Yıldız Sarayı

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Şuraya atla: kullan, ara
Yıldız Sarayı
Cumhurbaşkanlığı İstanbul Külliyesi
Emblem of the President of Turkey.svg
İstanbul 5716.jpg
Sarayın İstanbul haritasındaki konumu
Sarayın İstanbul haritasındaki konumu
Sarayın İstanbul haritasındaki konumu
Genel bilgiler
Tür Saray
Konum Beşiktaş, İstanbul, Türkiye
Koordinatlar 41°03′08.20″K 29°00′45.60″D / 41.052278°K 29.012667°D / 41.052278; 29.012667
Mevcut kullanan Türkiye Cumhurbaşkanlığı
(2015-günümüz)
Açılış 1880
Sahip Türkiye Türkiye Cumhuriyeti

Yıldız Sarayı, III. Selim'in (1789-1807) annesi Mihrişah Sultan için yaptırılmış olup[1] Osmanlı Padişahı II. Abdülhamid (1876-1909) döneminde Osmanlı İmparatorluğu'nun yönetim merkezi olarak kullanıldı. Dolmabahçe Sarayı gibi tek bir yapı halinde değil, Marmara Denizi sahilinden başlayarak kuzeybatıya doğru yükselip sırt çizgisine kadar tüm yamacı kaplayan bir bahçe ve koruluk içine yerleşmiş saraylar, köşkler, yönetim, koruma, servis yapıları ve parklar bütünüdür.

Tarihi[değiştir | kaynağı değiştir]

Bölge Kanuni Sultan Süleyman döneminden (1520-1566) başlayarak padişahlar için bir avlanma yeri olmuştur. Saray arazisi ile ne oranda örtüştüğü kesin olarak bilinmese de "Civan Kapucıbaşı Bahçesi", "Kazancıoğlu Bahçesi" adını taşıyan bahçe ve koruluklar büyük olasılıkla Yıldız Sarayı arazisini de içermekteydi. Bu bahçeler I. Ahmed döneminde (1603-1617) padişah bahçeleri arasına katıldı.

Bundan sonra bölgeye değişik zamanlarda, gereksinim oldukça birçok yapı eklendi. Devrinin en özenle yapılmış yapıları arasında sayılabilecek olan bu yerler, burayı yapı bakımından bir yaşam alanı haline getirdi.

II. Abdülhamid'in 1876 yılında iki devrime sahne olan Dolmabahçe Sarayı'nı duygusal nedenlerle terk ederek daha korunaklı olan Yıldız Sarayı'na çekildiği iddia edilmektedir. Bu dönemde Yıldız Sarayı siyasi yönetimin ana odağı haline geldi, hükümetin bulunduğu ve Tanzimat döneminde siyasi yaşamın asıl eksenini oluşturan Bab-ı Ali'yi gölgede bıraktı. 1882 yılında Mithat Paşa ve Damat Mahmud Celaleddin Paşa'nın idamı kararını veren mahkeme, Yıldız Sarayı'nda yapıldı ve bu nedenle "Yıldız Mahkemesi" adını aldı. Bu tarihten sonra Yıldız Sarayı, II. Abdülhamid'in yönetim merkezi olarak ünlendi. Bir dönem "yıldız" sözcüğünün Osmanlı basınında kullanımı, siyasi çağrışımları olabileceği gerekçesiyle, II. Abdülhamid'in sansür idaresi tarafından engellendi. Saray, II. Abdülhamid'in 31 Mart İsyanı'ndan sonra 13 Nisan 1909 tarihinde tahttan indirilmesi üzerine saray bir halk kalabalığı tarafından yağmalandı ve kısmen yakıldı. Bu yağmalama sırasında, Abdülhamid'e jurnal vermiş veya polis ajanı olarak çalışmış olan kişilerin kendilerine ait belgeleri arayarak yok etmeye çalıştıkları iddia edilmektedir.

Sultan Vahdettin'den sonra bir süre boş kalan saray, 1924 yılında Erkan-ı Harbiye Mektebi'ne tahsis edildi. 1946 yılında Harp Akademileri'ne bırakılan saray, 1978 yılında Kültür Bakanlığı'na devredildi ve 1993 yılından itibaren "Yıldız Sarayı Müzesi Müdürlüğü" adıyla müze haline getirildi.

Tasarım ve Binalar[değiştir | kaynağı değiştir]

Saray karmaşık bir yapıya sahip olup yönetim yapıları Büyük Mabeyn, Şale Köşkü, Malta Köşkü, Çadır Köşkü, Yıldız Tiyatro ve Opera Evi, Yıldız Saray Müzesi ve İmparatorluk Porselen Üretimevi'ni kapsıyordu. Yıldız saray Bahçesi ayrıca İstanbul'da herkesçe tanınan bir dinlenme yeriydi. Bir köprü, Yıldız Sarayı ile Çırağan Sarayı'nı Boğaziçi üzerinde bu bahçeye bağlıyordu.

Büyük Mabeyn[değiştir | kaynağı değiştir]

II. Abdülhamid devrinde saray çalışanları için yapıldı.

Şale Köşk[değiştir | kaynağı değiştir]

Şale Köşk

II. Abdülhamid'in ikametgâhı olarak kullandığı köşktür. Bina iki katlı ve bir bodruma sahip ve ahşap-taş karışımı malzemeyle inşa edildi. Üç aşamada inşa edildi. İlk bölüm 1870'lerde inşa edildi ve bir İsviçre dağ evi, benzetilerek tasarlandı. Winston Churchill ve Charles de Gaulle Türkiye'yi ziyaret ettikleri zaman sarayın bu kısmında kalmışlardı. Sedefli Salon olarak da bilinen ikinci bölüm 1889 yılında İstanbul'u ziyaret eden ilk yabancı hükümdar olan Alman İmparatoru Kaiser II. Wilhelm'in onuruna eklendi. Üçüncü bölümde 1898 yılında İstanbul'u ikinci kez ziyaret eden Alman İmparatoru Kaiser II. Wilhelm'in onuruna bu dönemde inşa edildi. Bu bölümde bulunan resepsiyon odası köşkün en etkileyici odasıdır.

Köşk 400m² büyüklüğündedir. En büyük salonunda 60 dokumacı tarafından dokunan tek parça bir halı bulunmaktadır. Salon, zarif özellikleri ile yaldızlı, kutu şeklinde tavan ve geniş bir aynaya sahiptir. Yetenekli bir marangoz olan Sultan II. Abdülhamid bu köşkteki bazı mobilyaları bizzat kendisi yaptı.

Malta Köşkü[değiştir | kaynağı değiştir]

Malta Köşkü

Köşk, Sultan Abdülaziz döneminde Yıldız Sarayı'nı ayıran duvarın kuzeyinde Yıldız Parkı'nda yapıldı. Çırağan Sarayı'nın arka bahçesinden gözüken iki korudan müteşekkildir. Malta Kuşatması'na istinaden köşke "Malta" ismi verildi.

Midhat Paşa'nın yargılanması bu köşkün arkasındaki bir çadırda yapıldı

Çadır Köşk[değiştir | kaynağı değiştir]

Çadır Köşk

Sultan Abdülaziz (1861-1876) tarafından hapishane olarak kullanılmak amacıyla yaptırıldı. Köşk günümüzde bir kafe ve restorana ev sahipliği yapmaktadır.

Yıldız Tiyatro ve Opera Binası[değiştir | kaynağı değiştir]

Günümüze ulaşabilen tek saray tiyatrosudur. Sultan II. Abdülhamid tarafından 1889 yılında Şale Köşkü’yle birlikte Alman İmparatoru Kayzer II. Wilhelm’in ziyareti onuruna yaptırıldı. Küçük dikdörtgen planlı tiyatro salonunun üç tarafı sütunlarla taşınan localarla çevrilidir. Sahnenin tam karşısında yer alan loca padişaha aittir. Duvarları kalem işleriyle süslenmiş, tavanı ise mavi zemin üzerine altın yıldız motifleriyle bezenmiştir. Sahne etrafında yağlıboya tablolar yer almaktadır.

Yıldız Sarayı Müzesi[değiştir | kaynağı değiştir]

Abdülhamid'in marangozluk atölyesi olarak kullanılan bu bina, günümüzde saraydaki sanat eserlerinin sergilenmesinde kullanılmaktadır.

İmparatorluk Porselen Üretimevi[değiştir | kaynağı değiştir]

Yıldız Porselen Üretimevi

1895 yılında açılan üretimevi üst sınıfın Avrupa biçimi seramik gereksinimini karşılamak için üretim yapıyordu. Kaseler, vazolar ve tabaklar üretildi. Bunlar sıklıkla Boğaz manzarasını resmediyordu. Yapı Ortaçağ şatolarını andıran bir görünüme sahipti.

Günümüzdeki kullanımı[değiştir | kaynağı değiştir]

8 Kasım 2015 tarihinde alınan bir kararla "Cumhurbaşkanlığı İstanbul Külliyesi" adıyla Türkiye Cumhurbaşkanlığı'nın kullanımına tahsis edildi.[kaynak belirtilmeli]

Ayrıca bakınız[değiştir | kaynağı değiştir]

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. ^ Önder, Mehmet (1999) (Türkçe). Türkiye Müzeleri. Ankara: Türkiye İş Bankası. s. 229. ISBN 975-458-044-8. 

Dış bağlantılar[değiştir | kaynağı değiştir]