 kW EUROTEM
HT65000 HızlıtrenEsk.jpg 65001-65012 2009- Elektrikli tren seti 4800 kW CAF Maks. 250 km/sa yapabilen TCDD Yüksek Hızlı Trenleri
E22000 İZBAN Train.JPG 22001-22033 2009- Elektrikli tren seti CAF İZBAN banliyö trenleri
E23000 E23023.jpg 23001-23032 2009- Elektrikli tren seti EUROTEM
MT30000 TCDD Toros Express approaching Eregli Station.jpg 30001-30024 2011-2014 Dizel tren seti 650 kW TÜVASAŞ (Hyundai Rotem) Toros Ekspresi, 17 Eylül Ekspresi
E32000 MarmarayAyrılıkÇeşmesiStation.JPG 32001-32054 2011- Elektrikli tren seti EUROTEM Marmaray'da kullanılacak 10 vagonlu ve kullanılan 5 vagonlu setler
HT80000 TCDD HT80000 Siemens Velaro.jpg HT80001 (Velaro D) HT80101–HT80116 (Velaro TR) 2013-2017- Elektrikli tren seti 8000 kW Siemens Maks. 300 km/sa yapabilen TCDD Yüksek Hızlı Tren seti

Ray Otobüsleri[değiştir | kaynağı değiştir]

Model Resim Yapılış Yılı Tip Üretici
Intercity Fleet 1980-90 Coach, Couchette, Diner, Generator TÜVASAŞ
Regional Fleet 1972 Coach TÜVASAŞ
MT5600 1990 Coach TÜVASAŞ
TVS2000 1992 Coach, Diner, Couchette, Sleeper, Generator TÜVASAŞ
MT5700 TCDD MT5700.JPG 1993 Coach Fiat

Emekli Lokomotifler[değiştir | kaynağı değiştir]

Model Resim Numarası Yapılış Yılı Satın Alma Yılı Tip Güç Üretici (Tasarlayıcı) Notlar
DH33100 TCDD DH33121.jpg 33101-33105 1953 1953 Dizel Hidrolik 350 hp (260 kW) MaK TCDD'nin ilk dizel lokomotifi.
E40000 TCDD E40000 at Haydarpaşa.jpg 4001-4003 1955 1955 Elektrik 2170 hp (1620 kW) Alsthom TCDD'nin ilk elektrikli hattı için alındı
DH44100 44101-44106 1955 1955 Dizel Hidrolik 800 hp (590 kW) MaK
DE20000 20001-20005 1957-58 1957-58 Dizel Elektrik 1800 hp (1320 kW) General Elektrik
DH6000 6001 1959 1959 Dizel Hidrolik 610 hp (445 kW) Jenbacher Tip DH600C
DH4100 4101 1960 1960 Dizel Hidrolik 410 hp (300 kW) Jenbacher Tip DH400C
DH6500 6501-6540 1960 1960 Dizel Hidrolik 650 hp (480 kW) Krupp
DH27000 27001-27003 1961 1961 Dizel Hidrolik ???? Krauss-Maffei
DE21500 21501-21540 1964-65 1965 Dizel Elektrik 1580 hp (2150 kW) General Elektric
DH3600 3601-3624 1968 1968 Dizel Hidrolik 350 hp (260 kW) MaK DE22000 baz alınarak üretildi.
DH11500 11501-11511 1960 1982 Dizel Hidrolik 1100 hp (810 kW) MaK Deutsche Bahn'dan alındı.

Kültürel etkinlikler[değiştir | kaynağı değiştir]

TCDD 150. yıl kutlamaları için bastırılmış bir posta pulu

150. yıl kutlamaları[değiştir | kaynağı değiştir]

TCDD, kuruluş yılı olarak İzmir-Aydın Demiryolu'nun inşaasının başladığı tarih olan 1856 yılını kabul etmektedir ve bu nedenle 2006 yılında 150. yaşını kutlamak amacıyla çok çeşitli kutlamalar düzenlemiştir. TCDD Ankara Garı'nda düzenlenen kutlamalarda dönemin Ulaştırma Bakanı Binali Yıldırım ve Kültür Bakanı Atilla Koç açılış konuşmalarını yapmıştır. Açılış konuşmalarının ardından, restorasyon çalışmaları tamamlanan ve Türk Demiryollarının ilk istasyonu Kemer'de yapılan temsilî temel atma törenine Bakan Binali Yıldırım start vermiştir. İlk rayın döşenmesi tele-konferans bağlantısı ile Ankara Garı'ndan izlenmiştir.

Sanatsal etkinlikler[değiştir | kaynağı değiştir]

1990'da Demiryolarını Sevenler Derneği bünyesinde Metin Taşdemir ve Yusuf Aksongür tarafından kurulan Demiryolu Sanat Tiyatrosu perdelerini açmıştır. Oynadıkları ilk oyun Hidayet Sayın'ın "Köklerdeki Kurtlar" oyunudur. Oyunun yönetmenliğini Yusuf Aksongür yapmıştır. Tiyatro Topluluğu süreç içinde; Köklerdeki Kurtlar, Makine, Karımla Evleniyorum, Ağaçlar Ayakta Ölür, Hadi Öldürsene Canikom, İki Sıkılgan, Midirfillik, Ah Şu Gençler, Boyacı, Pembe Treni Kim Durduracak ve Trenli Masallar adlı oyunları sahnelemiştir. Ayrıca Demiryolu Sanat Tiyatrosu'nda her yıl Kasım-Mayıs ayları arasında düzenlenen ücretsiz tiyatro kursları verilmektedir.

TCDD Müzeleri[değiştir | kaynağı değiştir]

Millî Mücadelede Atatürk Konutu ve Demiryolları Müzesi[değiştir | kaynağı değiştir]

24 Aralık 1964 tarihinde ziyarete açılmış olan müzenin bulunduğu bina, 1892 yılında Bağdat Demiryolu'nun yapımı esnasında yapılmış ve eski adı "Direksiyon Binası"dır. Ankara Garı kompleksi içinde yer almaktadır. 27 Aralık 1919 tarihinde Atatürk'ün Ankara'ya gelmesiyle Başkomutanlık karargahı ve konutu olarak kullanımına tahsis edilmiştir. Bu bina içinde Atatürk ve ekibi çok önemli kararlar almıştır. Bunlardan birkaçı; 1 Ekim 1921 tarihinde, Fransızlarla yapılan anlaşmanın görüşmeleri ve imza töreni bu binada gerçekleşmiş, 23 Nisan 1920 tarihinde TBMM'nin oluşturulması ile bugünün her yıl 23 Nisan Millî Egemenlik ve Çocuk Bayramı olarak kutlanmasının kararları bu binada alınmıştır.[36]

TCDD Demiryolları Müzesi ve Sanat Galerisi[değiştir | kaynağı değiştir]

1990 yılında demiryolları mimarları tarafından restore edilerek ziyarete açılmış olan müzenin binası, demiryolları mimarlarından Kemal Suha Esen tarafından "Ankara Oteli" olarak projelendirilmiş. Ancak, bina hiçbir zaman bu amaçla kullanılmamıştır. Bina müze olarak kullanıma açılmadan önce sırasıyla İşletme Müdürlüğü, Muhasebe Müdürlüğü, Yükseköğrenim Öğrenci Yurdu, Kısım Şefliği, Eğitim ve Öğretim Dairesi amacıyla kullanmıştır.[37]

Atatürk Vagonu[değiştir | kaynağı değiştir]

Atatürk'ün yurt gezilerinde, 1935 ile 1938 yılları arasında kullandığı Beyaz Tren'in özgün tek örneği olan vagon; Ankara Garında 1964 yılından beri sergilenmektedir. Kültür Bakanlığı Anıtlar ve Müzeler Genel Müdürlüğünce 1991 yılında "Atatürk'e ait korunması gerekli kültür varlığı" olarak tescil edilmiştir.

Vagonun teknik özellikleri:

  • Darası: 46.3 ton
  • Uzunluğu: 14.8 m.
  • İmalatçı firma: LHV Linke Hofmann-Werke, Breslau, 1935

Atatürk'ün yurt gezilerinde kullanılan vagon, onun naaşının İzmit'ten Ankara'ya taşınmasında da kullanılmıştır.[38]

Ankara Açık Hava Buharlı Lokomotif Müzesi[değiştir | kaynağı değiştir]

Celâl Bayar Bulvarı Ankara Gar Sahası üzerinde bulunan müze bir açık hava müzesidir. Müzenin içinde TCDD tarafından kullanılmış ve gerek yaş nedeniyle gerekse teknoloji nedeniyle emekliye ayrılmış çeşitli buharlı lokomotifler yer almaktadır.[39] Yüksek Hızlı Tren ve Başkentray projesi kapsamında yapılacak olan gar inşaatı nedeniyle bulunduğu yerden başka bir yere taşınmıştır.

İstanbul Demiryolu Müzesi[değiştir | kaynağı değiştir]

TCDD İstasyonlarında bilet Satış gişelerinde kullanılan Kompostör

Müze 1890 yılında hizmete girmiş ve Alman mimar ve mühendis A. Jasmund tarafından tasarlanmış olan Sirkeci Garı içinde 23 Eylül 2005 tarihinde ziyarete açılmıştır. Müzede yaklaşık 300 kültür varlığı sergilenmektedir.[40]

İzmir Müze ve Sanat Galerisi[değiştir | kaynağı değiştir]

Müzeye ev sahipliği yapan bina, 19. yüzyılda Alsancak'ta yaşayan İngiliz tüccarlar tarafından emtia deposu olarak yaptırılmıştır. Binanın yapım tarihi İzmir-Aydın Demiryolu'nun yapımına başlanılan tarih olan 1856 yılından bile eskidir. Bina 1860'larda İzmir-Aydın Osmanlı Demiryolu Şirketi yöneticisinin lojmanı olarak kullanılmıştır. Demiryollarının kamulaştırılmasını takiben de binanın hemen komşuluğunda yer alan ve aynı mimari özellikleri taşıyan büyüklü küçüklü toplam 5 yapıyla birlikte lojman olarak kullanılmıştır.Bina 1990 yılında Müze ve Sanat Galerisi olarak düzenlenmiş ve ziyarete açılmıştır.[41]

Eskişehir Müzesi[değiştir | kaynağı değiştir]

Eskişehir Garı'nda yer alan müze, TÜLOMSAŞ Genel Müdürlüğü'nden ve Eskişehir'deki iş yerlerinden temin edilen malzemelerin sergilenmesi amacıyla 1997 yılında ziyarete açılmıştır.[42]

Komşu ülkelere bağlantılar[değiştir | kaynağı değiştir]

TCDD Genel Müdürleri[değiştir | kaynağı değiştir]

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. ^ "Bütçe 2019" (PDF). www.uab.gov.tr. Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı. 
  2. ^ "İstatistik Yıllığı (2014-2018)" (PDF). http://www.tcdd.gov.tr/.  |website= dış bağlantı (yardım)
  3. ^ a b c TCDD İstatistik Yıllığı 2001-2005
  4. ^ "Hakkında". tcddtasimacilik.gov.tr. 23 Kasım 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Mayıs 2018. 
  5. ^ kent ve demiryolu
  6. ^ a b c d e f g h TCDD İnternet sitesi tarihçe sayfası Bu kaynağın hazırlanmasında kullanılan kaynaklar:
    • CAN, Bülent Bilmez, Demiryolundan Petrole Chester Projesi (1908-1923), Tarih Vakfı Yurt Yayınları, İstanbul, Mayıs 2000,
    • EVREN, Güngör, Demiryolu, Birsen Yayınevi, İstanbul, 1998.
      ISBN 975-511-193-X
    • ENGİN, Vahdettin, Rumeli Demiryolları, Eren Yayınları, İstanbul, 1993.
      ISBN 975-7622-21-4
    • GÜREL, Ziya, Kurtuluş Savaşında Demiryolculuk, Türk Tarih Kurumu Yayınları, Ankara, 1989.
    • ONUR, Ahmet, Türk Demiryolları Tarihi (1860-1953, T.C. M.S.V. Kara Kuvvetleri Kumantanlığı Yayınları, Ankara, 1953.
    • ÖZDEMİR, Mehmet, Mütareke ve Kurtuluş Savaşı Baslangıç Dönemlerinde Türk Demiryolları- Yapısal Ekonomik Sorunlar (1918-1920), Kültür Bakanlığı Yayınları, Ankara, 2001.
    • YAZICI Necdet, "Demiryollarımızın Dünü, Bugünü ve Geleceği", Kardelen Dergisi, Ocak-Mart 1995,
    • ZEYBEK, Hülya, "AB ile Entegrasyona Doğru Demiryolları", Dünya Gazetesi, 03.05.2002
    • Değişim Sürecinde Kamu Hizmetleri ve Demiryolu Politikalari Sempozyumu (2003), Makine Mühendisleri Odası Yayınları, Ankara, 2003.
    • 1. Ulusal Demiryolu Kongresi Bildirileri , Ankara, 1979.
    • 2. Ulusal Demiryolu Kongresi Bildirileri, Tisamat B.S., Ankara, 1997.
    • Demiryollarının Modernizasyonu Yeni Bir Gelisme Stratejisi, Demiryol-İş Sendikasi Yayınları, Ankara, 1996
  7. ^ "TÜLOMSAŞ tarafından hazırlanmış Demiryolu tarihi notları". 30 Eylül 2011 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Nisan 2007. 
  8. ^ a b Cumhuriyet öncesi yapılan ve bugün kullanılan demiryolu hatları
  9. ^ 1950'li Yıllarda Türk Ekonomisi Üzerine Amerikan Kalkınma Reçeteleri Hilts Raporu, Thornburg Raporu, Barker Raporu, Sami Güven, Ezgi Kitabevi Yayınları, Bursa-Eylül 1998 ISBN 975-7763-59-4
  10. ^ Hızlı tren seferlerine başladı
  11. ^ http://tcdd.gov.tr/content/35 12 Eylül 2018 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. TCDD İstatistikleri
  12. ^ TCDD Hedef 2023 - Sayfa 32
  13. ^ http://www.tcdd.gov.tr/files/istatistik//20142018yillik.pdf
  14. ^ http://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2013/05/20130501-1.htm
  15. ^ http://www.tcdd.gov.tr/hakkinda+m72
  16. ^ http://www.tcdd.gov.tr/content.php?cntId=912
  17. ^ Uysal, Onur. Türkiye'nin Demiryolu Bağlantılı Limanları, Rail Turkey, 12 Şubat 2014
  18. ^ Uysal, Onur. Derince Limanı'na Kimler Talip Oldu, Rail Turkey, 20 Ocak 2014
  19. ^ http://www.tcddtasimacilik.gov.tr/sayfa/hakkimizda/
  20. ^ [1]
  21. ^ Uysal, Onur. Avrupa'yı Türkiye'ye Bağlayan Trenler, Rail Turkey, 20 Şubat 2014
  22. ^ http://www.tcddtasimacilik.gov.tr/
  23. ^ TCDD İnternet Sitesi Yük Taşımacılığı ile ilgili bilgiler
  24. ^ Uysal, Onur. Türkiye’nin Lider Demiryolu Şirketleri 2012 – Özel Vagon İşletmecileri. Rail Turkey. 30 Temmuz 2013.
  25. ^ TCDD Web Sitesi, Lojistik Köyler
  26. ^ Uysal, Onur. Yük Taşımacılığında 2023 Hedefleri – Lojistik Merkezler. Rail Turkey. 5 Aralık 2013
  27. ^ [2][ölü/kırık bağlantı]
  28. ^ a b "TCDD Ankara-Konya hızlı tren hattı". 19 Aralık 2010 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 28 Ağustos 2012. 
  29. ^ a b c Ankara-İzmir YHT için imzalar atıldı[ölü/kırık bağlantı]
  30. ^ Uysal, Onur. Hızlı Trene Yılda 5 Milyar Gerekiyor. Rail Turkey. 30 Ocak 2014.
  31. ^ "Arşivlenmiş kopya". 16 Aralık 2007 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 23 Kasım 2007. 
  32. ^ Kütahya-Konya arasına çift hatlı demiryolu projesi[ölü/kırık bağlantı]
  33. ^ TCDD şebekesinde işyerlerinin il ve statülerine göre dağılımı
  34. ^ TCDD İnternet Sitesindeki Sirkeci Garı ile ilgili yazı
  35. ^ Konuyla iligli Enis Umer'in Sabah gazetesindeki 29 Ekim 2006 tarihli yazısı
  36. ^ Millî Mücadelede Atatürk Konutu ve Demiryolları Müzesi
  37. ^ TCDD Demiryolları Müzesi ve Sanat Galerisi
  38. ^ Atatürk'ün Yurt Gezilerinde Kullandığı Vagon
  39. ^ Ankara Açık Hava Buharlı Lokomotif Müzesi
  40. ^ İstanbul Demiryolu Müzesi
  41. ^ İzmir Müze ve Sanat Galerisi
  42. ^ TCDD Eskişehir Müzesi
  43. ^ Railway Gazette International - Ocak 2008 s. 51

Ayrıca bakınız[değiştir | kaynağı değiştir]

Dış bağlantılar[değiştir | kaynağı değiştir]