Gelişmekte olan ülke

Vikipedi, özgür ansiklopedi
  Gelişmekte olan ülkeler
  Veri olmayan ülkeler

İnsani Gelişme Endeksi kategorilerini temsil eden dünya haritası (2020'de yayınlanan 2019 verilerine dayanmaktadır).
  0.800–1.000 (çok yüksek)
  0.700–0.799 (yüksek)
  0.550–0.699 (orta)
  0.350–0.549 (düşük)
  Veri yok

Gelişmekte olan ülkeler sınıflandırması, iktisadi ve hukuki parametreden gelişmiş ülkelere kıyasla bir kademe geride yer alan ülkeleri sınıflandırmak adına kullanılan ve dünya'nın birçok ülkesini kapsayan bir sınıflandırmadır.

Gelişmekte olan ülkelerde, gelişmiş ülkelere kıyasla daha düşük bir yaşam standardı, insani gelişim endeksi, tam olarak gelişememiş bir sanayi alt yapısı mevcuttur. Gelişmekte olan ülkeler sınıflandırmasında yer alan ülkeler, ithalat ve ihracat hacimleri giderek artan ülkelerdir.

Gelişmekte olan ülkelerin çoğunda sanayileşme oranı yükselmektedir. Bu ülkelerde, sanayiyi geliştirmek adına atılan adımlardan ötürü köyden kente göç oranı oldukça fazladır ve artmaya da devam etmektedir. Eğitim sisteminde yapılan yenilikler ve sağlık alanındaki gelişmeler bu ülkelerde kendisini gösterir. Gelişmekte olan ülkelerde siyasi ve hukuki kurumlarda gelişmeler yaşanır. Şehirlerde hastane, okul, adliye gibi kamu kuruluşlarında kırsal bölgelere kıyasla daha gelişmiş bir sosyal hizmet verilmektedir. İnşaat sektörlerinde hızlı büyümeler yaşanabilir. Ayrıca bu ülkelerde doğum oranlarında azalma ve ortalama yaşam süresinde artış gözlemlenir. Hızlı bir kentleşme ve ulaşım alanındaki gelişmeler de bu ülkelerde yoğun bir şekilde yaşanmaktadır.

Ülkenin sağlık ve eğitim durumu, teknolojik gelişimi, ulaşımı, hukuku gibi birçok faktör, ülkenin gelişmiş, gelişmekte ya da gelişmemiş bir ülke olmasını belirlemekte etkili olmaktadır. En önemli etken ise kişi başına düşen milli gelir miktarıdır. Bu miktarlar ülkede yaşayan vatandaşların ortalama gelir düzeyini de belirlemektedir.

İktisatçı, Doçent Doktor Fikret Başkaya tarafından yazılan "Avrupa merkezcilik Resmi İdeoloji, Bilim ve Sosyalizm" eserinde Gelişme İktisadı ve İnsani Gelişme Endeksi'ni eleştirmiştir.

Ülkelerin gelişmişlik düzeyine binaen yaşlara göre nüfus dağılımı[değiştir | kaynağı değiştir]

Az gelişmiş ülkelerde nüfus artış hızı fazlayken ölüm yaşı düşüktür. Gelişmekte olan ülkelerde ise doğum oranı azalırken yaşam süresi artar.

  Erkek
  Kadın

Ülkelerin gelişmişlik düzeylerine göre ithal ve ihraç edilen ürünler[değiştir | kaynağı değiştir]

Gelişmekte olan ülkeler, ürettikleri teknoloji sayesinde, değerli ürünleri alıp satmaya eğilim gösterirler. Örneğin uçak, uydu, tıbbi cihazlar, ilaçlar gibi katma değeri yüksek düzeyde olan ürünlerin alışverişini yaparlar. Tarımsal verilerine bakıldığında, genel olarak tarım ürünü üretimi bu ülkelerde yüksektir. Gelişmekte olan ülkelerin ekonomisi tarıma dayalı olduğundan yurt dışına tarım ürünlerini ve ham madde kaynaklarını satmaya eğilim gösterirler; bu eğilimin gerekçesi ülkenin biraz daha geliştirilmesi ve ekonomik açıdan ilerletilmesidir.

Ülkelerin insani gelişim yönleri[değiştir | kaynağı değiştir]

İnsani gelişme endeksi ekonomik gelir düzeyinin yanında sağlık ve bilgi düzeyini de temel ilke olarak görür. Bir ülkenin gelişmişliğini gösteren en önemli özelliklerinden birisi de insani gelişme endeksidir. Bu endeks; ülkelerin vatandaşlarının hayat beklentilerinin, eğitim düzeylerinin, ülkenin kişi başına düşen milli gelirinin ortalama olarak hesaplanması ve ardından bu çıkan sonuca göre ülkelerin sıralamaya konulması sonucunda oluşturulur.

Gelişmekte Olan Ülkeler[değiştir | kaynağı değiştir]

G20 ülkeleri şu şekildedir; Almanya, Arjantin, Avustralya, Brezilya, Çin, Endonezya, Fransa, Güney Afrika, Güney Kore, Hindistan, İngiltere, İtalya, Japonya, Kanada, Meksika, Suudi Arabistan, ve Avrupa Birliği Komisyonu oluşturmaktadırlar.

Ülkelerin teşvik edilmesi[değiştir | kaynağı değiştir]

Uluslararası ticarette az gelişmiş ve gelişmekte olan ülkelere çeşitli kolaylıklar sağlanması yoluyla bu ülkelerin kalkınmasının teşvik edilmesi önemlidir. Bunun için uluslararası anlaşmalarda gelişmekte olan ülkelere yönelik özel ve lehte çeşitli ayrıcalıklı muamele yolu görülmektedir. Gelişmekte olan ülkelerin yaşam standartlarının yükseltilmesi, ekonomik büyümelerinin teşvik edilmesi, bu ülkelerin özel ihtiyaçlarının dikkate alınması ve desteklenmesi modern uluslararası hukukun önemli prensipleri arasında olmuştur. Dünya Ticaret Anlaşması’nın (DTÖ) giriş kısmı da gelişmekte olan ülkelerin ihtiyaçlarının dikkate alınmasının altını çizilmektedir. Az gelişmiş ve gelişmekte olan ülkelerin çıkarlarının daha fazla gözetilmesi, uluslararası ticarette ve yatırımlarda adaletin daha fazla sağlanması, bu ülkelerin kendi kaynaklarının idaresinde özgür olmaları, “yeni uluslararası ekonomik düzenin” itici güçleri arasında olmuştur. Bu amaçla, bu ülkelere yönelik doğrudan yardımlara ilave olarak uluslararası ticarette;

  • Gümrük tarifelerinde tercihli muameleleri
  • Doğal kaynaklar için yeterli fiyatın sağlanması
  • Belli bazı anlaşma yükümlülüklerinden geçici veya sürekli istisnalar
  • Teknoloji transferi
  • Özellikle en az gelişmiş ülkelerin borçlarının silinmesi gibi ülke ihtiyaçlarına göre özel muameleler yapılmaktadır.

Gelişmiş ve gelişmekte olan ülkeler karşılaştırılması[değiştir | kaynağı değiştir]

Gelişmiş ve gelişmekte olan ülkeler birçok yönleriyle birbirlerinden ayrılmaktadır. Gelişmiş ve gelişmekte olan ülkeler kendi içlerinde de birbirlerinden farklılıklar gösterebilir. Farklılıklar gösterdiği gibi aynı ülke içinde de hem gelişmiş olarak hem de gelişmekte olan kısım kısım bölgeler bulunmaktadırlar.

Bir ülkenin gelişmekte olduğunun birden çok göstergesi olabilir, işsizlik oranın ve kişi başına düşen milli gelirler bu faktörlerin başında gelmektedir.

Birleşmiş Milletler'e göre gelişmişlik seviyesine göre temel ölçüt olarak görülen kısım kişi başına düşen millî gelirleridir. Bu açıdan bakıldığında kişi başına düşen millî gelirin 1.000 ile 10.000 Dolar arasında olan ülkeler gelişmekte olan ülkeler diye sınıflandırılır. 10.000 doların üzerinde olan ülkeler ise gelişmiş ülkeler olarak bilmekteyiz. Aralarındaki farklar ne kadar birbirine yakın olsa da gelişmiş ve gelişmekte olan ülkelerin bazı özelliklerini de sınıflandırmak mümkündür. Bu farklar kültürü ve doğayı sorgulama biçimi gibi sadece sosyolojik farklar değil aynı zamanda nesnel farklardır. Bu özelliklere de bakıldığında bir ülkenin gelişmişlik düzeyi hakkında bilgi sahibi olmak mümkündür.

Gelişmiş ekonomilerden mezun ülkeler ve bölgeler[değiştir | kaynağı değiştir]

Dört Asya Kaplanı ve yeni Avro Bölgesi Avrupa ülkeleri de dahil olmak üzere aşağıdaki ülkeler 90'lı yıllara kadar gelişmekte olan ülkeler ve bölgeler olarak kabul edilmişlerdir ve günümüzde IMF tarafından gelişmiş ekonomiler (gelişmiş ülkeler ve bölgeler) olarak listelenmiştir. Parantez içindeki zaman, gelişmiş ekonomiler olarak listelendikleri zamandır.

Üç ekonomi, gelişmiş ekonomiler olarak listelenmeden önce veri eksikliğine sahiptir. Veri eksikliğinden dolayı, gelişmiş ekonomiler olarak listelenmeden önce gelişmiş ekonomiler mi yoksa gelişmekte olan ekonomiler mi olduklarını değerlendirmek zordur.

Yeni sanayileşmiş ülkeler (NIC)[değiştir | kaynağı değiştir]

On ülke "yeni sanayileşmiş ülke" sınıflandırmasına dahildir. Ekonomileri henüz gelişmiş bir ülkenin statüsüne ulaşmamış, ancak makro-ekonomik anlamda gelişmekte olan muadillerini geride bırakmış ülkelerdir:

BRICS ülkeleri[değiştir | kaynağı değiştir]

Beş ülke "gelişmekte olan pazarlar" gruplarına aittir ve birlikte BRICS ülkeleri olarak adlandırılır:

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. ^ a b c d e "IMF Advanced Economies List. World Economic Outlook, May 1998, p. 134" (PDF). 18 Ağustos 2000 tarihinde kaynağından arşivlendi (PDF). Erişim tarihi: 15 Ocak 2014. 
  2. ^ The recognition of Taiwan is disputed; most UN-member states officially recognise the sovereignty of the People's Republic of China over Taiwan, however, some others maintain non-diplomatic relations with the Republic of China. See Foreign relations of Taiwan.
  3. ^ "World Economic Outlook, April 2001, p.157" (PDF). 13 Eylül 2001 tarihinde kaynağından arşivlendi (PDF). Erişim tarihi: 15 Ocak 2014. 
  4. ^ "World Economic Outlook, April 2007, p.204" (PDF). 5 Kasım 2011 tarihinde kaynağından arşivlendi (PDF). Erişim tarihi: 15 Ocak 2014. 
  5. ^ "World Economic Outlook, April 2008, p.236" (PDF). 16 Mayıs 2011 tarihinde kaynağından arşivlendi (PDF). Erişim tarihi: 15 Ocak 2014. 
  6. ^ a b "World Economic Outlook, April 2009, p.184" (PDF). 14 Kasım 2011 tarihinde kaynağından arşivlendi (PDF). Erişim tarihi: 15 Ocak 2014. 
  7. ^ Velinger, Jan (28 Şubat 2006). "World Bank Marks Czech Republic's Graduation to 'Developed' Status". Radio Prague. 12 Ocak 2008 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 22 Ocak 2007. 
  8. ^ "World Economic Outlook, April 2011, p.172" (PDF). 6 Mayıs 2011 tarihinde kaynağından arşivlendi (PDF). Erişim tarihi: 15 Ocak 2014. 
  9. ^ "World Economic Outlook, April 2014, p.160" (PDF). 8 Nisan 2014 tarihinde kaynağından arşivlendi (PDF). Erişim tarihi: 21 Mayıs 2014. 
  10. ^ "World Economic Outlook, April 2015, p.48" (PDF). 13 Nisan 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi (PDF). Erişim tarihi: 11 Nisan 2015. 
  11. ^ "World Economic Outlook, October 2012, p.180" (PDF). 20 Ekim 2012 tarihinde kaynağından arşivlendi (PDF). Erişim tarihi: 4 Ağustos 2016. 
  12. ^ a b "World Economic Outlook, April 2016, p.148" (PDF). 17 Nisan 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi (PDF). Erişim tarihi: 25 Haziran 2016. 
  13. ^ a b c d e f g h i j "Newly Industrialized Country (NIC) - Overview and Characteristics". Corporate Finance Institute (İngilizce). 18 Eylül 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 24 Mayıs 2021. 
  14. ^ a b c d e "BRICS BRASIL 2019 - What is BRICS?". brics2019.itamaraty.gov.br. 25 Nisan 2019 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 24 Mayıs 2021.