1954 Türkiye genel seçimleri

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Şuraya atla: kullan, ara
Türkiye genel seçimleri
Türkiye
← 1950 2 Mayıs 1954 1957 →

Türkiye Büyük Millet Meclisi'nin 541 sandalyesi için
Çoğunluk için gereken 271 sandalye
  Birinci parti İkinci parti Üçüncü parti
  Adnan Menderes VI. Yasama Dönemi.jpg Inonu Ismet.jpg Osman Bölükbaşı (cropped).jpg
Lider Adnan Menderes İsmet İnönü Osman Bölükbaşı
Parti Demokrat Parti (1946) Cumhuriyet Halk Partisi Cumhuriyetçi Millet Partisi
Son seçim 408 sandalye, %55,2 69 sandalye, %39,6 Yeni parti
Sandalye 503 31 5
Değişim artış 87 azalış 38 Yeni parti
Halk oyu 5.313.659 3.193.471 480.249
Oran  %58,4  %35,1  %5,30
Değişim artış %3,2 azalış %4,5 Yeni parti

1954 genel seçimleri.png

Önceki Başbakan

Adnan Menderes
Demokrat Parti (1946)

Seçilmiş Başbakan

Adnan Menderes
Demokrat Parti (1946)

Oyların partilere göre dağılım pastası

1954 Türkiye genel seçimleri, 2 Mayıs 1954 tarihinde TBMM'de görev yapacak 10. dönem milletvekilleri için yapılan seçimlerdir.[1]

Liste usulü çoğunluk seçim sisteminin uygulandığı seçimlerde yaklaşık 9 milyon seçmen oy kullanmıştır. Demokrat Parti, oyların yüzde 58,4'ünü alarak 503 milletvekili, Cumhuriyet Halk Partisi %35,1'lik oranla 31 milletvekili, Cumhuriyetçi Millet Partisi 5 milletvekili çıkarırken, 2 kişi de bağımsız olarak toplam 541 milletvekili seçilmiştir.

Bu seçimde, DP'den 4 aday, iki seçim çevresinden seçilmiş, o tarihte uygulanan seçim yasası gereği, bu çevrelerden birinin milletvekilliğini tercih etmiştir. 9 milletvekili de DP listesinden bağımsız olarak seçilmiştir.

Seçim dönemi[değiştir | kaynağı değiştir]

Genel Seçimler 2 Mayıs 1954 pazar günü yapıldı. Seçimlere dört parti katıldı. DP ve CHP 64 vilayetin hepsinde, CMP 40 ilde, 16 Mayıs 1952'de kurulmuş olan ve ilk kez bir genel seçime katılan Türkiye Köylü Partisi (TKP) ise 19 ilde aday gösterdi.[2]

Sonuçlar[değiştir | kaynağı değiştir]

1954 genel seçimleri'nin sonuçları;[3]

Toplam Sandık 43.174
Toplam Seçmen 10.262.063
Toplam Kullanılan Oy 9.095.617
Geçersiz/Boş Oy 153.957
Katılım Oranı (%) 88,63
Milletvekili Sayısı 541

Seçimlerde liste usulu çoğunluk sistemi kullanıldı. DP 1950 seçimlerine göre oylarını artırırken CHP ise oy kaybetti. Meclise giren siyasi partilerden DP oyların 57,6'sını, CHP 35,4'ünü, CMP ise 4,9'unu aldı.[4] Uygulanan seçim sistemi nedeniyle DP oyların yüzde 57,6'sını almasına karşın Meclisin yüzde 94,82'sini kazandı. CHP ise oyların yüzde 35,4'ünü almasına rağmen Mecliste ancak yüzde 5,5 ile temsil edilebildi. Bu durum, 1950 seçimlerinde de uygulanmış olan liste usulü çoğunluk sisteminin eleştirilmesine yol açtı. Çünkü, 1954 seçimlerinde nisbi temsil esası uygulanmış olsaydı DP 281, CHP 211, CMP 32, Türkiye Köylü Partisi (TKP) 18 milletvekili kazanmış olacaktı.[5]

Partilere göre oy dağılımı[değiştir | kaynağı değiştir]

Parti Genel Başkan Oy  % Sandalye +/–
Demokrat Parti Adnan Menderes 5.313.659 57,61 503 artış 87
Cumhuriyet Halk Partisi İsmet İnönü 3.193.471 35,36 31 azalış 38
Cumhuriyetçi Millet Partisi Osman Bölükbaşı 480.249 4,85 5 Yeni
Bağımsızlar 56.393 1,55 2 artış 1
Türkiye Köylü Partisi Tahsin Demiray 50.935 0,63 0 Yeni
Toplam 9.095.617 100,00 535 artış 48

İllere göre oy dağılımı[6][değiştir | kaynağı değiştir]

İl DP  % CHP  % CMP  % Bağ  % TKP  % Toplam
Adana 107.447 49,2 99.741 45,7 2.618 1,2 8.178 3,7 316 0,1 218.300
Afyon 89.969 58,2 40.872 26,5 23.379 15,1 0 0,0 298 0,2 154.518
Ağrı 42.222 69,6 17.209 28,4 0 0,0 0 0,0 1.236 2,0 60.667
Amasya 49.015 54,9 35.825 40,1 4.322 4,8 0 0,0 163 0,2 89.325
Ankara 181.789 50,1 142.161 39,2 35.676 9,8 2.966 0,8 210 0,1 362.802
Antalya 82.337 61,5 46.824 35,0 0 0,0 0 0,0 4.751 3,5 133.912
Artvin 39.662 59,1 23.871 35,6 0 0,0 0 0,0 3.604 5,4 67.137
Aydın 105.569 64,7 53.677 32,9 3.641 2,2 0 0,0 238 0,1 163.125
Balıkesir 163.152 62,1 91.329 34,7 7.282 2,8 0 0,0 1.162 0,4 262.925
Bilecik 35.346 54,1 25.678 39,3 1.686 2,6 0 0,0 2.659 4,1 65.369
Bingöl 10.025 31,7 8.255 26,1 4.529 14,3 0 0,0 8.801 27,8 31,610
Bitlis 20.707 67,2 6.904 22,4 0 0,0 0 0,0 3.201 10,4 30.812
Bolu 85.819 69,7 31.390 25,5 5.511 4,5 0 0,0 484 0,4 123.204
Burdur 36.743 83,0 5.510 12,4 0 0,0 2.029 4,6 0 0,0 44.282
Bursa 158.361 62,9 76.363 30,3 15.724 6,2 0 0,0 1.336 0,5 251.784
Çanakkale 80.416 60,9 41.727 31,6 3.062 2,3 4.135 3,1 2.721 2,1 132.061
Çankırı 42.998 50,7 23.712 28,0 10.503 12,4 6.097 7,2 1.416 1,7 84.726
Çorum 92.332 60,4 51.246 33,5 0 0,0 0 0,0 9.2327 6,0 152.810
Denizli 85.341 57,5 62.950 42,4 0 0,0 0 0,0 88 0,1 148.379
Diyarbakır 72.907 61,1 42.333 35,5 0 0,0 3.389 2,8 673 0,6 119.302
Edirne 62.916 61,3 35.624 34,7 3.821 3,7 0 0,0 346 0,3 102.707
Elazığ 48.992 57,4 32.133 37,7 1.399 1,6 1.784 2,1 985 1,2 85.293
Erzincan 35.719 51,4 33.321 47,9 0 0,0 0 0,0 517 0,7 69.557
Erzurum 99.304 59,6 47.013 28,2 20.065 12,0 0 0,0 149 0,1 166.531
Eskişehir 80.598 63,1 34.294 26,8 8.767 6,9 1.679 1,3 2.436 1,9 127.774
Gaziantep 83.026 58,1 58.834 41,2 0 0,0 0 0,0 925 0,6 142.785
Giresun 73.445 61,3 38.364 32,0 7.816 6,5 0 0,0 97 0,1 119,722
Gümüşhane 38.863 49,9 32.778 42,1 0 0,0 0 0,0 6.263 8,0 77.904
Hakkari 9.801 54,4 4.289 23,8 0 0,0 0 0,0 3.929 21,8 18.019
Hatay 76.136 60,0 48.746 38,4 2.034 1,6 0 0,0 8 0,0 126.924
Isparta 52.051 62,3 30.893 37,0 0 0,0 0 0,0 571 0,7 83.515
İçel 73.792 53,2 50.037 36,0 1.338 1,0 2.166 1,6 11.485 8,3 138.818
İstanbul 338.010 62,7 143.705 26,6 43.420 8,0 4.215 0,8 10.076 1,9 539.426
İzmir 230.522 61,2 145.871 38,7 0 0,0 374 0,1 0 0,0 376.767
Kars 61.573 38,1 79.426 49,1 18.400 11,4 0 0,0 2.335 1,4 161.734
Kastamonu 92.135 59,1 45.591 29,2 16.044 10,3 2.200 1,4 18 0,0 155.988
Kayseri 104.862 61,7 57.329 33,7 7.257 4,3 0 0,0 528 0,3 169.976
Kırklareli 56.105 62,3 31.926 35,4 1.845 2,0 0 0,0 214 0,2 90.090
Kırşehir 24.354 30,0 18.633 22,9 34.374 42,3 114 0,1 3.717 4,6 81.192
Kocaeli 127.578 63,0 60.860 30,1 12.008 5,9 798 0,4 1.184 0,6 202.428
Konya 164.002 53,6 106.497 34,8 30.376 9,9 4.397 1,4 715 0,2 305.987
Kütahya 87.140 64,2 35.144 25,9 12.658 9,3 0 0,0 752 0,6 135.694
Malatya 88.235 44,3 107.643 54,1 557 0,3 2.171 1,1 492 0,2 199.098
Manisa 151.569 64,5 76.069 32,4 7.195 3,1 0 0,0 0 0,0 234.833
Maraş 65.777 54,9 43.501 36,3 3.781 3,2 5.498 4,6 1.210 1,0 119.767
Mardin 60.614 47,8 44.650 35,2 0 0,0 0 0,0 21.646 17,1 126.910
Muğla 64.467 60,6 41.755 39,3 0 0,0 0 0,0 119 0,1 106.341
Muş 12.807 38,0 8.485 25,2 0 0,0 0 0,0 12.413 36,8 33.705
Niğde 76.613 55,0 42.347 30,4 8.673 6,2 3.518 2,5 8.115 5,8 139.266
Ordu 77.361 55,2 62.785 44,8 0 0,0 0 0,0 0 0,0 140.146
Rize 52.952 69,5 19.264 25,3 4.000 5,2 0 0,0 0 0,0 76.216
Samsun 121.098 60,3 75.329 37,5 4.357 2,2 0 0,0 0 0,0 200.784
Siirt 33.097 65,8 14.583 29,0 0 0,0 0 0,0 2.653 5,3 50.333
Sinop 30.920 34,7 36.987 29,0 21.270 0,0 0 0,0 0 0,0 89.177
Sivas 117.204 52,5 98.996 44,3 7.071 3,2 0 0,0 0 0,0 223.271
Tekirdağ 64.901 63,2 35.145 34,2 2.551 2,5 0 0,0 115 0,1 102.712
Tokat 80.537 55,2 65.380 44,8 0 0,0 0 0,0 0 0,0 145.917
Trabzon 94.121 61,8 53.957 35,4 4.225 2,8 0 0,0 0 0,0 152.303
Tunceli 17.024 46,5 19.567 53,5 0 0,0 0 0,0 0 0,0 36.591
Urfa 65.070 49,4 51.127 38,9 0 0,0 803 0,6 14.591 11,1 131.591
Uşak 29.973 43,0 28.042 40,3 11.650 16,7 0 0,0 0 0,0 69.665
Van 33.637 64,5 18.507 35,5 0 0,0 0 0,0 0 0,0 52.144
Yozgat 79.733 58,0 45.653 33,2 7.862 5,7 0 0,0 4.250 3,1 137.498
Zonguldak 130.759 66,8 53.539 27,4 11.338 5,8 0 0,0 119 0,1 195.755

Seçim sonrası[değiştir | kaynağı değiştir]

Cumhuriyetçi Millet Partisi'nin meclisteki 5 milletvekilinin tamamını çıkardığı Osman Bölükbaşı'nın memleketi olan Kırşehir ili, 30 Haziran 1954 tarihinde DP'li milletvekillerinin oylarıyla kabul edilen özel bir kanunla ilçe haline getirildi. Kırşehir vilayetinin kaldırılması ve Nevşehir kazasında Nevşehir adıyla yeni bir vilayetin kurulması hakkındaki 7 Temmuz 1954 tarihli ve 8748 sayılı Resmi Gazete'de yayınlanan kanunla Kırşehir eski kazaları Avanos, Kozaklı, Mucur ve Hacıbektaş'la birlikte yeni kurulan Nevşehir iline bağlandı. Kırşehir'in eski kazalarından Kaman, Ankara'ya; Çiçekdağı ise Yozgat'a bağlandı.[7] Daha sonraları Yassıada Yargılamaları'nda Adnan Menderes ve DP'nin diğer önde gelen yöneticileri Kırşehir'in ilçe yapılması davasından yargılanıp mahkum oldular. "Kırşehir'in siyasi sebeplerle kaza haline getirilmesi" DP yöneticilerinin yargılandığı anayasayı ihlal davasında yer alan yedi suçtan biri olarak yer aldı.[8]

Benzer şekilde, 14 Haziran 1954'te CHP'nin birinci olduğu Malatya ili de ikiye bölünerek Adıyaman ili oluşturuldu.[9][10]

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. ^ [1] 11954 Gen.Seçimleri 13 Mart 2012‎ 'da erişilmiştir.
  2. ^ İsmet İnönü, Defterler (1919-1973), Haz. Ahmet Demirel, 1. Baskı, Yapı Kredi Yayınları, Ankara, 2001, ISBN 978-975-363-951-1, s. 604.
  3. ^ 1950 - 1977 Yılları Arası Seçim Çevresine Göre Milletvekili Genel Seçimi Sonuçları, ysk.gov.tr
  4. ^ Erol Tuncer, Osmanlıdan Günümüze Seçimler (1877-2002), 2. Baskı, Toplumsal Ekonomik Siyasal Araştırmalar Vakfı Yayınları, Ankara, 2003, ISBN 9759693585, s. 233-239.
  5. ^ Metin Toker, İsmet Paşayla On Yıl (1954-1957), Birinci Cilt, 2. Baskı, Akis Yayınları, Ankara, 1966, s. 10.
  6. ^ [2] 1954 TBMM Gen.Seçimleri 13 Mart 2012‎'de erişilmiştir.
  7. ^ Deniz Bölükbaşı, Türk Siyasetinde Anadolu Fırtınası - Osman Bölükbaşı, 1. Baskı, Doğan Kitap, İstanbul, 2005, ISBN 9789759917036, s. 190.
  8. ^ Bölükbaşı, s. 192
  9. ^ Ergün Ataoğlu, Adnan Menderes - Bir Başbakanın Trajik Sonu, 1. Baskı, Nokta Yayınları, İstanbul, 2008, ISBN 9944174688, s. 141.
  10. ^ Alkan, Mehmet Ö.. Türkiye’de Seçim Sistemi Tercihinin Misyon Boyutu ve Demokratik Gelişime Etkileri. http://www.anayasa.gov.tr/files/pdf/anayasa_yargisi/anyarg23/alkan.pdf. Erişim tarihi: 7 Aralık 2015. 

Dış bağlantılar[değiştir | kaynağı değiştir]