Basmane Garı

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Gezinti kısmına atla Arama kısmına atla

Koordinatlar: 38°25′21.1″K 27°08′37.5″D / 38.422528°K 27.14375°D / 38.422528; 27.14375

Basmane Garı
TCDD Taşımacılık istasyonu
İzmir metrosu istasyonu
Basmane Garı-İzmir - panoramio.jpg
Basmane Garı
Konum Etiler Mahallesi, Anafartalar Caddesi, 35240, Basmane
Konak, İzmir
Türkiye
Sahip TCDD
İzmir Büyükşehir Belediyesi
İşletmeci TCDD Taşımacılık
İzmir metrosu
Hat(lar) TCDD Taşımacılık:
İzmir Mavi Treni
Konya Mavi Treni
Karesi Ekspresi
Ege Ekspresi
6 Eylül Ekspresi
17 Eylül Ekspresi
Basmane-Alaşehir Bölgesel Treni
Basmane-Denizli Bölgesel Treni
Basmane-Nazilli Bölgesel Treni
Basmane-Ödemiş Bölgesel Treni
Basmane-Söke Bölgesel Treni
Basmane-Tire Bölgesel Treni
Basmane-Uşak Bölgesel Treni

Metro: M1 (Fahrettin Altay-Evka 3)
Platformlar 1 yan, 4 ada platform
TCDD Taşımacılık: 1 yan, 3 ada platform (Hemzemin)
İzmir metrosu: 1 ada platform (Yer altı)
Raylar 9
TCDD Taşımacılık: 7 (Hemzemin)
İzmir metrosu: 2 (Yer altı)
Tren işletmecileri TCDD Taşımacılık
İzmir metrosu
Bağlantılar Aiga bus trans.svg ESHOT
Yapı
Yapı türü Hemzemin (tren)
Yer altı (metro)
Otopark Hayır
Bisiklet altyapısı Evet
Engelli erişimi Evet
Diğer bilgiler
Ücret bölgesi 3. Bölge, M1
Tarihçe
Açılış Tren İstasyonu: 1876
Metro İstasyonu: 2000
Elektriklendirme TCDD Taşımacılık: 25 kV AA Katener (2001)
İzmir metrosu: 750 V DA Üçüncü ray (2000)
Hizmetler
Demiryolu ulaşımı

Basmane Garı, İzmir'in Konak ilçesinin Basmane semtinde yer alan TCDD'ye demiryolu istasyonudur. İstasyon TCDD Taşımacılık trenleri ve İzmir metrosu trenleri tarafından ortak kullanılmaktadır.

Tarihçe[değiştir | kaynağı değiştir]

Tren İstasyonu[değiştir | kaynağı değiştir]

Türkiye coğrafyasındaki ilk demiryolu hattı olan 130 kilometrelik İzmir (Alsancak)-Aydın Demiryolu (ORC) hattının inşasına 1856 yılında başlanıldı ve bu hat 25 Ekim 1866 tarihinde hizmete girdi. Aynı yıl, inşasına 1863 yılında başlanan ve ikinci demiryolu olan 93 kilometrelik İzmir (Basmane)-Kasaba (Turgutlu) Demiryolu (SCR&SCP) hattı da hizmete girdi. Basmane Garı, 19. yüzyılda Avrupalıların, İzmir Limanı ile ard alanı arasındaki ticareti kolaylaştırmak için giriştikleri demiryolu yatırımının bir parçasını oluşturmaktadır.[1]

Gar binası, ünlü Fransız Mimar Gustave Eiffel tarafından klasist tarzda tasarlandı ve Régie Générale adlı Fransız firma tarafından 1876 yılında inşa edildi. Bu bina yine aynı tarihlerde aynı firma tarafından inşa edilen Fransa’daki Lyon Gar binasının bir ikizidir. Kesme taştan dikdörtgen planlı gar binasının orta bölümü üç katlı olup, burası istasyonun ana salonudur. Yapının üzeri kırma çatı ile örtülmüş, iki kenarın ortasına da, düz cephe görünümüne hareketlilik getiren üçgen alınlıklar yer alıyor. 1922 yılındaki Büyük İzmir Yangını'nda Basmane Garı da büyük hasar gördü ve 1926 yılı sonrasında TCDD’nin kurulması ile onarımdan geçti. Gar, günümüzde de hala güncelliğini korumuş olmakla birlikte istasyon olarak kullanılmaya devam etmektedir. Gardaki tren seferleri 2006 yılında başlayan İZBAN projesinin inşaatı sebebiyle durdurulmuş, 2010 yılında proje inşaatın bitirilmesiyle birlikte seferler tekrar başlamıştır.

Metro İstasyonu[değiştir | kaynağı değiştir]

İzmir metrosu'nun M1 (Fahrettin Altay-Evka 3 hattı)'nın bir istasyonu olan Basmane Metro İstasyonu, tren garının hemen altında yer almaktadır. İstasyon, 22 Mayıs 2000 tarihinde hizmete girmiştir.

İçerik[değiştir | kaynağı değiştir]

Basmane Semti, İzmir'in Konak ilçesinde yer almaktadır. Adını bir zamanlar buralarda kurulmuş olan ve çoğunluğu gayrimüslimlere ait olan basma kumaş işletmelerinden almaktadır. Bölgede birçok eski Türk evleri bulunmaktadır. 20. yüzyılın ortalarına kadar Yahudiler ve Türkler bu bölgede birlikte yaşamışlardır. Basmane semti içinde tren garı ve fuar alanı bulunmaktadır. Basmane Garı semtin merkezindedir ve Endüstri Devriminin özelliklerini yansıtır. Demiryolu mimarisi, başta gar binaları olmak üzere dönemin Avrupa’da geçerli yönelimlerini, özellikle de inşa sürecinde egemen olan İngiliz ve Fransız etkilerini göstermektedir. Binaya direkt olarak Basmane'nin ana caddesinden girilebilir.

Biçimsel özellikleri[değiştir | kaynağı değiştir]

Garın diğer yüzü

Basmane Garı, üç bölümlü, simetrik ve ana girişin yer aldığı orta bölümün yükseltildiği bir kurguda inşa edilmiştir. Dönemin Neoklasik özelliklerini yansıtan alınlık, sıva, silme gibi öğeler cephede rahatça görülebilir. Dik çatılı orta bölüm, üç katlı ve merkezil olarak yükselir. Demiryolu sistemine ait yazı ve simgeler de bu parçanın üzerinde yer alır. Her bir katın ötekinden silmelerle ayrıldığı tipik bir düzene sahip olan bu bölümde, binanın zemine bastığı noktalar gibi, duvar köşeleri ve kemerli giriş kapıları da kesme taş dizileriyle ağırlık kazanmıştır. Yan kanatlarda ise cephe, alınlıklı bir bölüm ile kırma çatılı diğer bir bölüm olmak üzere ikiye ayrılmıştır.

Mekansal deneyim[değiştir | kaynağı değiştir]

Binaya girildiğinde Fransız Mimarisinin izlerini rahatça görebiliriz. Basmane Garında eski Fransız Mimarisinden esintiler fark edilse de yapımında kullanılan materyallerle Basmane semtinden de kopuk değildir. İçinde bulundurduğu demir makaslarla beraber Endüstri Devrimi’nin izlerini de taşır. Ve binaya girildiğinde 1800'lerde bir insanın binaya girdiğiyle aynı hisleri hissedersiniz. Meydandan erişilen uzun ve yüksek giriş cephesinin yanındaki alınlıklar, dışa taşarak girişi vurgulamıştır. Girişten ulaşılan ana koridorun sağ ve sol yanında bekleme salonu, idari birimler ve hizmet birimleri bulunmaktadır. İstasyonun iç mekan tasarımında rasyonel bir yaklaşım hakimdir.

Yapı ve malzeme özellikleri[değiştir | kaynağı değiştir]

Simetrik olarak inşa edilen istasyon üç bölümden meydana gelmektedir. Girişi de içinde barındıran orta bölüm yükseltilmiş, iç mekanlarda ise rasyonel bir yaklaşım görülmektedir. Yaklaşık yirmi üç metre, iki basık tanozu taşıyan ve peronu örten çatı, kendi döneminin özelliklerini taşıyan demir makaslarla taşınmaktadır. Demir yolu sistemini anlatan semboller, üç katlı bir düzende dik çatılı orta bölüme yerleştirilmiştir. Her bir kat, diğerinden silmelerle ayrılmış, duvar köşeleri ve kemerli giriş kapıları da kesme taşlarla desteklenmiştir. Yan cepheler ise alınlıklı ve kırma çatılı olmak üzere iki bölüme ayrılmıştır. Peron bölümünü örten çatıyı taşıyan yapıda çelik , cephelerde ise kesme taş kullanılmıştır. Cephelerdeki kesme taş kullanımı mekana renk ve doku bakımınından doğallık katmış, sert ve sağlam bir görünüm elde edilmiştir. Günışığında cepheler sade ve doğal bir görünüme sahipken, akşamları yapılan ışıklandırma ile cephelerdeki kesme taş kullanımının oluşturduğu bütünlük, tarihi bir atmosfer oluşturmuştur.

Hizmetler[değiştir | kaynağı değiştir]

Önceki İstasyon TCDD
TCDD Taşımacılık
Sefer Sayısı Sonraki İstasyon
Başlangıç
İzmir Mavi Treni
Günlük karşılıklı "1"
Halkapınar
Eskişehir yönünde
Başlangıç
Konya Mavi Treni
Günlük karşılıklı "1"
Halkapınar
Konya yönünde
Başlangıç
Karesi Ekspresi
Günlük karşılıklı "1"
Halkapınar
Balıkesir yönünde
Başlangıç
Ege Ekspresi
Günlük karşılıklı "1"
Halkapınar
Balıkesir yönünde
Başlangıç
6 Eylül Ekspresi
Günlük karşılıklı "1"
Halkapınar
Balıkesir yönünde
Başlangıç
17 Eylül Ekspresi
Günlük karşılıklı "1"
Halkapınar
Bandırma yönünde
Başlangıç
Basmane-Alaşehir Bölgesel Treni
Günlük karşılıklı "1"
Halkapınar
Alaşehir yönünde
Başlangıç
Basmane-Uşak Bölgesel Treni
Günlük karşılıklı "2"
Halkapınar
Uşak yönünde
Başlangıç
Basmane-Denizli Bölgesel Treni
Günlük karşılıklı "6"
Gaziemir
Denizli yönünde
Başlangıç
Basmane-Nazilli Bölgesel Treni
Günlük karşılıklı "1"
Gaziemir
Nazilli yönünde
Başlangıç
Basmane-Ödemiş Bölgesel Treni
Günlük karşılıklı "5"
Gaziemir
Ödemiş yönünde
Başlangıç
Basmane-Söke Bölgesel Treni
Günlük karşılıklı "1"
Gaziemir
Söke yönünde
Başlangıç
Basmane-Tire Bölgesel Treni
Günlük karşılıklı "4"
Gaziemir
Tire yönünde
Önceki İstasyon İzmir metrosu - Sonraki İstasyon
Çankaya
Fahrettin Altay yönünde
M1 (Fahrettin Altay-Evka 3)
-
Hilal
Evka 3 yönünde

Otobüs Bağlantısı[değiştir | kaynağı değiştir]

ESHOT
Hat Durak Güzergâh Konum
34 Basmane Gar
Esentepe - Gümrük
Gaziler Caddesi
35 Basmane Gar
Ballıkuyu - Konak
Gaziler Caddesi
39 Basmane Gar
İsmetpaşa Mahallesi - Gümrük
Gaziler Caddesi
42 Basmane Gar
Çınartepe - Gümrük
Gaziler Caddesi
44 Basmane Gar
Mersinpınar - Gümrük
Gaziler Caddesi
45 Basmane Gar
Gültepe - Gümrük
Gaziler Caddesi
46 Basmane Gar
Çobançeşme - Gümrük
Gaziler Caddesi
302 Basmane Gar
Otogar - Konak
Gaziler Caddesi
466 Basmane Gar
Şirinyer Aktarma - Gürçeşme - Gümrük
Gaziler Caddesi
838 Basmane Gar
Şirinyer Aktarma - Mehtap Mahallesi - Gümrük
Gaziler Caddesi

Ayrıca bakınız[değiştir | kaynağı değiştir]

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]

Özel
Genel
  • Emel Kayın ve Feyzal Avcı Özkaban, eds. İzmir Kent Ansiklopedisi: Mimarlık I&II (İzmir: Ahmet Piriştina Kent Arşivi ve Müzesi, 2013)
  • Basmane Garı ve Çevresi (Sabri Sürgevil)

Dış bağlantılar[değiştir | kaynağı değiştir]

Wikimedia Commons'ta Basmane Garı ile ilgili çoklu ortam kategorisi bulunur.