Türk sineması

Vikipedi, özgür ansiklopedi
(Yeşilçam sayfasından yönlendirildi)
Şuraya atla: kullan, ara
Türk sineması
Turkeyfilm.png
Salon sayısı 2.483 (2016)[1]
 • Kişi başına 100,000 kişi başına 3.0
(2011 verilerine göre)
Ana dağıtıcılar Mars Dağıtım %29.92[2]
UIP Türkiye %28.91[2]
Warner Bros. %17.47[2]
TME Films %14.99[2]
Pinema %2.68[2]
Seyirci sayısı
Toplam 58.287.316[3] (2016)
Gişe hasılatı
Toplam 691.696.424 Turkish lira symbol 8x10px.png[3] (2016)

Türk sineması veya Türkiye sineması (Yeşilçam olarak da bilinir), Türkiye'deki film endüstrisine dair faaliyetleri ve sinema kültürünü kapsamaktadır. Türkiye'de sinemanın geçmişi Osmanlı İmparatorluğu dönemlerine kadar uzanmaktadır. Başlangıç tarihi tam olarak bilinmese de Anadolu'ya sinemanın gelişinin II. Abdülhamit döneminde gerçekleştiği varsayılmaktadır.[4] İlk toplu film gösterimi ise 1896 - 1897 yılları arasında Sigmund Weinberg tarafından İstanbul'da gerçekleştirilmiştir. İlk toplu gösterilen film ise Lumière Kardeşler yapımı Bir Trenin La Ciotat Garı'na Gelişi (L'Arrivée d'un train en gare de La Ciotat) filmi olmuştur.[4] Bu tarihten, 14 Kasım 1914 yılına kadar da özellikle Lumière Kardeşler'in yaptığı filmler başta olmak üzere yabancı yapım filmler gösterilmiştir.[5]

1914 yılına gelindiğinde İstanbul'da bugünkü Yeşilköy yakınlarında bulunan Ayastefanos Rus Abidesi'nin yıkılması kararlaştırılmış ve bunu da bir filme çekme fikri ortaya çıkmıştır. Bu fikir ile birlikte Avusturya'dan bir film ekibi davet edilmiş daha sonra ise bu filmi bir Türk'ün çekmesi şartı ortaya atılmıştır. Bu iş için de o sıralarda Osmanlı ordusunda görevli olan Fuat Uzkınay uygun görülmüş ve Avusturyalı film ekibi tarafından Fuat Uzkınay'a filmi nasıl çekmesi gerektiği öğretilmiştir. Kısa bir eğitimin ardından, 4 Kasım 1914 günü Fuat Uzkınay tarafından çekilen Ayastefanos'taki Rus Abidesinin Yıkılışı filmi, bir Türk'ün çektiği ilk film olmuştur.[5] Bu gelişme sonrası Enver Paşa'nın direktifleri doğrultusunda Almanya'daki "Ordu Sinema Kolu"'ndan esinlenilerek 1915 yılında Merkez Ordu Sinema Dairesi kurulmuş ve bu kurum, Osmanlı İmparatorluğu ve Türkiye sinema tarihinin ilk resmi sinema kurumu olmuştur.[4][5]

1922 yılına gelindiğinde ise Türkiye'nin ilk özel film şirketi olan Kemal Film, Kemal Seden tarafından İstanbul'da kurulmuştur.[6]

Günümüzde ise Türkiye sineması, ulusal ve uluslararası birçok yapım şirketinin yer aldığı, yılda ortalama 100 filmin üretildiği[2][7] bir sinema pazarı haline gelmiştir.[7] Türkiye, 2016 verilerine göre Avrupa ülkeleri arasında yerli yapım film üretiminde sekizinci sırada yer almaktadır.[7] Yine aynı verilere göre de seyirci sayısı bakımında yedinci, hasılat bakımından sekizinci sırada yer almaktadır.[7] Ayrıca Türkiye sineması Avrupa genelinde en çok sinema salonu ve perdesi barındıran yedinci ülke konumundadır.[7] Türkiye'deki sadece Ardahan, Bayburt, Gümüşhane, Hakkari, Sinop, Şırnak ve Tunceli illerinde sinema salonu bulunmamaktadır. Bunların dışındaki tüm illerde sinema salonları bulunmaktadır.[7]

Türk Sineması'nın dönemleri[değiştir | kaynağı değiştir]

Türkiye'de gösterilen ilk sinema filmi, Lumière Kardeşler yapımı Bir Trenin La Ciotat Garı'na varışı'nın film afişi
Millî Sinema (1910) ve Hilal (solda), Millet Tiyatrosu (sağda)
İlk Türk filmi Ayastefanos'taki Rus Abidesinin Yıkılışı, ilk Türk Sinemacısı Fuat Uzkınay tarafından, 14 Kasım 1914'te, Yeşilköy, İstanbul'da çekilmiştir.
İlk Türk Sinemacısı Fuat Uzkınay ve Ayastefanos Abidesi, 14 Kasım 1914, Yeşilköy, İstanbul.

1896-1913[değiştir | kaynağı değiştir]

Osmanlı'nın sinemayla tanışması ilk kez 1895 yılında gerçekleşmiştir. Lumière Kardeşler'in Bir Trenin La Ciotat Garına varışı'nı anlatan L'Arrivée d'un train en gare de La Ciotat filminin, 29 Aralık 1895'te, Paris'teki ilk gösteriminden yaklaşık bir yıl sonra, bir Alman Yahudisi olan Sigmund Weinberg tarafından, İstanbul Galatasaray'daki bir birahanede gösterilmesiyle Türk toplumu sinemayla tanışmıştır.

1910-1930[değiştir | kaynağı değiştir]

Türkiye'de halka açık ilk sinema 19 Mart 1910’da, İstanbul Şehzadebaşı’nda "Millî Sinema" adı altında faaliyete geçmiştir.[kaynak belirtilmeli] O zaman İstanbul Sultanisi’nde gösterimler düzenleyen ekip maddi imkân bularak ikinci Türk sineması Ali Efendi Sinemaları’nı açmıştır. Türkiye’de sinemanın kurumlaşması ise I. Dünya Savaşı döneminde gerçekleşmiştir. Alman ordularının, filmleri bir propaganda unsuru olarak ve askerlerin eğitimi için kullandığını gören, dönemin Osmanlı İmparatorluğu Başkumandan Vekili ve Harbiye Nazırı görevlerini sürdüren Enver Paşa, sinema olgusunun önemi farketmiş ve 1915’te Merkez Ordu Sinema Dairesi (MOSD)’ni kurarak, Türk Sineması’nın kurumlaşmasının temellerini atmıştır. MOSD’nin kurulması ve takip eden dönemde yapılan hikâyeli filmler sinema tarihi için o yılların en önemli gelişmelerindendir.[8] Aynı dönemde Fuat Uzkınay'ın çektiği "Ayastefanos'taki Rus Abidesinin Yıkılışı" adlı belgesel Türk Sineması'nın ilk eseri olarak 14 Kasım 1914 tarihinde gösterime girmiştir. 150 metrelik bir belgesel olarak çekilen filmin günümüze hiçbir kopyası ulaşmamıştır.[9]

1916 yılında Müdafaa-i Milliye Cemiyeti de aldığı bir kararla sinema çalışmalarına başlamış, Almanya’dan getirttiği aletlerle film çekimlerine başlayan cemiyet, savaştan görüntülerin de yer aldığı haber filmi niteliğinde filmler hazırlamıştır.[8]

İlk konulu Türk filminin ise, her ikisi de 1917'de Müdafaa-i Milliye Cemiyeti tarafından çekilen,[8] Pençe veya Casus adlı filmler olduğu konusunda tartışmalar bulunmaktadır. Aslında Türk sinemasında ilk konulu film denemesi Leblebici Horhor Ağa olmasına rağmen film oyunculardan birisinin ölmesi üzerine tamamlanamamıştır. İkinci film ise Himmet Ağa'nın İzdivacı olmasına rağmen, filmin oyuncuları Çanakkale Savaşı'na katıldıklarından dolayı çekimler ancak 1918 yılında tamamlanmıştır.[10]

1919 yapımı ve yönetmenliğini Ahmet Fehim'in yaptığı Mürebbiye isimli film sansüre uğrayan ilk Türk filmidir. Türk sinemasında ilk komedi filmi serisine ise 1917 yılında başlanmıştır. Yönetmenliğini Hüseyin Şadi Karagözoğlu'nun yaptığı Bican Efendi Vekilharç isimli 1917 yapımı Türk komedi filmi büyük ilgi görünce, 1921 yılında Bican Efendi Mektep Hocası ve aynı yıl içerisinde Bican Efendinin Rüyası isimli Türk komedi filmleri çekilerek gösterime girmiştir.[10]

1931-1960[değiştir | kaynağı değiştir]

Bu dönemde Türk Sinemaları'nın ilk sesli ve Türk-Mısır-Yunan ortak yapımı olan İstanbul Sokakları'nda çekilmiştir. Ayrıca ilk kısa metraj filmler ve dönem filmleri bu dönemde çekilmiştir. 1931-1950 yılları arasındaki en önemli gelişme Türk Sineması Cemiyeti tarafından düzenlenen yarışma olmuştur. Yarışmada Şakir Sırmalı'nın filmi Unutulan Sır "en güzel film" seçilmiştir. 1949 yılında çekilen Çığlık, ilk Türk korku filmi, 1953 yapımı Halıcı Kız filmi ise çekilen ilk renkli Türk filmi olmuştur.[10]

1961-1970[değiştir | kaynağı değiştir]

Sinema tarihindeki 2. yarışma bu dönemde İstanbul Yerli Film Yarışması adı altında yapılmıştır. Ayrıca kapalı sinemaların hayata geçirilme fikri bu yıllarda iyice ağırlık kazanmıştır ve renkli film uygulamasına hız verilerek Türk sinema tarihindeki en büyük aşamalardan biri kaydedilmiştir. Üretilen film sayısının 789'a ulaştığı bu yıllarda, yaşanan tüm bu gelişmelerin ışığında, 1963 yapımı Susuz Yaz uluslararası alanda yapılan sinema festivallerinde ödül alan ilk Türk filmi olmuştur.[10]

1971-1980[değiştir | kaynağı değiştir]

Bu dönemde sayısal verilere bakıldığında, Siyah-beyaz filmler renkli filmlerin gerisinde kalmıştır. Ayrıca bu yıllarda çizgi filmler ile ilgili çalışmalar yapılmış ve yarışmalar düzenlenmiş, yabancı film festivallerinde başarılar ve uluslararası alanda ödüller elde edilmiştir.

  • Prades Film Şenliği'nde alınan özel ödül.
  • Nantes Film Şenliği'nde jüri özel ödülü.
  • Lahey Film Şenliği'nde alınan ödül.
  • Uluslararası Milano Film Fuarı'nda Ömer Kavur'un yaptığı Yusuf ve Kenan'ın aldığı büyük ödül.

1981-1990[değiştir | kaynağı değiştir]

Bu dönemde siyah-beyaz filmler tarihe karışmıştır. Yabancı romanlar ve yapıtlar Türkçe'ye çevrilerek filme dönüştürülmüştür. Ayrıca Toronto Sinema Vakfı ve Ottawa Elçiliği'nin desteğiyle Türkiye'de ilk toplu film gösterisi düzenlenmiş ve böylece Türk sineması küreselleşme konusunda ilk adımını atmıştır.

Önemli kişiler[değiştir | kaynağı değiştir]

Yönetmenler[değiştir | kaynağı değiştir]

Oyuncular[değiştir | kaynağı değiştir]

Senaristler[değiştir | kaynağı değiştir]

Önemli Filmler[değiştir | kaynağı değiştir]

Klasikler[değiştir | kaynağı değiştir]

Modern dönem filmleri[değiştir | kaynağı değiştir]

Kült filmler[değiştir | kaynağı değiştir]

Ticari başarı sağlayan filmler[değiştir | kaynağı değiştir]

Türk filmleri listeleri[değiştir | kaynağı değiştir]

Daha fazla bilgi için: Türk filmleri listeleri

Önemli etkinlikler[değiştir | kaynağı değiştir]

Festivaller[değiştir | kaynağı değiştir]

Ayrıca bakınız[değiştir | kaynağı değiştir]

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. ^ "Sinema ve Tiyatro İstatistikleri, 2016" (Türkçe). TÜİK. 6 Ağustos 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://web.archive.org/web/20170806101541/http://www.tuik.gov.tr/PdfGetir.do?id=24672. Erişim tarihi: 6 Ağustos 2017. 
  2. ^ a b c d e f "Box Office Türkiye Dağıtımcı Oranları" (Türkçe). Box Office Türkiye. 6 Ağustos 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://web.archive.org/web/20170806100441/https://boxofficeturkiye.com/dagitimcilar/2016. Erişim tarihi: 6 Ağustos 2017. 
  3. ^ a b "Box Office Türkiye Yıllık Seyirci ve Hasılat İstatistikleri" (Türkçe). Box Office Türkiye. 5 Temmuz 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://web.archive.org/web/20170705125753/https://boxofficeturkiye.com/yillik/. Erişim tarihi: 6 Ağustos 2017. 
  4. ^ a b c Giovanni Scognamillo (2010) (Türkçe). Türk Sinema Tarihi (3. bas.). İstanbul: Kabalcı Yayınevi. s. 15, 16, 17, 18, 19, 20. ISBN 975-7942-85-5. 
  5. ^ a b c Odabaş, Battal (2006). "Türk Sinemasının Kuruluşunda Ordunun Rolü, Belge(sel) Film ve Kurtuluş Savaşı Filmleri" (Türkçe). İletişim Fakültesi Dergisi (24). http://dergipark.gov.tr/download/article-file/212267. 
  6. ^ Maraşlı, Gülşah Nezaket. Şen, Abdurrahman. haz (Türkçe). Türk Sinemasında Yerli Arayışlar (2010 bas.). Ankara, Türkiye: T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı. s. 105, 106. ISBN 978-975-17-3516-4. 
  7. ^ a b c d e f "Sinema Hizmetleri Sektör Raporu" (Türkçe). Ankara: T.C. Rekabet Kurumu. 16.02.2016. ss. 5, 6, 7. 6 Ağustos 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://web.archive.org/web/20170806061529/http://www.rekabet.gov.tr/File/?path=ROOT/1/Documents/G%C3%BCncel/Sinema+Sekt%C3%B6r+Raporu_06.04.2016.pdf. Erişim tarihi: 6 Ağustos 2017. 
  8. ^ a b c http://www.kameraarkasi.org/sinema/makaleler/ordununrolu.html
  9. ^ "İlk Türk filmi 97 yıl önce vizyona girdi". sondevir. 12 Kasım 2011. 28 Mart 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://web.archive.org/web/20160328044935/http://www.sondevir.com/?articleid=35209&atype=haber. Erişim tarihi: 25 Aralık 2012. 
  10. ^ a b c d "Türk Sinemasının İlkleri". odatv. 06.11.2010. 9 Nisan 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://web.archive.org/web/20160409020525/http://odatv.com/n.php?n=iste-turk-sinemasinin-ilkleri-0611101200. Erişim tarihi: 15 Ağustos 2013. 
  11. ^ http://istanbulfilm.wix.com/festival
  12. ^ http://www.ntvmsnbc.com/id/25480206/
  13. ^ http://www.bagimsizsinema.org/25-istanbul-uluslararasi-kisa-film-festivali/#sthash.yspnh6AO.dpbs
  14. ^ http://www.izmirkisafilm.org/tr/about.html

Dış bağlantılar[değiştir | kaynağı değiştir]