Aydın (il)

Vikipedi, özgür ansiklopedi
(Aydın sayfasından yönlendirildi)
Atla: kullan, ara

Koordinatlar: 37°43′42″K 27°56′14″D / 37.72833°K 27.93722°D / 37.72833; 27.93722

Aydın
—  İl  —
İlin Türkiye'deki konumu
İlin Türkiye'deki konumu
Aydın haritası
Aydın haritası
Ülke Türkiye
Coğrafi bölge Ege
Yönetim
 - Vali Erol Ayyıldız
Yüz ölçümü
 - Toplam 8.007 km2 (3.091,5 mi2)
Nüfus (2013)[1]
 - Toplam 1.020.957
 - Kır -
 - Şehir 1.020.957
Zaman dilimi DAZD (+2)
 - Yaz (YSU) DAYZD (+3)
İl alan kodu 256
İl plaka kodu 09
İnternet sitesi: T.C. Aydın Valiliği

Aydın, Türkiye'nin Ege Bölgesi'nde yer alan, turizm ve tarım açısından en gelişmiş illerdendir. Ege Denizi'ne kıyısı vardır. Didim ve Kuşadası gibi Türkiye'nin iki önemli turizm merkeziyle turizm potansiyeli yüksek bir ildir. Plaka kodu 09'dur. Aydın, Türkiye'nin ilk demiryolu kurulan şehridir. Aydın'da çok sayıda tarihi eser bulunur. Türkiye'nin en uzun ikinci tüneli buradadır. Nüfus bakımından Türkiye'nin 20. büyük ili, Ege Bölgesi'nin ise İzmir'den ve Manisa'dan sonraki 3. büyük ilidir. İlde 17 ilçe bulunur. Nüfusu ise 2013 TÜİK verilerine göre 1.020.957 kişidir.

Etimoloji[değiştir | kaynağı değiştir]

Aydının eski isimleri Tralleis ve Güzelhisar olup 14. yüzyılda Anadolu Beylikleri döneminde kurulan Aydınoğulları beyliği döneminde ismi Aydın olarak değişmiştir. Heredot Aydın ili ile ilgili “Bizim yeryüzünde bildiğimiz en güzel gökyüzünün altı ve en güzel iklimin bulunduğu yer” demiştir. Evliya Çelebi ise “Dağlarından yağ, ovalarından bal akar.” demiştir.

Tarih[değiştir | kaynağı değiştir]

Aydın; çeşitli uygarlıklara ev sahipliği yapmış, Antik Çağda Afrodisias, Milet, Didyma, Nysa, Priene, Magnesia gibi önde gelen kentlerdir. Bugünkü Aydın ; Tralles Kenti ile birlikte MÖ 2500 yılında Hititler zamanında gelişmiş, 8. yüzyılda Lydia zamanında da en parlak çağını yaşamıştır. Selçuklularla birlikte Türk uygarlığının kültür varlığı ve eserleriyle donatılmıştır. Aydınoğulları zamanında şehrin adı Aydın Güzelhisarı olmuş, daha sonra Aydın adını almıştır. 1811’de İzmir, Saruhan (Manisa), Menteşe (Muğla), Antalya, Isparta sancaklarını kapsayan eyaletin merkezi oldu. Kurtuluş Savaşından sonra 1923 yılında Aydın müstakil vilayet olmuştur.

Coğrafya[değiştir | kaynağı değiştir]

Kuzeyinde İzmir ve Manisa, doğusunda Denizli, Güneyinde Muğla yer alır. Batı sınırları ise Ege Denizi kıyıları çizer. İlin denizden yüksekliği 64 metredir. Akdeniz ikliminin etkisindedir. Bu iklim şartları ve topografik yapı Aydın ve çevresinde iki ayrı bitki topluluğunun (maki ve orman) gelişmesine neden olmuştur. Aydın’da; 395.494 hektar alanda sulu tarım yapılmaktadır.Zeytin ve meyvelikler en geniş alanı kaplar. İlde 6 Baraj; Kemer Barajı,Çine Topçam Barajı,Yaylakavak Barajı,İkizdere Barajı, Çine Adnan Menderes Barajı, Karacasu Barajı mevcuttur. Aydın; zeytin, incir, kestane üretiminde Türkiye’de 1. sırada, pamuk üretiminde 3. sırada yer almaktadır. En yağışlı mevsim kıştır. Yaz mevsiminde yok denecek kadar az yağış almaktadır. Kar yağışı ender görünür.

Turizm[değiştir | kaynağı değiştir]

Turizm, tarımdan sonraki ikinci önemli gelir kaynağıdır.

Aydın İlinde Aydın Müzesi ve buna bağlı Yörük Ali Efe Etnografya Müzesi, Afrodisias Müzesi ve buna bağlı Karacasu Etnografya Müzesi, Milet Müzesi,Çine Kuva-i Milliye Müzesi, Çine Arıcılık Müzesi ve Nazilli Etnografya Müzesi olmak üzere 8 müze ile 21 önemli ören yeri mevcuttur.

Önemli ören yerleri Afrodisias (Karacasu), Alabanda (Çine), Alinda (Karpuzlu), Apollon Tapınağı (Didim), Gerga (Çine), Harpasa (Nazilli), Magnesia (Germencik-Ortaklar), Mastaura (Nazilli) ,Milet (Didim), Nysa (Sultanhisar), Priene (Söke), Tralleis (Efeler)’dir.

Yaklaşık 680 tesiste 78 000 yatak kapasitesi bulunmaktadır.Ayrıca Kuşadası ilçemizde 54.000, Didim ilçemizde de 42.000 yazlık konut bulunmaktadır. 2011 yılında 5,5 milyon turist Aydın iline gelmiştir. Dilek Yarımadası Milli Parkı (Kalamaki), Kuşadası ve Didim plajları önemli sahillerdir. Efeler'de Forum Aydın, Kipa Extra AVM, Söke'de Ege Outlet mağazaları ve Novada Alışveriş Merkezi, Kuşadası'nda ise Kuşadası AVM, Scala Nouva ve Kipa AVM yer almaktadır.

İdari yapı[değiştir | kaynağı değiştir]

Ana madde: Aydın ilinin ilçeleri

2013 TÜİK verilerine göre Aydın ilinde 17 ilçe bulunur. Aydın ilinin ilçeleri şunlardır:

Nüfus[değiştir | kaynağı değiştir]

Aydın'ın TÜİK verilerine göre 2013 nüfusu 1.020.957 kişidir. Aydın'ın ilçelerinin 2013 nüfusu şöyledir :

  • Bozdoğan: 34.930
  • Buharkent: 12.466
  • Çine: 51.020
  • Didim: 64.643
  • Efeler: 265.234
  • Germencik: 43.209
  • İncirliova: 45.343
  • Karacasu: 19.807
  • Karpuzlu: 11.777
  • Koçarlı: 24.266
  • Köşk: 27.152
  • Kuşadası: 94.995
  • Kuyucak: 27.755
  • Nazilli: 148.531
  • Söke: 115.541
  • Sultanhisar: 21.114
  • Yenipazar: 13.174
Aydın il nüfus bilgileri
Yıl Toplam Değişim Sıra Oran Kır - Şehir Erkek - Kadın
1965[2] 524.918 17  %1.67 358.965  
  %68
%32  
 165.953 262.021  %49.9  %50.1 262.897
1970[3] 564.802 %8 Dark Green Arrow Up.svg 22  %1.59 377.946  
  %67
%33  
 186.856 281.589  %49.9  %50.1 283.213
1975[4] 609.869 %8 Dark Green Arrow Up.svg 23  %1.51 395.364  
  %65
%35  
 214.505 309.516  %50.8  %49.3 300.353
1980[5] 652.488 %7 Dark Green Arrow Up.svg 23  %1.46 407.159  
  %62
%38  
 245.329 326.599  %50.1  %50 325.889
1985[6] 743.419 %14 Dark Green Arrow Up.svg 23  %1.47 441.108  
  %59
%41  
 302.311 372.382  %50.1  %49.9 371.037
1990[7] 824.816 %11 Dark Green Arrow Up.svg 22  %1.46 440.105  
  %53
%47  
 384.711 416.304  %50.5  %49.5 408.512
2000[8] 950.757 %15 Dark Green Arrow Up.svg 20  %1.4 457.643  
  %48
%52  
 493.114 475.817  %50.1  %50 474.940
2007[9] 946.971 -%0 Dark Green Arrow Down.svg 20  %1.34 410.213  
  %43
%57  
 536.758 473.481  %50  %50 473.490
2008[10] 965.500 %2 Dark Green Arrow Up.svg 20  %1.35 408.800  
  %42
%58  
 556.700 482.434  %50  %50 483.066
2009[11] 979.155 %1 Dark Green Arrow Up.svg 20  %1.35 405.271  
  %41
%59  
 573.884 489.857  %50  %50 489.298
2010[12] 989.862 %1 Dark Green Arrow Up.svg 20  %1.34 401.310  
  %41
%59  
 588.552 495.363  %50  %50 494.499
2011[13] 999.163 %1 Dark Green Arrow Up.svg 20  %1.34 399.190  
  %40
%60  
 599.973 499.194  %50  %50 499.969
2012[14] 1.006.541 %1 Dark Green Arrow Up.svg 20  %1.33 394.695  
  %39
%61  
 611.846 502.337  %49.9  %50.1 504.204
2013[15] 1.020.957 %1 Dark Green Arrow Up.svg 20  %1.33 0  
  %0
%100  
 1.020.957 510.512  %50  %50 510.445

Değişim, bir önceki nüfus sayımına göre artış veya azalış yüzdesidir. Sıra, Aydın il nüfusunun Türkiye illeri arasındaki sıralamasıdır. Oran, Aydın il nüfusunun, Türkiye nüfusuna oranıdır.

Şive[değiştir | kaynağı değiştir]

Aydın ilinde kullanılan Türk şivesinin Batı Anadolu ağızları içindeki konumu Prof. Dr. Leyla Karahan'ın Anadolu Ağızlarının Sınıflandırılması (Türk Dil Kurumu yayınları: 630, Ankara 1996) adlı çalışmasına göre şöyledir:

Galeri[değiştir | kaynağı değiştir]

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. ^ "2013 genel nüfus sayımı verileri". Türkiye İstatistik Kurumu. 15 Şubat 2014 tarihinde özgün kaynağından arşivlendi. http://www.webcitation.org/6NPUapUPu. Erişim tarihi: 15 Şubat 2014. 
  2. ^ "1965 genel nüfus sayımı verileri" (html). Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde özgün kaynağından arşivlendi. http://www.webcitation.org/6BspVSGNa. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012. 
  3. ^ "1970 genel nüfus sayımı verileri" (html). Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde özgün kaynağından arşivlendi. http://www.webcitation.org/6BtmnrEcE. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012. 
  4. ^ "1975 genel nüfus sayımı verileri" (html). Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde özgün kaynağından arşivlendi. http://www.webcitation.org/6BtoSDBux. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012. 
  5. ^ "1980 genel nüfus sayımı verileri" (html). Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde özgün kaynağından arşivlendi. http://www.webcitation.org/6BtuKO1iv. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012. 
  6. ^ "1985 genel nüfus sayımı verileri" (html). Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde özgün kaynağından arşivlendi. http://www.webcitation.org/6BtwEFIAk. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012. 
  7. ^ "1990 genel nüfus sayımı verileri" (html). Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde özgün kaynağından arşivlendi. http://www.webcitation.org/6BtxukA7Q. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012. 
  8. ^ "2000 genel nüfus sayımı verileri" (html). Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde özgün kaynağından arşivlendi. http://www.webcitation.org/6Btzt46bQ. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012. 
  9. ^ "2007 genel nüfus sayımı verileri" (html). Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde özgün kaynağından arşivlendi. http://www.webcitation.org/6Bu1fK0fx. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012. 
  10. ^ "2008 genel nüfus sayımı verileri" (html). Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde özgün kaynağından arşivlendi. http://www.webcitation.org/6Bu3TdAbC. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012. 
  11. ^ "2009 genel nüfus sayımı verileri" (html). Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde özgün kaynağından arşivlendi. http://www.webcitation.org/6BuCgCK69. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012. 
  12. ^ "2010 genel nüfus sayımı verileri" (html). Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde özgün kaynağından arşivlendi. http://www.webcitation.org/6BuEjw0E3. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012. 
  13. ^ "2011 genel nüfus sayımı verileri" (html). Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde özgün kaynağından arşivlendi. http://www.webcitation.org/6BuGLxVDV. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012. 
  14. ^ "2012 genel nüfus sayımı verileri" (html). Türkiye İstatistik Kurumu. 20 Şubat 2013 tarihinde özgün kaynağından arşivlendi. http://www.webcitation.org/6EZxOt7rD. Erişim tarihi: 8 Mart 2013. 
  15. ^ "2013 genel nüfus sayımı verileri" (html). Türkiye İstatistik Kurumu. 15 Şubat 2014 tarihinde özgün kaynağından arşivlendi. http://www.webcitation.org/6NPUapUPu. Erişim tarihi: 15 Şubat 2014. 

Dış bağlantılar[değiştir | kaynağı değiştir]