Toprak Mahsulleri Ofisi

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Gezinti kısmına atla Arama kısmına atla
Toprak Mahsulleri Ofisi
TMO
Tmo.png
TMOoncephe.jpg
Toprak Mahsulleri Ofisi Genel Müdürlük Binası
Genel bilgiler
Kuruluş Tarihi 13 Temmuz 1938 (80 yıl önce) (1938-07-13)
Türü Kamu kuruluşu
Bağlılığı Türkiye Cumhuriyeti Tarım ve Orman Bakanlığı
Adres Ankara
Yönetici(ler)
  • İsmail Kemaloğlu, Genel Müdür
Websitesi tmo.gov.tr
TMO Silosu
TMO Liman Silosu

Toprak Mahsulleri Ofisi (TMO), 1938 yılında kurulan, sermayesinin tamamı devlete ait, 8/6/1984 tarihli ve 233 sayılı Kamu İktisadi Teşebbüsleri Hakkında Kanun Hükmünde Kararname (KHK) hükümlerine tabi, tüzel kişiliğe ve faaliyetlerinde özerkliğe sahip, sorumluluğu sermayesi ile sınırlı bir İktisadi Devlet Teşekkülü’dür.

Hukukî dayanağı, 11/12/1984 tarihli ve 18602 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren TMO Ana Statüsüdür. Teşekkül, yukarıda sözü edilen KHK ve TMO Ana Statü hükümleri saklı kalmak üzere özel hukuk hükümlerine tabidir. Denetimi Sayıştay tarafından yapılan ve merkezi Ankara'da olan TMO, T.C. Gıda, Tarım ve Hayvancılık Bakanlığı’nın ilgili kuruluşudur. İlgili olduğu Bakanlık, Başbakanlığın teklifi ve Cumhurbaşkanlığı’nın onayı ile değiştirilebilir.

Kurumun Organları; Yönetim Kurulu ve Genel Müdürlük’tür. Merkez ve taşra teşkilatı biçiminde örgütlenen TMO, merkezde Genel Müdürlük, taşra teşkilatında şube müdürlükleri ve bunlara bağlı olarak çalışan ajans amirlikleri şeklinde bir organizasyon yapısına sahiptir. Ayrıca, Türkiye'nin hemen her yöresinde bulunan tesisli ekipleri ve yoğun alım dönemlerinde faaliyete geçirilen geçici alım merkezleriyle tarım sektörüne yıllardır hizmet vermektedir. Ülkemizin afyon tekelini yürütmekle de görevli olan TMO'nun, Bolvadin'de Afyon Alkaloidleri Fabrikası İşletme Müdürlüğü adında haşhaş kapsülünden morfin ve türevlerini imal eden bir birimi daha bulunmaktadır.

Kurumda hizmetler, memur, sözleşmeli ve işçi statüsündeki personel tarafından yerine getirilmektedir.TMO, Türkiye'nin her bölgesinde, limanlar ve yoğun üretim alanları dikkate alınarak çeşitli cins ve tonajlarda depolar yaptırmıştır. Mevcut depolama kapasitesi 4 milyon ton civarındadır.

Tarihçe[değiştir | kaynağı değiştir]

Birinci Dünya Savaşı sırasında savaşın yaşandığı ülkelerdeki sanayi tesislerinin büyük kısmı yok olmuştur. Savaş sonrasında tarıma yönelmeyi zorunlu kılan bu durum sonucunda tarımsal üretim hızla artmıştır. Özellikle buğday stokları büyüyerek dış piyasada amansız bir rekabet baş göstermiş, 1928 sonrasında birçok ülkede buğday fiyatlarının aşırı düşmesi ile de büyük bir ekonomik kriz gündeme oturmuştur.

Bu gelişme üzerine hükümet 10/07/1932 tarihinde yürürlüğe giren 2056 sayılı kanunla T.C. Ziraat Bankasını buğday alımıyla görevlendirmiştir. Daha sonra, T.C. Ziraat Bankasına, depo ihtiyacının karşılanması için silo ve ambar inşası hakkında çıkarılan 11/06/1933 tarihli ve 2303 sayılı kanunla hububat muhafaza tesisleri kurma görevi de verilmiştir. Ziraat Bankası 1932/1933 yıllarında çoğu Orta Anadolu'da olmak üzere muhtelif alım merkezleri açmıştır.

Bu faaliyetler sonucunda buğday üretimi artmıştır. Bu arada yoğunlaşan İkinci Dünya Savaşı belirtileri, T.C. Ziraat Bankasında Buğday Masası Şefliği adı altında bir birim tarafından yürütülen işlerin, oluşturulacak başka bir kuruluşa devredilmesini zorunlu kılmıştır.

Bu noktadan hareketle, 13/07/1938 tarihli Resmi Gazete'de yayımlanan 24/06/1938 tarihli ve 3491 sayılı kanunla iktisadi devlet teşekkülü niteliğinde ve buğday işleri ile iştigal etmek üzere TMO kurulmuş ve 9.620.514 Lira’lık ödenmiş sermaye ile faaliyete geçmiştir. Bu kanunla, TMO’ya; buğday fiyatlarının üreticiler bakımından normalin altına düşmesinin ve tüketici halk aleyhine yükselmesinin engellenmesi, buğday piyasasının korunması ve düzenlenmesi, gerektiğinde buğday ithalatı ve ihracatı yapması, dünya buğday üretimi ve hareketlerini takip etmesi, gerekli görülecek yerlerde un ve ekmek fabrikaları kurması, uyuşturucu maddelerle ilgili devlet tekelini yürütülmesi ve benzeri görevler verilmiştir. TMO’nun bugün limanlar ve yoğun üretim alanları dikkate alınarak imal edilmiş çeşitli cins ve tonajlarda yurt sathında 4 milyon ton civarında kapasiteye sahip kapalı deposu mevcuttur. Bugünkü sermayesi 2.050.000.000 TL olup, tamamı Devlete aittir.

TMO’ya 27 Ekim 1939 tarihinde arpa ve yulaf, 28 Kasım 1940 tarihinde çavdar, 25 Nisan 1941 tarihinde mısır, 13 Ağustos 1941 tarihinde de başta pirinç olmak üzere; bitkisel ve hayvansal yağlar, et ve balık, yonca tohumu ve bakliyat alımı görevleri verilmiştir.

İkinci Dünya Savaşı’nın hüküm sürdüğü yıllarda ve sonrasında TMO, benzin, otomobil lastiği, et kavurması, margarin ve kahve gibi maddelerin tedarik ve dağıtımını yürütmüş, 3 Ağustos 1943'de nohut, akdarı, fasulye, mercimek, bakla ve börülce, 31 Ekim 1947'de susam alımı ile görevlendirilmiştir.

28/08/2006 tarihli ve 2006/10865 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ile fındık alımıyla görevlendirilen TMO’nun bu görevi, bu kararın 14/7/2009 tarihli ve 2009/15202 sayılı Bakanlar Kurulu Kararıyla yürürlükten kaldırılmasıyla sona ermiştir.

Genel müdürler[değiştir | kaynağı değiştir]

Müdür Görev Başlangıcı Görev Bitişi
1 Hamza Osman Erkan 13 Temmuz 1938 21 Ocak 1939
2 Raşit Bigat 22 Ocak 1939 10 Şubat 1941
3 Hulki Alisbah 11 Şubat 1941 21 Ocak 1942
4 Ahsen Bengü 22 Ocak 1942 31 Aralık 1943
5 Cahit Zamangil 1 Ocak 1944 30 Ağustos 1944
6 Hamit Koray 31 Ağustos 1944 12 Kasım 1947
7 Cemil Parman 13 Kasım 1947 31 Aralık 1948
8 Necati Topçuoğlu 1 Ocak 1949 18 Ağustos 1950
9 Mümtaz Pek 19 Ağustos 1950 22 Ekim 1952
10 Hulusi Timur 22 Ekim 1952 30 Mart 1954
11 Hakkı Nuri Melan (vekil) 31 Mart 1954 30 Mayıs 1954
12 Feridun Üstün 31 Mayıs 1954 3 Eylül 1956
13 Suat Bolayır 4 Eylül 1956 12 Ağustos 1960
14 Necdet Aktaş (vekil) 13 Ağustos 1960 16 Aralık 1960
15 Selçuk Akatlı (vekil) 17 Aralık 1960 2 Ağustos 1961
16 Tarık Hatusil 3 Ağustos 1961 30 Nisan 1962
17 Emin Baysan (vekil) 1 Mayıs 1962 1 Ağustos 1963
18 Adil Badur 2 Eylül 1963 29 Mayıs 1964
19 Kamuran Baydur 29 Mayıs 1964 31 Ocak 1968
20 Adem Karaelmas 1 Şubat 1968 7 Mart 1974
21 Kaya Kuşhan 7 Mart 1974 22 Şubat 1978
22 Yaver Kabakçı 22 Şubat 1978 15 Kasım 1978
23 Oğuz Ünver (vekil) 29 Kasım 1978 11 Ocak 1979
24 Burhanettin Ahipaşaoğlu 12 Ocak 1979 13 Aralık 1979
25 Kaya Kuşhan 13 Aralık 1979 25 Mayıs 1981
26 Halil Çeken 25 Mayıs 1981 20 Aralık 1984
27 Ahmet Özgüneş 20 Aralık 1984 11 Eylül 1991
28 Nevzat Arseven 11 Eylül 1991 17 Mart 1993
29 Timuçin Turan 17 Mart 1993 28 Nisan 1994
30 Önal Ulutaş 4 Mayıs 1994 24 Haziran 1996
31 Alpaslan Pehlivantürk (vekil) 25 Haziran 1996 12 Ağustos 1996
32 İsmet Ağan 12 Ağustos 1996 10 Ekim 1997
33 Adnan Maraşlı 10 Ekim 1997 27 Ekim 1999
34 Mevlüt Karakaya 27 Ekim 1999 10 Ekim 2003
35 Burhanettin Köroğlu (vekil) 10 Ekim 2003 28 Şubat 2004
36 Mehmet Çağıl (vekil) 28 Şubat 2004 2 Nisan 2004
37 Nebi Çelik 2 Nisan 2004 24 Ocak 2005
38 İsmail Kemaloğlu 24 Ocak 2005 15 Eylül 2008
39 Mesut Köse 22 Eylül 2008 29 Ocak 2016
40 Ayhan Karayama 27 Şubat 2016 8 Nisan 2016
41 İsmail Kemaloğlu 20 Mayıs 2016 Görevde

İşlevleri[değiştir | kaynağı değiştir]

TMO, faaliyetleri sonucunda birtakım makroekonomik işlevleri yerine getirir. Bu temel işlevler fiyatlandırma, stoklama ve ödeme olarak sıralanabilir. Söz konusu işlevler ise alım, satış, dış alım, dış satım, sevk, tesellüm faaliyetleriyle yerine getirilir. Bunlardan sevk ve tesellüm faaliyetleri yıllık stok durumuna göre değişen yoğunlukta kurum içi faaliyetlerdir.

TMO yönetim ve denetim yönünden 233 sayılı KHK ile ek ve değişikliklerine, 3346 sayılı kanun ile 72 sayılı KHK’ye tabidir. Kurumda hizmetler memur, sözleşmeli personel ve işçi statüsündeki çalışanlarca yürütülmektedir.

TMO, ağırlıklı görevi hububat alım – satımı olan bir kuruluştur. Diğer bir deyimle ticari faaliyet gösterir. Hububat alım – satımı faaliyetinin büyüklüğü, büyük ölçüde bu ürünlerin üretimine bağlı olarak değişmektedir. Üretim durumu yanında TMO’nun ödeme şekli ve bu sektörde faaliyette bulunan firmaların ekonomik beklentileri de faaliyet hacmini etkilemektedir.

Etkinlik Alanları[değiştir | kaynağı değiştir]

  • İştigal alanına giren ürünlerin alım ve satımı
  • Depolama ve muhafaza
  • İthalat ve ihracat
  • Haşhaş ıslah ve tohumculuk çalışmaları
  • Yasal uyuşturucu madde üretim ve pazarlama
  • Afyon Alkaloidleri Fabrikası İşletme Müdürlüğü faaliyetleri
  • Umumi Mağazacılık
  • Piyasa araştırması
  • Enformasyon hizmetleri
  • Eğitim
  • Araştırma-Geliştirme (Ar-Ge) faaliyetleri
  • Lisanslı Depoculuk

Görevleri[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. Görev alanına giren ürünlerin, her yıl cins, nev’i ve mahallerine göre tespit olunacak fiyatlarla, alım ve satışını yapmak ve gerekli stok tesisi ve muhafaza etmek suretiyle, bu ürünlerin piyasalarında istikrar sağlamak,
  2. Lüzum görülen hallerde, faaliyet konularına giren ürünleri ve mamullerini dış piyasalardan satın almak,
  3. Yurt içinden satın aldığı ürünlerin ve bunların mamullerinin dış piyasalarda sürümünü sağlamak için her türlü işlemi yapmak ve gerekirse bunları yurtdışına satmak,
  4. Buğdayı mahdut nevilere irca etmek (indirgemek) ve ticari maksatlara göre standart tiplere varabilmek amacıyla yetiştirilen buğdayları Gıda, Tarım ve Köyişleri Bakanlığının talebi ve teklifi ve Bakanlar Kurulunun Kararı dahilinde fiyat farkı ile satın almak,
  5. Faaliyet konusuna giren ürünlerin muhafaza, kurutma, temizleme, ilaçlama ve ayırma işleri ve bu mallar üzerine gerektiğinde varand muameleleri yapabilmek üzere inşa edilmiş veya yeniden inşa ve iktisap edilecek olan silo ve müştemilatı ile ambarları işletmek,
  6. Faaliyet konuları ile ilgili her türlü iş ve işlemi yapmak veya yaptırmak,
  7. Gerektiğinde, faaliyet konusuna giren ürünleri, mamulleri ve tohumluğu muhafaza eden ve işleyen tesisler kurmak, satın almak ve işletmek, bu mamullerin alım, muhafaza ve satışını yapmak,
  8. Kurulan tesislerin bakım ve onarımı için gerekli olan yedek parça araç ve makineleri bulundurmak, gerekirse bu amaçla atölyeler kurmak ve imalat yapmak veya bunlar için gerekli makine ve donatımın yurt içinden veya yurt dışından alımını yapmak,
  9. Kurulan tesisler ile mevcut malzeme, makine ve cihazların artık kapasitelerini değerlendirmek,
  10. Faaliyet konuları ile ilgili olmak üzere, yurt içinde ve yurt dışında her türlü alım, satım, nakliyat, imalat, depolama ve muhafaza işleri için şirket ve kooperatifler kurmak veya bu amaçla kurulan ortaklıklara katılmak,
  11. Dünya hububat üretim hareketlerini ve fiyatlarını izlemek, değerlendirmek, faaliyet konuları ile ilgili her türlü yayını yapmak,
  12. Faaliyet konuları ile ilgili olmak üzere yurt içi ve dışında teşkilat ve tesisler kurmak, işletmek, satın almak, satmak, kiraya vermek veya kiralamak, bunlarla ilgili taahhüt ve müşavirlik hizmetlerini yapmak,
  13. İstihdamı geliştirme çalışmaları kapsamında düzenlenen beceri kazandırma programlarının uygulanmasını sağlamak,
  14. Kurulmuş ve kurulacak küçük ve orta büyüklükteki özel kuruluşlara idari ve teknik alanlarda rehberlik yapmak,
  15. Her yıl Bakanlar Kurulunca kararlaştırılan yerlerde, haşhaş ekimi yapacak olanlara izin belgesi vermek, ülkedeki haşhaş ekimi, afyon ve kapsül üretimini kontrol etmek ve Bakanlar Kurulunun tespit edeceği fiyattan bu ürünleri satın almak,
  16. Haşhaş kapsülü, afyon ve tıbbi bitkilerden alkaloidler ve uyuşturucu maddeler ile türevlerini imal edecek fabrikalar ve bunlarla ilgili entegre tesisler kurmak ve kurulmuş olan fabrikaları işletmek,
  17. Uyuşturucu maddelerin yurt içi ve yurt dışı pazarlamasını yapmak, bilimsel ve tıbbi amaçlı uyuşturucuları ithal etmek,
  18. Haşhaş türlerinin, tohum, afyon ve kapsülün ihtiva ettiği morfin ve alkaloidler yönünden ıslahı için araştırmalar yapmak ve araştırma izni verilen diğer kuruluşların bu konuda yapacakları çalışmalara katılmak,
  19. Görev alanındaki ürünlerin piyasasını düzenlemek için, ürünlerin kapalı depolarda muhafazasını sağlamak amacıyla diğer kişi ve kuruluşlar tarafından inşa edilmiş ve/veya inşa edilecek depoları uzun sürelerle kiralamak; bu amaçla yapılacak depolara kiralama garantisi vermek.

Ayrıca bakınız[değiştir | kaynağı değiştir]

Dış bağlantılar[değiştir | kaynağı değiştir]