İsrail sineması

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Gezinti kısmına atla Arama kısmına atla

İsrail Sineması (İbranice: קולנוע ישראלי‎ Kolnoa Yisraeli), İsrail’in 1948 yılında kurulmasından itibaren yapılan film prodüksüyonlarına verilen isimdir. Bir çok İsrailli filmini İbranice yapılmaktadır. İsrail, Akademi Ödülleri'nin Yabancı Dilde En İyi Film kategorisi için Orta Doğu’daki diğer ülkelerden daha fazla aday gösterilmiştir.

Tarihi[değiştir | kaynağı değiştir]

1948 öncesi[değiştir | kaynağı değiştir]

Shaike Ophir “Polis” Filmi

Filmler Fiilistin Mandası döneminde, sessiz film devrinin başlarında başladı, fakat yerel film endüstrisinin gelişmesi, İsrail Devleti’nin kurulmasından sonra hızlandı. İlk filmler genelde belgesel ve ya kısa haber özetlerinden oluşmaktaydı ve bu fimler, İsrail’deki sinemalarda filmlerden önce gösterilmekteydi [1].

1933 yılında, Zvi Lieberman’ın Gezgin Oded (Oded ha-noded) adlı çocuk kitabı, sessiz film olarak çekildi. Bu ülkenin çocuklara yönelik ilk uzun metrajlı filmi oldu ve çok düşük bir maliyetle çekildi [2]. 1938 yılında, Lieberman’ın Yıkıntılar Üzerinde (Me’al ha-khoravot) adlı başka bir kitabı, 70 dakikalık, içinde diyalogların ve film müziğinin bulunduğu bir filme dönüştürüldü. Senaryoyu Lieberman kendisi yazdı. Yapımcısının Nathan Axelrod ve yönetmeninin Alfred Wolf olduğu film, Galilee’de bulunan İkinci Tapınak çevresindeki bir Yahudi köyündeki çocuğun hikayesini anlatıyordu. Çocuğun yaşadığı köydeki bütün yetişkinler, Romalılar tarafından öldürülmüştü. Çocuklar köyü tekrar inşa ettiler. Filmin yapım maliyeti 1000 Filistin poundıydı. Gişede başarılı olmasa da, İsrail Sineması tarihi’nin mihenk taşlarından biri olarak bilinmektedir [3].

İsrail Sineması’nın öncülerinden biri Baruch Agadati’ydi [4][5]. 1934 yılında, Agadati, film yapımcılığından emekli olan görüntü yönetmeni Yaakov Ben Dov’un film arşivini satın aldı ve kardeşi İzak ile AGA Aktüeli Haberlerini kurdu [5][6]. Agadati, “Vatan Bu” adlı ilk siyonist filmi yönetti [7].

İsrail Devleti[değiştir | kaynağı değiştir]

1948 yılında, Sesçi Yosef Navon ve Abisi Baruch Agadati’yla ilk İbranice filmi çeken, İzak Agadati film ve kurulacak bir stüdyoya yatırım yapmaya hazır Mordechai Navon isimli bir yatırımcıyı buldu. Agadati, Haganah’daki tanıdıklarını kullarak, bir stüdyo kurmak için arazi buldu. 1949’da Geva Film Laboratuar’ı, Givatayim’deki terkedilmiş bir kömürlüğün bulunduğu yerde kuruldu.

1954 yılında, Knesset, İsrailli filmlere destek verme amaçlı bir kanun tasarısı çıkardı. 1960’lı yıllardaki baş yapımcılar Menahem Golan, Ephraim Kishon, ve Uri Zohar’dı. İlk Bourekas türündeki film, “Sallah Shabati” isimli filmdi ve Ephrahim Kishon tarafından 1964 yılında yapıldı. 1965 yılında Uri Zohar, Fransız Yeni Akımı’ndan esinlendiği “Ay’daki Delik” filmini çekti.

21. yüzyılın ilk on yılında, birçok İsrailli film, Dünya’nın birçok yerindeki film festivallerinde ödül kazandı. Dönemin en çok bilinen filmleri arasında, Geç Evlilik (Dover Koshashvili), Kırık Kanatlar, Su üzerinde yürüme ve Yossi & Jagger (Eytan Fox), Nina’nın trajedileri, Kamp Ateşi and Beaufort (Joseph Cedar), Dünya’nın Sonunda Sola Dön (Avi Nesher), Bashir ile Vals (Ari Folman), ve Ajami vardır. 2011 yılında, Strangers No More (Artık Yabancı Değiller) En İyi Belgesel dalında Oskar aldı [8]. 2013 yılında Gatekeepers (Bekçiler) – Dror Moreh ve Beş Kırık Kamera, en iyi belgesel ödülüne aday gösterildi.

2014 yılında İsrail yapımı filmler 1.6 milyon bilet sattı İsrail’de. Bu İsrail filmlerinin tarihindeki en iyi sonuçtu [9].

Türler[değiştir | kaynağı değiştir]

Bourekas Fimleri[değiştir | kaynağı değiştir]

Bourekas Filmleri (סרטי בורקס) 1960larda ve 1970’lerde ünlüydü. Ana temaları genelde Aşkenaz Yahudiler ve Mizrahi ve ye Sefarad Yahudiler arasındaki etnik gerilimdi. Ayrıca zengin ve fakirler arasındaki çatışma da ayrıca bu tür filmlere konuydu (15). Bourekas isminin, İsrailli film direktörü Boaz Davidson tarafından ortaya atıldığı bilinmektedir. Davidson bu türde birçok esere sahiptir (16). Batıdaki benzer filmlere verilen isimler gibi, bu türe verilen isim, Bourekas isimli bir İsrailli yemekten gelmektedir. Bourekas türü filmler, Fas, İran ve Polonya kökenli Yahudilerin aksanlarının taklit edildiği filmler olmuştur ve genelde melodrama ve ya komedi filmi tarzında yapıtlar sunmuştur. Bourekas filmleri genelde gişede başarılıydı ama eleştirmenler tarafından acımasızca eleştirilirdi. Bu türdeki filmlerin arasında, Charlie Ve'hetzi ve Hagiga B'Snuker isimli komedi filmleri ve Nurit gibi melodramalar vardı. Boaz Davidson, Ze'ev Revach, Yehuda Barkan ve George Ovadiah, bu türde film yapan en ünlü yapımcılar arasındaydı.

Yeni Duyarlılık Filmleri[değiştir | kaynağı değiştir]

“Yení duyarlılık filmleri”(סרטי הרגישות החדשה), 1960’larda başlayıp, 1970’lerin sonralarına kadar devam eden bir hareketti. Hareket yenilikçi sinema içinde artistik ve estetik değere sahip bir sinema yaratmayı amaçladı. Genelde Fransız sinemasının yeni akım filmlerine benziyordu. “Yeni duyarlılık” hareketi, Avraham Heffner’ın “Ama Daniel Wax nerede?” adlı filmi gibi sosyal ve artistik filmler üretti. Polis Azoulay (Efraim Kishon), Seni Seviyorum ve Chelouche Sokağı’ndaki Ev (Moshe Mizrahi), en iyi yabancı dilde film kategorisinde Oskar’a aday gösterildi. Bu türde film üretenler arasında en onemli isimlerden olan Uri Zohar, Hor B’Levana (Ay’daki delik) ve Çocuk ve Üç Gün filmlerini yönetti.

Sinemalar[değiştir | kaynağı değiştir]

1900’lerin başında, sessiz sinemalar, kulübelerde, kafelerde ve ya başka geçici mekanlarda gösterilirdi [10]. 1095 yılında, Neve Tzedek’teki Jaffa yolu üzerinde Lorenz Kafe açıldı ve Lorenz ailesi, kafede film göstermeye başladı. 1925 yılında, Kessem Sineması, kısa bir süre için burada misafir edildi [11]. 1953’te, Negev’in ilk sineması olan Keren Sineması, Beersheba’da açıldı. 1200 kişilik olup, Histadrut tarafından inşa edildi [12].

1966 yılında, 2.6 milyon İsrailli 50 milyondan fazla defa sinemaya gitti. 1968’de televizyon yayınlarının başlamasıyla, sinemalar kapanmaya başladı. Önce büyük şehirlerin uzağında bulunanlar, daha sonra da büyük şehirdekiler kapandı. 330 sinema yıkıldı ya da başka amaçlar için yeniden yapıldı [10].

Eden Sineması, Tel Aviv[değiştir | kaynağı değiştir]

Eden Sineması (Kolnoa Eden), 1914 yılında inşa edildi. Sinemanın inşaası daha sonra Tel Aviv olan, Ahuzat Bayit’te yaşayan insanlar tarafından kabul edilmedi. Sahipleri Moşe Abarbanel ve Mordekai Wieser’di. Birinci Dünya Savaşı esnasında, sinema, Osmanlı yönetimi tarafından, jeneratörünün düşman denizaltlarına mesaj göndermek için kullanılabileceği gerekçesiyle kapatıldı. Sinema, İngiliz Mandası döneminde tekrar açıldı ve bir sosyal ve kültürel aktivite merkezi oldu. 1974 yılında kapandı [10].

Mograbi Sineması, Tel Aviv[değiştir | kaynağı değiştir]

Mograbi Sineması (Kolnoa Mograbi) 1930 yılında açıldı. Art Deco tarzında tasarlandı. Bu tarz dönemin en meşhur tarzıydı. Bina ilk bir kaç yıl çatısızdı ve daha sonra açılır tavanla kapatıldı. Kasım 1947’de Birleşmiş Milletler Genel Kurulu, Birleşmiş Milletler Filistin Paylaşım Planı’nı onayladığında insanlar sinemanın önünde toplandı ve sokaklarda dans etti. 1986 yılı yazında, elektrik kontağı nedeniyle çıkan bir yangın sonucu bina yıkıldı [10].

Armon Sineması, Haifa[değiştir | kaynağı değiştir]

1931’de, Moşe Greidinger, Haifa’da bir sinema açtı. 1935 yılında Armon isimli ikinci bir sinemayı kurdu. Sinema, Art Deco tarzında olup 1800 koltukla oldukça büyüktü ve Haifa’nın eğlence semtinin kalbi oldu. Ayrıca Armon, İsrail Operası ve İsrail Filarmonik Orkestrası tarafından konser ve gösteriler için kullanıldı [13].

Alhambra Sineması, Jaffa[değiştir | kaynağı değiştir]

Art Deco tarzında olan Alhambra Sineması, 1100 koltukla, 1937 yılında Jaffa[’da açıldı. Lübnanlı bir mimar olan Elias Al-Mor tarafından tasarlandı ve sinema, Arap müziği konserleri için kullanılan popüler bir mekana dönüştü. Farid Al-Atrash ve Ümmü Gülsüm burda konserler verdi. 2012 yılında bu tarihi bina, iki yıllık restorasyon çalışmalarının ardından Scientology merkezi olarak tekrar açıldı [14].

Smadar Tiyatro Salonu, Kudüs[değiştir | kaynağı değiştir]

Smadar Tiyatro Salonu, Kudüs’ün Alman Bölgesi’nde 1928 yılında kuruldu. Sahibi Alman’dı ve genelde İngiliz Ordusu’ndan ziyaretçileri vardı. 1935’te, “Şark Sineması” olarak gişe filmleri göstermeye başladı. Daha sonra yönetimi Yahudilere verildi. Bunun nedeni Alman işyerlerinin boykot edilmesiydi. Bu Kudüs’teki Nazi Partisi şubesinin başkanını çok kızdırdı. 1948’den sonra dört asker tarafından satın alındı. Bu askerlerden biri, Arye Chenchik’ti ve Chenchik, diğer üç ortağının hisselerini 1950 yılında aldı [15]. Bir komşusuna göre, Chenchik biletleri satıyordu, daha sonra içeride topluyordu ve projeksiyonist olarak çalışıyordu. Karısı ise içerideki satış alanlarından sorumluydu [16].

Sinema Festivalleri[değiştir | kaynağı değiştir]

İsrail’deki Uluslararası Film Festivalleri, Kudüs Film Festivali ve Haifa Film Festivali’ydi.

Sinema Ödülleri[değiştir | kaynağı değiştir]

Ophir Ödülü

Wolgin Ödülü

Film Okulları[değiştir | kaynağı değiştir]

Sam Spiegel Film ve Televizyon Okulu Ma'aleh Televizyon Okulu, Film ve Sanat [17].

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. ^ Editing out a frame of history, Haaretz
  2. ^ Companion Encyclopedia of Middle Eastern and North African Film, ed. Oliver Leaman
  3. ^ Eshed, Eli, “Back to the Days of the Bible in Israeli Film and Television” (Hebrew)
  4. ^ Amos Oz, Barbara Harshav (2000). The silence of heaven: Agnon's fear of God. Princeton University Press. Erişim tarihi: 5 Ağustos 2011. 
  5. ^ a b Oliver Leaman (2001). Companion Encyclopedia of Middle Eastern and North African Film. Taylor & Francis. Erişim tarihi: 5 Ağustos 2011. 
  6. ^ Stiftung Deutsche Kinemathek (1997). Filmexil. Hentrich. Erişim tarihi: 5 Ağustos 2011. 
  7. ^ Gary Hoppenstand (2007). The Greenwood encyclopedia of world popular culture, Volume 4. Erişim tarihi: 5 Ağustos 2011. 
  8. ^ Film about Tel Aviv school wins Academy Award Ağustos 9, 2011[Tarih uyuşmuyor], tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
  9. ^ "A glowing 2014 for the Israeli film industry". Cineuropa. 9 Nisan 2018 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 20 Ocak 2015. 
  10. ^ a b c d Shalit, David (3 Ocak 2011). "Cinemas in Eretz Yisrael". Boeliem.com. 22 Temmuz 2018 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 2 Ağustos 2011. 
  11. ^ Paraszczuk, Joanna (5 Haziran 2010). "Reviving Tel Aviv's Valhalla". The Jerusalem Post. 21 Ekim 2012 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 2 Ağustos 2011. 
  12. ^ Be'er-Sheva Tours and Trails, Adi Wolfson and Zeev Zivan, 2017, p.20
  13. ^ Roe, Ken. "Armon Cinema Ha'Nevi'im Street, Haifa". Cinema Treasures. 3 Ocak 2019 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 14 Nisan 2012. 
  14. ^ Rosenblum, Keshet (30 Ağustos 2012). "Alhambra Cinema in Jaffa reopens as Scientology center". Haaretz. 24 Eylül 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Eylül 2012. 
  15. ^ German Colony Cinema Once Again Under Threat of Closure
  16. ^ Rotem, Tamar (9 Nisan 2008). "80-year-old Smadar Cinema projects special image of Jerusalem". Haaretz. 4 Mart 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 23 Eylül 2012. 
  17. ^ "Ma'aleh School of Television, Film and the Arts". Maale.co.il. 26 Şubat 1997. 1 Kasım 2014 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 2 Nisan 2013.