Basmane Garı

Koordinatlar: 38°25′20.99244″K 27°8′36.98995″D / 38.4224979000°K 27.1436083194°D / 38.4224979000; 27.1436083194
Vikipedi, özgür ansiklopedi
Basmane Garı
TR Izmir asv2020-02 img46 Basmane Station.jpg
Basmane Garı (Ön cephesi)
TR Izmir asv2020-02 img01 Basmane Station.jpg
Basmane Garı (Arka cephesi)
Konum Etiler Mahallesi, Anafartalar Caddesi, 35240, Basmane
Konak, İzmir
Türkiye
Koordinatlar 38°25′20.99244″K 27°8′36.98995″D / 38.4224979000°K 27.1436083194°D / 38.4224979000; 27.1436083194
Sahip TCDD
İşletmeci TCDD Taşımacılık
Platformlar 1 kenar platform, 3 ada platformu
Raylar 7
Tren işletmecileri TCDD Taşımacılık
Otobüs güzergâhları
Bağlantılar İzmir metrosu M1, M3
Yapı
Yapı türü Hemzemin
Otopark Hayır
Bisiklet altyapısı Evet
Engelli erişimi Evet
Diğer bilgiler
Durum İşletmede
Ücret bölgesi 3. Bölge
Tarihçe
Açılış 25 Ekim 1866
Elektriklendirme 25 kV AA Katener (2001)
Hizmetler
Demiryolu ulaşımı
Toplu ulaşım

Basmane Garı, İzmir'in Konak ilçesinin Basmane semtinde yer alan TCDD'ye ait ana tren istasyonudur. İstasyon, TCDD Taşımacılık trenlerine hizmet vermektedir.

Tarihçe[değiştir | kaynağı değiştir]

1856 yılında Ottoman Railway Company / Osmanlı Demiryolu Şirketi (ORC) tarafından Anadolu coğrafyasındaki ilk demiryolu hattı olan 130 kilometrelik İzmir-Alsancak - Aydın Demiryolu hattının inşasına başladı ve bu hat 25 Ekim 1866'da hizmete girdi. Aynı yıl, The Smyrna Cassaba Railway / İzmir - Kasaba Demiryolu (SCR) Şirketi tarafından 1863'te inşasına başlanan İzmir-Basmane - Kasaba (Turgutlu) demiryolu hattının 93 kilometrelik kısmı da hizmete girdi.

Basmane Garı, 19. yüzyılda Avrupalıların, İzmir Limanı ile limanın ard alanı arasındaki ticareti kolaylaştırmak için giriştikleri demiryolu yatırımının bir parçasıdır.[1] Gar binası, ünlü Fransız Mimar Gustave Eiffel tarafından klasist tarzda tasarlandı ve Régie Générale adlı Fransız firma tarafından 1876 yılında inşa edildi. Bu bina yine aynı tarihlerde aynı firma tarafından inşa edilen Fransa’daki Lyon Garı'nın ikizidir. Kesme taştan dikdörtgen planlı gar binasının orta bölümü üç katlı olup, burası istasyonun ana salonudur. Yapının üzeri kırma çatı ile örtülmüş, iki kenarın ortasına da, düz cephe görünümüne hareketlilik getiren üçgen alınlıklar yer alıyor. 1922 yılındaki Büyük İzmir Yangını'nda Basmane Garı da büyük hasar gördü ve 1927 yılında TCDD’nin kurulmasından sonra onarımdan geçti. Gar, günümüzde de hâlâ güncelliğini korumuş olmakla birlikte istasyon olarak kullanılmaya devam etmektedir. Gardaki tren seferleri 2006 yılında başlayan İZBAN projesinin inşaatı sebebiyle durdurulmuş, 2010 yılında projenin hizmete girmesiyle birlikte seferler tekrar başlamıştır. İnşası devam eden Polatlı - İzmir YSD hattının hizmete girmesiyle hattın son istasyonu olarak hizmet vermesi planlanmaktadır. 2022 yılında gar binasında modernizasyon ve restorasyon çalışmaları yapıldı.[2]

İçerik[değiştir | kaynağı değiştir]

Basmane semti, İzmir'in Konak ilçesinde yer almaktadır. Adını bir zamanlar buralarda kurulmuş olan ve çoğunluğu gayrimüslimlere ait olan basma kumaş işletmelerinden almaktadır. Bölgede birçok eski Türk evleri bulunmaktadır. 20. yüzyılın ortalarına kadar Yahudiler ve Türkler bu bölgede birlikte yaşamışlardır. Basmane semti içinde tren garı ve fuar alanı bulunmaktadır. Basmane Garı semtin merkezindedir ve Endüstri Devriminin özelliklerini yansıtır. Demiryolu mimarisi, başta gar binaları olmak üzere dönemin Avrupa’da geçerli yönelimlerini, özellikle de inşa sürecinde egemen olan İngiliz ve Fransız etkilerini göstermektedir. Binaya direkt olarak Basmane'nin ana caddesinden girilebilir.

Biçimsel özellikleri[değiştir | kaynağı değiştir]

Basmane Garı, üç bölümlü, simetrik ve ana girişin yer aldığı orta bölümün yükseltildiği bir kurguda inşa edilmiştir. Dönemin Neoklasik özelliklerini yansıtan alınlık, sıva, silme gibi öğeler cephede rahatça görülebilir. Dik çatılı orta bölüm, üç katlı ve merkezil olarak yükselir. Demiryolu sistemine ait yazı ve simgeler de bu parçanın üzerinde yer alır. Her bir katın ötekinden silmelerle ayrıldığı tipik bir düzene sahip olan bu bölümde, binanın zemine bastığı noktalar gibi, duvar köşeleri ve kemerli giriş kapıları da kesme taş dizileriyle ağırlık kazanmıştır. Yan kanatlarda ise cephe, alınlıklı bir bölüm ile kırma çatılı diğer bir bölüm olmak üzere ikiye ayrılmıştır.

Mekansal deneyim[değiştir | kaynağı değiştir]

Binaya girildiğinde Fransız mimarisinin izlerini rahatça görebiliriz. Basmane Garında eski Fransız Mimarisinden esintiler fark edilse de yapımında kullanılan materyallerle Basmane semtinden de kopuk değildir. İçinde bulundurduğu demir makaslarla beraber Endüstri Devrimi’nin izlerini de taşır. Ve binaya girildiğinde 1800'lerde bir insanın binaya girdiğiyle aynı hisleri hissedersiniz. Meydandan erişilen uzun ve yüksek giriş cephesinin yanındaki alınlıklar, dışa taşarak girişi vurgulamıştır. Girişten ulaşılan ana koridorun sağ ve sol yanında bekleme salonu, idari birimler ve hizmet birimleri bulunmaktadır. İstasyonun iç mekan tasarımında rasyonel bir yaklaşım hakimdir.

Yapı ve malzeme özellikleri[değiştir | kaynağı değiştir]

Simetrik olarak inşa edilen istasyon üç bölümden meydana gelmektedir. Girişi de içinde barındıran orta bölüm yükseltilmiş, iç mekanlarda ise rasyonel bir yaklaşım görülmektedir. Yaklaşık yirmi üç metre, iki basık tanozu taşıyan ve peronu örten çatı, kendi döneminin özelliklerini taşıyan demir makaslarla taşınmaktadır. Demir yolu sistemini anlatan semboller, üç katlı bir düzende dik çatılı orta bölüme yerleştirilmiştir. Her bir kat, diğerinden silmelerle ayrılmış, duvar köşeleri ve kemerli giriş kapıları da kesme taşlarla desteklenmiştir. Yan cepheler ise alınlıklı ve kırma çatılı olmak üzere iki bölüme ayrılmıştır. Peron bölümünü örten çatıyı taşıyan yapıda çelik , cephelerde ise kesme taş kullanılmıştır. Cephelerdeki kesme taş kullanımı mekana renk ve doku bakımınından doğallık katmış, sert ve sağlam bir görünüm elde edilmiştir. Günışığında cepheler sade ve doğal bir görünüme sahipken, akşamları yapılan ışıklandırma ile cephelerdeki kesme taş kullanımının oluşturduğu bütünlük, tarihi bir atmosfer oluşturmuştur.

Hatlar[değiştir | kaynağı değiştir]

TCDD

Hizmetler[değiştir | kaynağı değiştir]

Güzergâh[değiştir | kaynağı değiştir]

TCDD
TCDD Taşımacılık
Önceki İstasyon Anahat Trenleri Sonraki İstasyon Sefer Sayısı
Başlangıç İzmir Mavi Treni Çiğli
Ankara yönünde
Her gün karşılıklı 1 sefer
Konya Mavi Treni Çiğli
Konya yönünde
6 Eylül Ekspresi Çiğli
Bandırma yönünde
17 Eylül Ekspresi
Ege Ekspresi Çiğli
Eskişehir yönünde
Göller Ekspresi Gaziemir
Isparta yönünde
Önceki İstasyon Bölgesel Trenler Sonraki İstasyon Sefer Sayısı
Başlangıç B31
Basmane - Denizli Bölgesel Treni
Gaziemir
Denizli yönünde
Her gün karşılıklı 5 sefer
B32
Basmane - Ödemiş Bölgesel Treni
Gaziemir
Ödemiş yönünde
B33
Basmane - Tire Bölgesel Treni
Gaziemir
Tire yönünde
Her gün karşılıklı 4 sefer
B34
Basmane - Uşak Bölgesel Treni
(Uşak Ekspresi)
Çiğli
Uşak yönünde
Her gün karşılıklı 2 sefer
B35
Basmane - Alaşehir Bölgesel Treni
Çiğli
Alaşehir yönünde
B36
Basmane - Nazilli Bölgesel Treni
Gaziemir
Nazilli yönünde
Her gün tek yön 1 sefer

Ayrıca bakınız[değiştir | kaynağı değiştir]

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]

Özel
  1. ^ "Arşivlenmiş kopya". 12 Haziran 2018 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 9 Haziran 2018. 
  2. ^ "Basmane Gar Binası Modernizasyonu ve Restorasyonu Yapılması". RayHaber. 18 Aralık 2021. 18 Aralık 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 22 Ağustos 2022. 
Genel
  • Emel Kayın ve Feyzal Avcı Özkaban, ed. İzmir Kent Ansiklopedisi: Mimarlık I&II (İzmir: Ahmet Piriştina Kent Arşivi ve Müzesi, 2013)
  • Basmane Garı ve Çevresi (Sabri Sürgevil)

Dış bağlantılar[değiştir | kaynağı değiştir]