Bosna Savaşı

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Atla: kullan, ara
Bosna Savaşı
Yugoslavya’nın dağılması
Fotoğraf:Mikhail Evstafiev
Tarih 1 Mart 199214 Aralık 1995
Bölge Bosna-Hersek
Sonuç NATO zaferi. Dayton Antlaşması
Taraflar
Flag of Bosnia and Herzegovina (1992-1998).svg Boşnak Ordusu

Flag of Jihad.svg


Flag of Croatia.svg Hırvatistan Ordusu
Flag of the Croatian Republic of Herzeg-Bosnia.svg Hırvat Savunma Konseyi
Alman, Macar, İngiliz, Fransız ve Ustaşa-Hırvat asıllı yabancı gönüllüleri


NATO
Flag of the United Nations.svg UNPROFOR


Dolaylı katılım:
Military Professional Resources Logo.svg MPRI askeri danışmanları[kaynak belirtilmeli]
Flag of the Vatican City.svg Vatikan[1]
Flag of OIC.svg İslam Konferansı Örgütü [2]

Flag of SFR Yugoslavia.svg Yugoslavya Halk Ordusu

Flag of Republika Srpska.svg Sırp Cumhuriyeti Ordusu
State Flag of Serbian Krajina (1991).svg Krayina Sırp Cumhuriyeti Ordusu
Flag of the Republic of Western Bosnia (1995).svg Batı Bosna Halk Savunması


Tigrovizastava.jpg "Kaplanlar" (yeni çetnikler)
Chetniks Flag.svg Diğer yeni çetnik ve sözde askeri birlikleri ("Akrepler", Sırp Radikal Partisi gönüllüleri vbz.)
Rus, Yunan, Boşnak, Hırvat vbz. gönüllü/paralı askerleri

Flag of Serbia.svg Sırbistan

Komutanlar
Flag of Bosnia and Herzegovina (1992-1998).svg Aliya İzzetbegoviç

Flag of Bosnia and Herzegovina (1992-1998).svg Sefer Haliloviç
Flag of Croatia.svg Franjo Tudjman
Flag of the Croatian Republic of Herzeg-Bosnia.svg Mate Boban
Flag of Belgium.svg Willy Claes
Flag of the United States.svg Leighton W. Smith
Flag of the United Nations.svg Rupert Smith

Flag of Republika Srpska.svg Radovan Karaciç

Flag of Republika Srpska.svg Ratko Mladiç
Flag of the Republic of Western Bosnia (1995).svg Fikret Abdiç
Tigrovizastava.jpg Željko Ražnatović
Chetniks Flag.svg Slobodan Mediç, Vojislav Šešelj vbz.
Flag of Serbia.svg Slobodan Miloşeviç

Kayıplar
97.207[3]

-200.000 ölü[kaynak belirtilmeli], 250.000 yaralı[kaynak belirtilmeli], 2.000.000 mülteci[kaynak belirtilmeli]

Ekim 1992-Şubat 1994 dönemi, Batı Hersek'te ve Orta Bosna'da Boşnak-Hırvat Savaşı dönemidir (Mostar, Bugoyno, Travnik çatışmaları, karşılıklı etnik temizlik)

Bosna Savaşı, Bosna-Hersek'te 1 Mart 1992 tarihinden 14 Aralık 1995 tarihine kadar sürmüş olan bir savaştır. Üç yıldan fazla süren bu savaş sırasında 100.000-110.000 kişi hayatını kaybetmiş, 2 milyon kadar insan da yerini yurdunu terk etmek zorunda kalmıştır.

Tarihsel Geri Plan[değiştir | kaynağı değiştir]

Savaşın Başlaması[değiştir | kaynağı değiştir]

Sovyet Birliği'nin dağılması, Berlin Duvarının yıkılması sonrasında Batının Balkanlardaki çalışmaları da, bu bölgede patlayan savaşlarda oldukça etkilidir. Vatikan, Avusturya ve Almanya, Hırvatistan'ı Yugoslavya'dan ayrılmaya teşvik etti. Hırvatistan'ı çok geçmeden Bosna izledi. 29 Şubat-1 Mart 1992'te Bosnalı Hırvatlar ve Bosnalı Müslümanlar bir bağımsızlık referandumu düzenlediler ve sonuç yüzde 99.7' ile Yugoslavya’dan bağımsızlık ilanı yönünde oldu.

Vase Miskin Sokağında Patlama: Yugoslavya'ya Karşı Ambargo[değiştir | kaynağı değiştir]

27 Mayıs 1992'de, kuşatma altında bulunan Saraybosna'da, Vase Miskin sokağında meydana gelen patlama sonucunda 17 sivil hayatını kaybetti, 108 kişi de yaralandı.Onlarca sivilin ölmesi üzerine İngiltere Başbakanı John Major, ABD Başkanı George H. W. Bush, Türkiye Dışişleri Bakanı Hikmet Çetin ve başka siyasi liderleri hemen bu korkunç olayın suçunu Sırplara yüklemişti. Neticede, üç gün sonra, 30 Mayıs 1992'de, BM Güvenlik Konseyi, "Sırpların" yaptığı ekmek bekleyen insanlara saldırı nedeniyle Yugoslavya Federal Cumhuriyeti'ne petrol satışının yasaklanması ve hava bağlantısının kesilmesini de kapsayan geniş bir ekonomik ambargo uygulanmasını kabul etti.

Bosna Soykırımı[değiştir | kaynağı değiştir]

Sırp Komutan ve arkadaşları ile beraber rehine takası için Sarajevo yakınlarında beklerken etrafına şaka amaçlı oğlunun kafasına Tokarev TT-33 marka tabancasını dayıyor, 1992
Fotoğraf:Mikhail Evstafiev

Üç yıl boyunca Sırplar uluslararası hiçbir konvansiyona kulak asmayarak insanlık dışı uygulamalarını pervasızca sergilediler. Soykırım ise savaş başladığından beri Sırpların başvurduğu yegane savaş yöntemiydi. Daha savaşın ilk evrelerinde Nisan 1992’de Srebrenitza’nın hemen dışında bulunan Bratunac köyünde yaklaşık 350 Bosnalı Müslüman Sırp paramiliterleri ve özel polis güçleri tarafından işkenceye tabi tutulmuş ve öldürülmüştü.

Miloseviç’in eski korumalarından Nasır Oriç’in kurduğu Müslüman direniş örgütü ilk yıllarda Srebrenica’yı savundu. Yugoslavya ordusunun tüm imkanlarını kullanan Sırplara karşı Müslümanlar bölgeye uygulanan ve en çok kendilerinin zarar gördüğü ambargodan ötürü hafif silahlarla ve az sayıda mermi ile karşı koymaya çalışıyordu.

Bosna Savaşı’nın sonlarına doğru Müslümanların birçok cephede zafer kazandığı bir sırada öne çıkarılan Dayton Barış müzakereleriyle savaşın sona ereceğini gören Sırplar, avantaj elde etmek için iki stratejik kent olan Gorajde ve Srebrenica’yı ele geçirmek maksadıyla bu iki kente saldırdılar. BM tarafından güvenli bölge olarak ilan edildikten iki yıl sonra Srebrenica, 1995 yılının yaz ayında toplu katliamın kurbanı oldu.

Srebrenica çevresindeki ilk toplu mezarları ortaya çıkararak Pulitzer Ödülü kazanan Amerikalı gazeteci David Rohde bu tavrı eleştirerek şöyle dedi: “Uluslararası camia taraflı bir şekilde binlerce insanı silahsızlandırmış ve sonra da onları en azgın düşmanlarına teslim etmiştir. Srebrenica, uluslararası camianın felaketin uzağında durduğu bir durum değildir. Aksine, uluslararası camianın eylemleri katilleri cesaretlendirmiş, onlara yardım etmiş ve işlerini kolaylaştırmıştır. Srebrenica’nın düşmesi gerçekte olması gereken bir durum değildi. Binlerce iskeletin Doğu Bosna’da oraya buraya saçılmasına hiç gerek yoktu. Binlerce Müslüman Bosnalı çocuğun Sırplar tarafından boğazlanmış babalarının, dedelerinin, amcalarının ve kardeşlerinin hikayesi ile büyümesine hiç gerek yoktu.” [4]

Markale Pazarında Birinci Patlama: NATO'nun Ültimatomu[değiştir | kaynağı değiştir]

Bosna-Hersek Federasyonu Kurulması[değiştir | kaynağı değiştir]

Savaşın ilk aylarından başlayarak Birleşmiş Milletler temsilcisi Cyrus Vance ve Avrupa Birliği temsilcisi Lord Owen savaşı durdurmak için taraflarla müzakereler yaptılar. Bosna-Hersek'i etnik açıdan 3 bölgeye ayıran çeşitli haritalar çizildi ve taraflara sunuldu. 1994 yılında NATO uçakları BM'in ilan ettiği uçuş yasağını uygulamaya başladılar. Böylece Sırpların hava üstünlüğü kaybolmuş oldu. Mart 1994 tarihinde Boşnaklar ve Bosnalı Hırvatlar anlaşmaya vardılar ve birbirleriyle savaşmaktan vazgeçtiler.

Srebrenica ve Jepa'nın Düşmesi[değiştir | kaynağı değiştir]

Markale Pazarında İkinci Patlama: NATO Askerî Müdahalesi[değiştir | kaynağı değiştir]

28 Ağustos 1995'te Saraybosna'daki Markale pazarına atılan bombanın patlaması sonucu 37 kişi öldü, 90 kişi de yaralandı. 30 Ağustos 1995'te, en son UNPROFOR askeri de Bosna Sırp topraklarından ayrılır ayrılmaz NATO uçakları Sırp Cumhuriyeti’nde seçilmiş bazı hedeflere bir dizi hassas vuruş yaptılar. Bosna Sırp askeri birliklerine yönelik NATO bombardımanı için gerekçe olarak Markale'deki silahsız Boşnaklara karşı saldırı ve Srebrenitza katliamı gösterildi. Hırvat, Boşnak ve NATO saldırıları karşısında uzun süre dayanamayan Sırp birlikleri, Ekim ayında teslim olmak zorunda kaldı.

NATO baskılar sonucu İzzetbegoviç, Tudjman ve Miloseviç anlaşma masasına oturdular. 21 Kasım 1995'de Dayton Antlaşması kabul edildi. 14 Aralık 1995'de bu antlaşmanın son halinin imzalanmasıyla birlikte Bosna Savaşı son bulmuş oldu.

İlgili Filmler[değiştir | kaynağı değiştir]

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. ^ Katolik kiliselerinde silah saklaması
  2. ^ Silah sevkıyatı, mali destek
  3. ^ «Research halves Bosnia war death toll to 100,000». Reuters. November 23, 2005.
  4. ^ Rohde, Son Oyun, s. 351, 353.

Dış bağlantılar[değiştir | kaynağı değiştir]

Commons-logo.svg
Wikimedia Commons'ta
Bosna Savaşı ile ilgili çoklu ortam belgeleri bulunmaktadır.
Belgesel Video Görüntüleri