Ottoman Railway Company

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Gezinti kısmına atla Arama kısmına atla
Ottoman Railway Company (ORC)
Osmanlı Demiryolu Şirketi
Tür Demiryolu Şirketi
Kader 1935 yılında TCDD tarafından satın alındı
Ardılı TCDD (İzmir-Eğirdir Demiryolu / TCDD 3. Bölge)
Kuruluş 1856 (162 yıl önce) (1856)
Feshedilme 1935 (84 yıl önce) (1935)
Şehir İzmir
Ülke Osmanlı İmparatorluğu Osmanlı İmparatorluğu
Konum İzmir, Aydın, Denizli, Eğirdir
Hizmet bölgesi İzmir, Aydın, Denizli, Eğirdir
Önemli kişiler Erward Purser
Hizmetleri Demiryolu taşımacılığı
Özkaynak 1.2 Milyon Sterlin
Sahibi Ottoman Railway Company (ORC)
Dipnotlar Anadolu'daki ilk demiryolu hattı olan İzmir–Aydın Demiryolu'nu inşa eden ve işleten şirket

Ottoman Railway Company, (TürkçeOsmanlı Demiryolu Şirketi; rapor işareti: ORC), Ege Bölgesi'nde güney ve güneydoğusunda 18561935 yılları arasında faaliyet gösteren ve İzmir–Aydın Demiryolunu inşa eden ve işleten İngiliz demiryolu şirketidir. Şirket, 1935 yılında TCDD tarafından satın alınarak tasfiye edilmiştir.

ORC'nin inşa ettiği ve işlettiği demiryolu hattı İzmir–Aydın Demiryolu (tam adıyla İzmir (Alsancak)–Aydın Demiryolu ve Şubeleri) Anadolu'daki ilk, Osmanlı İmparatorluğu sınırlarındaki İskenderiye-Kahire Demiryolu'ndan sonra ikinci en eski demiryolu hattıdır. Demiryolu hattı, Ege Bölgesi'nde güney ve güneydoğusunda çıkarılan madenler ile Küçük Menderes ve Büyük Menderes ovalarında yetiştirilen çeşitli tarım ürünlerinin (özellikle İncir) İzmir Limanı'na daha hızlı getirilip ihracatının yapılabilmesi amacıyla inşa edilmiştir. Demiryolu hattı İzmir'in güneyinde işletilen banliyö tren hizmetinde de önemli rol oynamıştır. 1912 yılında demiryolu hattı üzerinde 3 banliyö tren rotası (Buca, Seydiköy, Ödemiş) işletilmekteydi.

ORC'nin asıl hedefi Aydın'a bir hat inşa etmekti, ancak şirketin öncelikle ana demiryolu hattını genişletmek için imtiyaz alması gerekiyordu. Bu imtiyaz İzmir'de demiryolu sanayisini hızlıca hakim kıldı. Şirket 1912 yılı itibarıyla ana demiryolu hattını önce Denizli'ye sonra da Eğirdir'e genişletmenin yanı sıra İzmir'deki kasabalara da (Ödemiş ve Tire) şube hatlarını inşa etti. Ancak ilk hedefi olan İç Anadolu'daki Konya'ya ulaşmayı başaramadı. ORC 1935'e kadar bölgesel bir demiryolu hattı olarak çalışmaya devam etti, 1935 yılında ise TCDD tarafından satın alınarak feshedildi. Günümüzde TCDD'ye ait olan İzmir-Eğirdir Demiryolu bu hattın ardılıdır.

Ottoman Railway Company
İzmir–Aydın Demiryolu (ORC)
Hattın İzmir'deki başlangıç noktası Alsancak Garı, 1858
Hattın İzmir'deki başlangıç noktası Alsancak Garı, 1858
Hat Uzunluğu:610 km
Hat açıklığı:1435 mm
Head station
İzmir-Alsancak
Station on track
Şirinyer Tren İstasyonu
Unknown BSicon "eABZgl" Unknown BSicon "exKBHFeq"
Buca
Station on track
Gaziemir Tren İstasyonu
Unknown BSicon "exKBHFaq" Unknown BSicon "eABZgr"
Seydiköy
Station on track
Torbalı Tren İstasyonu
Unknown BSicon "STR+l" Unknown BSicon "ABZgr"
Straight track Station on track
Çatal
Straight track Unknown BSicon "ABZgl" Unknown BSicon "KBHFeq"
Ödemiş
Straight track End station
Tire
Station on track
Belevi (eski adı: Kozpınar)
Station on track
Selçuk
Station on track
Ortaklar
Unknown BSicon "ABZgl" Unknown BSicon "STR+r"
End station Straight track
Söke
Station on track
Aydın
Station on track
Nazilli
Station on track
Kuyucak
Station on track
Sarayköy
Station on track
Goncalı
Unknown BSicon "KBHFaq" Unknown BSicon "ABZgr"
Denizli
Station on track
Çardak
Station on track
Dazkırı
Station on track
Sütlaç
Unknown BSicon "eABZgl" Unknown BSicon "exKBHFeq"
Çivril
Station on track
Dinar
Station on track
Karakuyu
Station on track
Gümüşgün
Unknown BSicon "KBHFxe"
Bozanönü
Unknown BSicon "exKBHFe"
Eğirdir

Tarihçe[değiştir | kaynağı değiştir]

Demiryolunun inşaatı (1860'lar)

22 Eylül 1856'da İzmir–Aydın arasında demiryolu hattı inşa etme ve 50 yıllığına işletme imtiyazı ORC'ye verildi. İmtiyaz 1 Ekim 1860'tan itibaren başlayacaktı, başlangıçta hattın bu tarihte hizmete girmesi üzerinde anlaşılmıştı. Ancak inşaat süresi ve maliyeti gözardı edildiğinden ve 1.2 Milyon Sterlin olan başlangıç sermayesinin çok az olmasından dolayı hattın hizmete girmesi ancak 1866 yılında mümkün oldu.

Hattın ilk bölümü olan AlsancakSeydiköy arası 30 Ekim 1858'de hizmete girdi. Bu hat Anadolu'daki ilk, Osmanlı İmparatorluğu coğrafyasındaki 1856'da Mısır Eyaleti'nde hizmete giren İskenderiye-Kahire hattından sonra ikinci demiryolu hattıydı.

ORC ek yeni imtiyazlar kazanarak hattı 1912'de Eğirdir'e kadar uzatmayı başardı. Ayrıca şirket 1921 yılında, 1870'ten beri işlettiği Şirinyer-Buca Şube Demiryolu'nun da mülkiyetini kazandı.

Şirketin amacı, [Ege Bölgesi]]'nde güney ve güneydoğusunda çıkarılan madenler ile Küçük Menderes ve Büyük Menderes ovalarında yetiştirilen çeşitli tarım ürünlerini İzmir Limanı'na daha hızlı ulaştırmaktı. Ancak bu hattaki yoğunluk büyük gelir elde etmek için yeterli değildi ve ORC yüksek miktarda kar edemiyordu. Şirket için tek çıkış yolu demiryolu hattını Anadolu içlerine genişletmekti, ancak şirket Afyonkarahisar ya da Konya'ya demiryolu hattı inşa etme imtiyazını kazanamadı. Nitekim demiryolu imtiyazları oldukça siyasi kararlardı ve İngiliz seçmenleri de kendi hükümetlerinin Osmanlı İmparatorluğu'na demiryolu hattı inşa etmesinde yardımcı olmasını Hindistan ve Orta Doğu'daki İngiliz menfaatlerine aykırı buldukları için istemiyorlardı. Ancak diğer yandan Chemins de Fer Ottomans d'Anatolie (TürkçeOsmanlı Anadolu Demiryolları; rapor işareti: CFOA)'nin Afyonkarahisar ve Konya'da imtiyaz elde etmesi üzerine ORC hattının daha fazla uzatılması için Osmanlı hükûmetine lobicilik faaliyetinde bulunuldu. Sonuç olarak, ORC daha çok bir sömürge demiryolu şirketi gibi hareket ediyordu ve hammadde ve tarım ürünlerinin ihracatını ve mamüllerin ithalatını kolaylaştırmak için hinterlandı büyük bir limanla (İzmir Limanı) bağlantı sağlama amacındaydı. ORC, Osmanlı'daki kötü planlamalardan dolayı, İzmir-Kasaba (Turgutlu) Demiryolu (SCR&SCP) hattında olduğu gibi, İzmir ile Konya gibi önemli şehirlerin bütünleşmesinde rol oynayamadı.

Ottoman Railway Company (ORC) Demiryolu Ağı

İstasyonlar ve tesisler[değiştir | kaynağı değiştir]

ORC'nin ana demiryolu hattı üzerinde pek çok tren istasyonu ve tesis vardı. İstasyonlar arasında en büyük tesise sahip olanı Alsancak Garı'ydı. Burada bulunan Alsancak Bakım Atölyesi hizmete girdiğinde Osmanlı İmparatorluğu sınırlarındaki en büyük bakım atölyesiydi. Pek çok kasabada da istasyonların yanında küçük yük depoları bulunmaktaydı. ORC'nin Alsancak ve Denizli'de iki adet lokomotif bakım atölyesi ve vagonlar için ise Alsancak, Cumaovası, Tire, Aydın, Denizli ve Dinar'da bakım atölyeleri bulunmaktaydı.

Ayrıca bakınız[değiştir | kaynağı değiştir]

Dış bağlantılar[değiştir | kaynağı değiştir]