Basmane Garı

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Basmane Garı
TCDD Taşımacılık istasyonu
TR Izmir asv2020-02 img46 Basmane Station.jpg
Basmane Garı (Ön cephesi)
TR Izmir asv2020-02 img01 Basmane Station.jpg
Basmane Garı (Arka cephesi)
Konum Etiler Mahallesi, Anafartalar Caddesi, 35240, Basmane
Konak, İzmir
Türkiye
Koordinatlar 38°25′21″N 27°08′37″E / 38.42248°K 27.14360°D / 38.42248; 27.14360
Sahip TCDD
İşletmeci TCDD Taşımacılık
Platformlar 1 kenar platform, 3 ada platformu
Raylar 7
Tren işletmecileri TCDD Taşımacılık
Bağlantılar İzmir metrosu M1, M3ESHOT ve İZULAŞ
Yapı
Yapı türü Hemzemin
Otopark Hayır
Bisiklet altyapısı Evet
Engelli erişimi Evet
Diğer bilgiler
Durum İşletmede
Ücret bölgesi 3. Bölge
Tarihçe
Açılış 25 Ekim 1866
Elektriklendirme 25 kV AA Katener (2001)
Hizmetler
Demiryolu ulaşımı
Toplu ulaşım
Basmane
İzmir metrosu istasyonu
Basmane metro station.jpg
Basmane Metro İstasyonu
Konum Etiler Mahallesi, Anafartalar Caddesi, 35240, Basmane
Konak, İzmir
Türkiye
Koordinatlar 38°25′21″N 27°08′37″E / 38.42248°K 27.14360°D / 38.42248; 27.14360
Sahip İzmir Büyükşehir Belediyesi
İşletmeci İzmir Metro A.Ş.
Hat(lar) M1 (Fahrettin Altay - Evka 3)
M3 (Stadyum - Adnan Menderes Havalimanı
Platformlar 1 ada platformu
Raylar 2
Tren işletmecileri İzmir Metro A.Ş.
Bağlantılar ESHOT ve İZULAŞ
Yapı
Yapı türü Hemzemin
Otopark Hayır
Bisiklet altyapısı Evet
Engelli erişimi Evet
Diğer bilgiler
Durum İşletmede
Ücret bölgesi M1M3
Tarihçe
Açılış 22 Mayıs 2000
Elektriklendirme 750 V DA Üçüncü ray (2000)
Hizmetler
Demiryolu ulaşımı
Toplu ulaşım

Basmane Garı, İzmir'in Konak ilçesinin Basmane semtinde yer alan TCDD'ye ait ana tren istasyonudur. İstasyon, yer üstünde TCDD Taşımacılık trenlerine, yer altında ise İzmir metrosu trenlerine hizmet vermektedir.

Tarihçe[değiştir | kaynağı değiştir]

Gar[değiştir | kaynağı değiştir]

1856 yılında Ottoman Railway Company / Osmanlı Demiryolu Şirketi (ORC) tarafından Anadolu coğrafyasındaki ilk demiryolu hattı olan 130 kilometrelik İzmir-Alsancak - Aydın Demiryolu hattının inşasına başladı ve bu hat 25 Ekim 1866'da hizmete girdi. Aynı yıl, The Smyrna Cassaba Railway / İzmir - Kasaba Demiryolu (SCR) Şirketi tarafından 1863'te inşasına başlanan İzmir-Basmane - Kasaba (Turgutlu) demiryolu hattının 93 kilometrelik kısmı da hizmete girdi.

Gar, 19. yüzyılda Avrupalıların, İzmir Limanı ile limanın ard alanı arasındaki ticareti kolaylaştırmak için giriştikleri demiryolu yatırımının bir parçasıdır.[1] Gar binası, ünlü Fransız Mimar Gustave Eiffel tarafından klasist tarzda tasarlandı ve Régie Générale adlı Fransız firma tarafından 1876 yılında inşa edildi. Bu bina yine aynı tarihlerde aynı firma tarafından inşa edilen Fransa’daki Lyon Garı'nın ikizidir. Kesme taştan dikdörtgen planlı gar binasının orta bölümü üç katlı olup, burası istasyonun ana salonudur. Yapının üzeri kırma çatı ile örtülmüş, iki kenarın ortasına da, düz cephe görünümüne hareketlilik getiren üçgen alınlıklar yer alıyor. 1922 yılındaki Büyük İzmir Yangını'nda Basmane Garı da büyük hasar gördü ve 1927 yılında TCDD’nin kurulmasından sonra onarımdan geçti. Gar, günümüzde de hâlâ güncelliğini korumuş olmakla birlikte istasyon olarak kullanılmaya devam etmektedir. Gardaki tren seferleri 2006 yılında başlayan İZBAN projesinin inşaatı sebebiyle durdurulmuş, 2010 yılında projenin hizmete girmesiyle birlikte seferler tekrar başlamıştır. İnşası devam eden Polatlı - İzmir YSD hattının hizmete girmesiyle hattın son istasyonu olarak hizmet vermesi planlanmaktadır.

Metro istasyonu[değiştir | kaynağı değiştir]

Basmane Metro İstasyonu, İzmir metrosu'nun M1 (Fahrettin Altay - Evka 3) hattında yer alan ve 22 Mayıs 2000 tarihinde hizmete giren metro istasyonudur.[2]

İstasyon, gelecekte yapımı planlanan M3 (Stadyum - Adnan Menderes Havalimanı) Metro Hattı'na da hizmet verecektir.[2]

İçerik[değiştir | kaynağı değiştir]

Basmane semti, İzmir'in Konak ilçesinde yer almaktadır. Adını bir zamanlar buralarda kurulmuş olan ve çoğunluğu gayrimüslimlere ait olan basma kumaş işletmelerinden almaktadır. Bölgede birçok eski Türk evleri bulunmaktadır. 20. yüzyılın ortalarına kadar Yahudiler ve Türkler bu bölgede birlikte yaşamışlardır. Basmane semti içinde tren garı ve fuar alanı bulunmaktadır. Basmane Garı semtin merkezindedir ve Endüstri Devriminin özelliklerini yansıtır. Demiryolu mimarisi, başta gar binaları olmak üzere dönemin Avrupa’da geçerli yönelimlerini, özellikle de inşa sürecinde egemen olan İngiliz ve Fransız etkilerini göstermektedir. Binaya direkt olarak Basmane'nin ana caddesinden girilebilir.

Biçimsel özellikleri[değiştir | kaynağı değiştir]

Basmane Garı, üç bölümlü, simetrik ve ana girişin yer aldığı orta bölümün yükseltildiği bir kurguda inşa edilmiştir. Dönemin Neoklasik özelliklerini yansıtan alınlık, sıva, silme gibi öğeler cephede rahatça görülebilir. Dik çatılı orta bölüm, üç katlı ve merkezil olarak yükselir. Demiryolu sistemine ait yazı ve simgeler de bu parçanın üzerinde yer alır. Her bir katın ötekinden silmelerle ayrıldığı tipik bir düzene sahip olan bu bölümde, binanın zemine bastığı noktalar gibi, duvar köşeleri ve kemerli giriş kapıları da kesme taş dizileriyle ağırlık kazanmıştır. Yan kanatlarda ise cephe, alınlıklı bir bölüm ile kırma çatılı diğer bir bölüm olmak üzere ikiye ayrılmıştır.

Mekansal deneyim[değiştir | kaynağı değiştir]

Binaya girildiğinde Fransız mimarisinin izlerini rahatça görebiliriz. Basmane Garında eski Fransız Mimarisinden esintiler fark edilse de yapımında kullanılan materyallerle Basmane semtinden de kopuk değildir. İçinde bulundurduğu demir makaslarla beraber Endüstri Devrimi’nin izlerini de taşır. Ve binaya girildiğinde 1800'lerde bir insanın binaya girdiğiyle aynı hisleri hissedersiniz. Meydandan erişilen uzun ve yüksek giriş cephesinin yanındaki alınlıklar, dışa taşarak girişi vurgulamıştır. Girişten ulaşılan ana koridorun sağ ve sol yanında bekleme salonu, idari birimler ve hizmet birimleri bulunmaktadır. İstasyonun iç mekan tasarımında rasyonel bir yaklaşım hakimdir.

Yapı ve malzeme özellikleri[değiştir | kaynağı değiştir]

Simetrik olarak inşa edilen istasyon üç bölümden meydana gelmektedir. Girişi de içinde barındıran orta bölüm yükseltilmiş, iç mekanlarda ise rasyonel bir yaklaşım görülmektedir. Yaklaşık yirmi üç metre, iki basık tanozu taşıyan ve peronu örten çatı, kendi döneminin özelliklerini taşıyan demir makaslarla taşınmaktadır. Demir yolu sistemini anlatan semboller, üç katlı bir düzende dik çatılı orta bölüme yerleştirilmiştir. Her bir kat, diğerinden silmelerle ayrılmış, duvar köşeleri ve kemerli giriş kapıları da kesme taşlarla desteklenmiştir. Yan cepheler ise alınlıklı ve kırma çatılı olmak üzere iki bölüme ayrılmıştır. Peron bölümünü örten çatıyı taşıyan yapıda çelik , cephelerde ise kesme taş kullanılmıştır. Cephelerdeki kesme taş kullanımı mekana renk ve doku bakımınından doğallık katmış, sert ve sağlam bir görünüm elde edilmiştir. Günışığında cepheler sade ve doğal bir görünüme sahipken, akşamları yapılan ışıklandırma ile cephelerdeki kesme taş kullanımının oluşturduğu bütünlük, tarihi bir atmosfer oluşturmuştur.

Hatlar[değiştir | kaynağı değiştir]

TCDD
İzmir Büyükşehir Belediyesi

Hizmetler[değiştir | kaynağı değiştir]

TCDD
TCDD Taşımacılık
Önceki İstasyon Anahat Trenleri Sonraki İstasyon Sefer Sayısı
Başlangıç
İzmir Mavi Treni
Çiğli
Ankara yönünde
Her gün karşılıklı 1 sefer
Konya Mavi Treni
Çiğli
Konya yönünde
6 Eylül Ekspresi
Çiğli
Bandırma yönünde
17 Eylül Ekspresi
Ege Ekspresi
Çiğli
Eskişehir yönünde
Karesi Ekspresi
Çiğli
Balıkesir yönünde
Göller Ekspresi
Gaziemir
Isparta yönünde
Önceki İstasyon Bölgesel Trenler Sonraki İstasyon Sefer Sayısı
Başlangıç
B31 Basmane - Denizli Bölgesel Treni
Gaziemir
Denizli yönünde
Her gün karşılıklı 6 sefer
B32 Basmane - Ödemiş Bölgesel Treni
Gaziemir
Ödemiş yönünde
Her gün karşılıklı 5 sefer
B33 Basmane - Tire Bölgesel Treni
Gaziemir
Tire yönünde
Her gün karşılıklı 4 sefer
B34 Basmane - Uşak Bölgesel Treni
(Uşak Ekspresi)
Çiğli
Uşak yönünde
Her gün karşılıklı 2 sefer
B35 Basmane - Alaşehir Bölgesel Treni
Çiğli
Alaşehir yönünde
B36 Basmane - Aydın Bölgesel Treni
Gaziemir
Aydın yönünde
Her gün tek yön 1 sefer
B37 Basmane - Söke Bölgesel Treni
Gaziemir
Söke yönünde
Her gün karşılıklı 1 sefer
İzmir Büyükşehir Belediyesi
Önceki İstasyon İzmir metrosu Sonraki İstasyon Sefer Sıklığı
Çankaya
Fahrettin Altay yönünde
M1 (Fahrettin Altay - Evka 3)
Hilal
Evka 3 yönünde
Pazartesi - Cumartesi:
06.00 - 06.30 arası 7,5 dakikada bir sefer
06.30 - 20.00 arası 5 dakikada bir sefer
20.00 - 00.20 arası 7,5 dakikada bir sefer
Pazar:
06.00 - 00.20 arası 7,5 dakikada bir sefer
Kemer
Stadyum yönünde
M3 (Stadyum - Adnan Menderes Havalimanı)
Plan aşamasında
Çankaya
Adnan Menderes Havalimanı yönünde
Plan aşamasında

Otobüs bağlantısı[değiştir | kaynağı değiştir]

İzmir Büyükşehir Belediyesi
ESHOT - İZULAŞ
Hat Durak Güzergâh Konum
34
Basmane Gar
Esentepe - Gümrük
Gaziler Caddesi
35
Ballıkuyu - Konak
36
Şirinyer Aktarma - Yeşildere - Gümrük
39
İsmetpaşa Mahallesi - Gümrük
42
Çınartepe - Gümrük
44
Mersinpınar - Gümrük
45
Gültepe - Gümrük
46
Çobançeşme - Gümrük
236
Şirinyer Aktarma - Yeşildere Yan Yol - Gümrük
302
Otogar - Konak
466
Şirinyer Aktarma - Gürçeşme - Konak
838
Şirinyer Aktarma - Mehtap Mahallesi - Gümrük

Ayrıca bakınız[değiştir | kaynağı değiştir]

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]

Özel
  1. ^ http://www.izmirdergisi.com/tr/mimari/78-basmane-gari
  2. ^ a b "İzmir metrosu". 19 Temmuz 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 25 Temmuz 2020. 
Genel
  • Emel Kayın ve Feyzal Avcı Özkaban, ed. İzmir Kent Ansiklopedisi: Mimarlık I&II (İzmir: Ahmet Piriştina Kent Arşivi ve Müzesi, 2013)
  • Basmane Garı ve Çevresi (Sabri Sürgevil)

Wikimedia Commons'ta Basmane Garı ile ilgili çoklu ortam kategorisi bulunur.