Malatya

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Atla: kullan, ara
Bu maddedeki bilgilerin eksik ve/veya yetersiz olduğu düşünülmektedir. Konuyla ilgili tartışma için maddenin tartışma sayfasına bakabilirsiniz. Maddeyi geliştirerek veya konuyla ilgili tartışmaya katılarak yardım edebilirsiniz.
Bu sayfa Malatya ilinin şehir merkezini anlatmaktadır. Başlığın diğer anlamları için Malatya (anlam ayrım) sayfasına bakınız.

Koordinatlar: 38°21′N, 38°19′E

Malatya
Kayısı Diyarı
—  Şehir  —
Malatya Valiliği
Malatya
Malatya
Malatya
bayrak		 {Malatya
damga
Malatya
Arma
Malatya
Malatya
Malatya'nın Türkiye'deki konumu
Koordinatlar: 38°21′N 38°19′E / 38.35°N 38.317°E / 38.35; 38.317
Ülke Türkiye Türkiye
Bölge Doğu Anadolu
İl Malatya
İlçe Malatya
İdari birimler 83 mahalle
Yönetim
 - Belediye Başkanı Ahmet Çakır (AK Parti)
 - Vali Vasip Şahin
Yüz ölçümü
 - Kent 12,313 km2 (4,8 mi2)
Rakım 977 m (3.205 ft)
Nüfus (2012)
 - Kent 762,366
 - Şehir 504,793
Zaman dilimi DAZD (+2)
 - Yaz (YSU) DAYZD (+3)
Posta kodu 44000
Alan kodu 0422
Plaka kodu 44
Web sitesi: Belediye Valilik

Malatya ismi tarih boyunca egemen devletler tarafında; Akatça: Meliddu; Arapça: Malatiye; Hititçe: Maldia; Latince: Melitene Urartuca: Melitie; Yunanca: Μαλάτεια; şeklinde söylenmiştir.

Doğu Anadolu Bölgesinin, Yukarı Fırat Bölümünde yer alan Malatya ilinin merkez ilçesidir.[1] Konumu nedeniyle birçok devlet tarafından işgal edilmiştir. En huzurlu dönemini Osmanlı Devletinin egemenliğiyle sağlanmıştır. Anadolunun işgal sırasında İtilaf devletlerince işgal edilemeyen ender şehirlerden bir tanesidir. Cumhuriyet ile birlikte en parlak dönemini yaşamıştır. Atatürk şehri iki kez ziyaret etmiştir.[2] Şehrin en meşhur meyvesi kayısıdır. Kayısı ayrıca şehrin en önemli geçim kaynağıdır.[3] İki adet organize sanayi bölgesi bulunmaktadır. Şehrin tekrardan gelişme dönemi 2004'ten sonra başlamıştır. İl plaka kodu 44'tür.[4] 11.11.2012 tarihinde TBMM'de kabul edilen Büyükşehir Yasası ile Malatya, Büyükşehir statüsüne kavuşmuştur.

Konu başlıkları

Kökenbilim [değiştir]

Ana madde: Malatya (il)

Malatya'nın isim kökü Hititçe bal anlamına gelen Melid'den türediği ve Hitit kitabelerinde "öküz başı ve ayağı" ile ifade edildiği belirtilmiştir. Melit+ava ise Bal Ülkesi anlamına gelmektedir.[5] Sonra bu isim Meliddu, Melide, Melid, Milid, Milidia, Melitea olarak kitabelerde geçmiştir. Malatya'yı ele geçiren Araplar şehre Malatiyye ismini verdiler. Türklerin Malatya'yı feth etmesiyele isim bugünkü halini aldı. 1923 Cumhuriyet ile isim Malatya olarak resmileşti.

Tarihçe [değiştir]

Ana madde: Malatya (il)

Malatya Doğu Anadolu'nun ve Fırat Nehri'nin en stratejik konumunda yer alan bir yerleşim yeridir. Bu konumu nedeniyle ilk yerleşmeler MÖ 6000'lere gitmektedir.[6] Ayrıca bölge önemli ticaret yolları üzerinden olduğundan dolayı sürekli savaşılmış bir yerdir. Sürekli iki devlet arasında çekişmelere neden olmuştur. Bu durum sonrası şehir her savaş sonrası yağmalanmış, savunma ve istilalardan korunmak için şehir merkezi 2 kez değişim geçirmiştir. Bu gibi nedenler Malatya'nın siyasi tarihinin incelenmesini zorlaştırmıştır.

Türkiye Osmanlı İmparatorluğu Dulkadiroğulları Timur Devleti Osmanlı İmparatorluğu Anadolu Selçuklu Devleti Danişmendliler Bizans İmparatorluğu Bizans İmparatorluğu Doğu Roma İmparatorluğu Pontus Devleti Kapadokya Krallığı Büyük İskender İmparatorluğu Persler Medler Asurlular Urartular Asurlular Hititler Hattiler [dn 1]

1. Yerleşim Yeri [değiştir]

Malatya ilinin sınırları içerisinde birçok höyük bulunmaktadır.[7] Bunlardan en eski yerleşmenin görüldüğü yer ve ayrıca Malatya'nın ilk yerleşim alanı olan Arslantepe Höyüğüdür. İlk yerleşim alanı suyun kenarına kurulmuş bir verimli tarım alanıdır. Yaklaşık 6000 yıl kullanıldı. Yaklaşık olarak 35250 m2'lik bir alandır. Bugün ilk yerleşim yeri olan Arslantepe Höyüğü, Orduzu beldesinin Arslantepe mahallesinde bulunmaktadır.

Arslantepe Höyüğü'de bulunan Hitit kralı, Tarhunva'nın Ankara'daki, Anadolu Medeniyetleri Müzesinde bulunan heykeli

Ermeniler [değiştir]

Ana madde: Urartular
Bu alt başlık {{{1}}} tarihinden beri geliştirilmeye ihtiyaç duyuyor. Bu alt başlığın geliştirilmesi gerekiyor.

Kuruluş ve isim itibarıyla başlangıçtan zamanımıza kadar büyük bir değişikliğe uğramadan gelen Anadolu şehirlerinden birisidir. Kültepe vesikalarında "Melita" şeklinde görülen Malatya'dan Hitit vesikalarında "Maldia" olarak bahsedilmektedir. Asur İmparatorluk devri vesikalarında ise Meliddu, Melide, Melid, Milid, Milidia olarak geçmektedir. Urartu kaynaklarında ise Melitea denilmektedir. Malatya kelimesinin Hititçe "bal" anlamına gelen "Melid"den türediği anlaşılmaktadır.[kaynak belirtilmeli] Hitit hiyeroglif kitabelerinde Malatya şehri, bir öküz başı ve ayağı ile ifade edilmektedir.

Coğrafya [değiştir]

Ana madde: Malatya (il)
Bu alt başlık {{{1}}} tarihinden beri geliştirilmeye ihtiyaç duyuyor. Bu alt başlığın geliştirilmesi gerekiyor.

Malatya; Doğu Anadolu Bölgesi'nin Yukarı Fırat Havzasında ve Adıyaman, Malatya, Elazığ, Bingöl, Muş, Van çöküntü alanının güneybatı ucunda yer almaktadır. Çevresini doğuda Elazığ ve Diyarbakır, güneyde Adıyaman, batıda Kahramanmaraş, kuzeyde Sivas ve Erzincan illeri çevirir.

İl topraklarının yüzölçümü 12.313 km2 olup,35 54' ve 39 03' kuzey enlemleri ile 38 45' ve 39 08' doğu boylamları arasında kalmaktadır. Malatya, Sultansuyu ve Sürgü çayı vadileri ile Akdeniz'e, Tohma Vadisi ile İç Anadolu'ya, Fırat Vadisi ile Doğu Anadolu'ya açılarak bu bölgeler arasında bir geçiş alanı oluşturur.Kaynak hatası: <ref> etiketi için </ref> kapanışı eksik (Bkz: Kaynak gösterme)</ref> />

Konum [değiştir]

Bu alt başlık {{{1}}} tarihinden beri geliştirilmeye ihtiyaç duyuyor. Bu alt başlığın geliştirilmesi gerekiyor.

Malatya merkez Malatya Beydağlarının etekleri ile Malatya Ovasının bitiştiği noktada kurulmuştur. Buranın eski ismi Aspuzu'dur. Merkez; doğuda Yıldız Tepesi, batıda Beyler Deresi, güneyde Malatya Beydağları, küçük tepecikler (Göztepe, Taştepe vs.) ve Malatya ovası ile çevrilidir. Bu şehir merkezine doğal bir kale görünümü verir.

MALATYA (MERKEZ)'den yönler
[[Dosya:|50px]]   [[Dosya:|50px]]   Battalgazi, Malatya
 		 [[Dosya:|50px]]  
[[Dosya:|50px]]   Akçadağ, Malatya
Compasspoint-nw.png K Compasspoint-ne.png
B RoseVents.svg D
Compasspoint-sw.png G Compasspoint-se.png
Kale.jpg   Kale, Malatya
[[Dosya:|50px]]   [[Dosya:|50px]]   Çelikhan, Adıyaman
 		 [[Dosya:|30px]]  

İklim [değiştir]

Nuvola apps kweather.svg Malatya iklimi Weather-rain-thunderstorm.svg
Aylar Ocak Şubat Mart Nisan Mayıs Haziran Temmuz Ağustos Eylül Ekim Kasım Aralık Yıl
En yüksek sıcaklık rekoru,  °C 3,8 5,9 11,7 18,5 23,7 29,4 34,1 33,7 29,3 21,4 12,2 5,5 34,1
En düşük sıcaklık rekoru,  °C −2,5 −1,9 2,1 7,6 11,6 16 20 19,7 15,4 9,7 3,5 −0,6 −2,5
Ortalama yağış, mm 99 66 61 48 31 20 20 25 41 71 89 122 57,75
Kaynak: Türkiye Devlet Meteoroloji İşleri Genel Müdürlüğü[8]

Bitki örtüsü [değiştir]

Bu alt başlık {{{1}}} tarihinden beri geliştirilmeye ihtiyaç duyuyor. Bu alt başlığın geliştirilmesi gerekiyor.

Bitki örtüsü bakımından pek zengin olmayan şehirde ormanlık alanlar Pütürge ilçesi ve çevresinde geniş yer tutar. Buralarda, meşe çam, köknar, kayın türlerinde orman varlığı görülmektedir, ilçenin %60`ı orman örtüsüyle kaplıdır.

Nüfus [değiştir]

Bu alt başlık {{{1}}} tarihinden beri geliştirilmeye ihtiyaç duyuyor. Bu alt başlığın geliştirilmesi gerekiyor.

Şehrin nüfusu 2010 yılına göre 321.705'tir. 1927'de 21.000 olan nüfusu 1990'da 210.412'ye, 2000'de 311.081'e, 2007'de 323.185'e 2008'de 371.000'e çıkmış ancak 2009 yılında merkez nüfusu 53 000 azalmış 338.000'e düşmüştür.

Ekonomi [değiştir]

Ana madde: Malatya (il)
Bu alt başlık {{{1}}} tarihinden beri geliştirilmeye ihtiyaç duyuyor. Bu alt başlığın geliştirilmesi gerekiyor.

Bölgede en gelişmiş ildir. Ekonomisinin büyük bir bölümü Malatya Ovası'ndaki kayısı bahçelerine dayanır. Ayrıca bu kayısı bahçelerindeki kayısı fabrikaları mevsimsel olarak birçok kişiye iş imkânı sağlar. Bu fabrikalarda çalışmak üzere civar illerden (özellikle Adıyaman) insanlar mevsimsel olarak göç ederler. Ayrıca şehirde cumhuriyetin ilk yıllarında yapılmış olan şeker fabrikası ve TEKEL Sigara Fabrikası mevcuttur. Şehrin organize sanayisinde bulunan 750 civarı fabrika (çoğu tekstil) kentin ekonomisine katkıda bulunmaktadır. Maden rezervleri oldukça zengindir. Hayvancılık giderek azalmakta, sanayi ve modern tarım ise artmaktadır.

Tarım [değiştir]

Bu alt başlık {{{1}}} tarihinden beri geliştirilmeye ihtiyaç duyuyor. Bu alt başlığın geliştirilmesi gerekiyor.

Tarım genelde Malatya Ovası’nda yapılır ve başlıca ürün kayısıdır. Dünyanın kayısı ihtiyacının yüzde 80'i Malatya'dan karşılanmaktadır. Dağlık kesimlerde küçük ve büyük baş hayvancılığı yapılmaktadır ancak şehrin ekonomisine fazla bir katkısı olmamakla birlikte damızlık koyun keçi yetiştiricileri birligi ve süt birliği ve damızlık sıgırcılık birligi de bulunmaktadır

Turizm [değiştir]

Bu alt başlık {{{1}}} tarihinden beri geliştirilmeye ihtiyaç duyuyor. Bu alt başlığın geliştirilmesi gerekiyor.

Kentin ilçelerinden biri olan Battalgazi’de ise Selçuklular ve Osmanlılar döneminden kalma eserler bulunmaktadır. Devlet tiyatroları Malatya şubesinin açılmasıyla Malatya bölgedeki kültür alanında da önemli bir aşama kaydetmiş ve çevre illerden gelen sanatseverler sayesinde kültür turizmi önemli bir ivme kazanmıştır. Gürpınar Şelalesi de ülkemizdeki sayılı doğa harikalarından birisi ve turistlerin uğrak mekânlarındandır.

Yönetim [değiştir]

İdari yönetim [değiştir]

Malatya merkez siyasi haritası

Valilik [değiştir]

Malatya valileri

Belediye [değiştir]

Malatya’nın ilk belediye başkanı Hasan Derinkök’tür.[9]. Hasan Demirkök’ten bu yana Malatya’yı 24 belediye başkanı yönetmiştir. Şu anki belediye başkanı olan AK Partili Ahmet Çakır ise 2009 Türkiye yerel seçimlerinde %51 oy alarak görevini eski belediye başkanı olan H.Cemal Akın'dan devralmıştır.[kaynak belirtilmeli] Malatya Belediyesi 1938 tarihinde yapılan binada hizmet vermekteydi. Bu bina 31 Ocak 2009 tarihinde belediye başkanı H.Cemal Akın’ın talimatı ile gece saat 03.00′te 2 ayrı iş makinesi çalıştırılarak yıkıldı. Eski bina Malatya valilik binasının doğusundadır.[10]. Yeni belediye hizmet binası ise batı yönünden şehrin merkezine giden İnönü Caddesi ile kuzeyden geçen çevre yolunun arasında kalan 40.000 m2’lik bir alandadır. Yeni binanın yapımına 2004’te başlanmış, bina 2009 yılında bitirilmiştir.[11] 11.11.2012 tarihinde TBMM' de kabul edilen Büyükşehir Yasası ile Malatya, Büyükşehir statüsüne kavuşmuştur.

Kardeş şehirler [değiştir]

Galeri [değiştir]

  • Malatya'nın simgelerinden Malatya Yeni Cami, 2010

  • Malatya'nın ünlü eğlence ve kafeler caddesi Kanal Boyu'nun gece görünüşü, 2010

  • Malatya'nın en ünlü parklarından Malatya Şelale Park girişi 2009

  • Malatya İnönü Stadyum ile çevresinin panoramik görüntüsü 2008

  • Yeni Cami'ye kar yağarken 2010

  • Malatya Saat Kulesi 2010

  • Cumhurbaşkanı abdullah gül malatya gezisi.jpg

    Abdullah Gül, Malatya'yı ziyaret ederken 2008

Ek Okumalar [değiştir]

  • Erkal, A. Münir, Belediyecilik ve Şehircilik açısından Malatya Uygulaması, Malatya Belediyesi Yayınları, Ankara 1991
  • Junior Larousse Temel Bilgi Ansiklopedisi Cilt 1, Milliyet Gazetesi Yayınları, İstanbul 1993
  • Yeni Rehber Ansiklopedisi Cilt 13, Türkiye Gazetesi Yayınları, İstanbul 1994
  • Alp, Sedat, Hitit Çağında Anadolu Çiviyazılı ve hiyeroglif yazılı kaynaklar, TÜBİTAK Yayınları, Ankara 2002
  • Göğebakan, Göknur, 16. Yüzyılda Malatya Kazası (1516-1560), Malatya Belediyesi Kültür Yayınları, Malatya 2002
  • Aydın, Mesut, Atatürk'ün Malatya'ya Gelişleri, Malatya Belediyesi Kültür Yayınları, Malatya 2003
  • Göğebakan, Göknur, Fotoğraflarla Geçmişte Malatya, Malatya Belediyesi Kültür Yayınları, Malatya 2004
  • Malatya İl Çevre Durum Raporu, Malatya İl Çevre ve Orman Müdürlüğü, Malatya 2005
  • Malatya İl Çevre Durum Raporu, Malatya İl Çevre ve Orman Müdürlüğü, Malatya 2007
  • Tuğrulca, Orhan, Malatya Siyasi Tarihi, Malatya 2008
  • Akın H. Cemal, Modern Malatya, Malatya Belediyesi Yayınları, Malatya 2009
  • 2010-2014 Malatya Belediyesi Stratejik Planı, Malatya Belediyesi Yayınları, Malatya 2010

Belgeseller ve Tanıtım Videoları [değiştir]

Kaynakçalar [değiştir]

Şablonlara göre düzenle Bu maddede belirtilmiş kaynaklar, kaynak gösterme şablonları ile düzenlenmelidir. Gerekli düzenlemeler yapıldıktan sonra bu şablon kaldırılmalıdır.
  1. ^ "Malatyanın Coğrafi Konumu - Coğrafi Özellikleri Webilgi". http://www.webilgi.com/malatya/10319-malatyanin-cografi-konumu-cografi-ozellikleri.html. Erişim tarihi: 01/04/2011. 
  2. ^ gezenbilir
  3. ^ Malatya Valiliği
  4. ^ http://www.devletana.com/il_plaka_no.htm
  5. ^ Bilim ve Teknik Dergisi, Ocak 2007, Sayı: 470, Sayfa: 117
  6. ^ Malatya İlke
  7. ^ Anıtlar ve Müzeler Genel Müdürlüğü
  8. ^ Türkiye Devlet Meteoroloji İşleri Genel Müdürlüğü
  9. ^ Malatya Belediyesi eski başkanları
  10. ^ Karaca TV Haberi
  11. ^ wowturkey.com
  12. ^ http://stu.inonu.edu.tr/~f030015050/kardessehir.htm
  13. ^ www.malatyahakimiyet.com Malatya belediyesi
  14. ^ http://arama.hurriyet.com.tr/arsivnews.aspx?id=8967773

Dipnotlar [değiştir]

  1. ^ Sadece önemli devletler listeye alınmıştır. Tarihler yuvarlama hesabına göre yazıldı.

Ayrıca bakınız [değiştir]

Dış bağlantılar [değiştir]

Commons-logo.svg
Wikimedia Commons'ta
Malatya ile ilgili çoklu ortam belgeleri bulunmaktadır.


Malatya beldeleri ve köyleri
Beldeler
Köyler
Malatya'nın ilçeleri
İl merkezi
Malatya
Bağlı ilçeler
Türkiye'deki il merkezleri
Büyükşehirler
İl merkezleri
Malatya belediye başkanları
"http://tr.wikipedia.org/w/index.php?title=Malatya&oldid=13357735" adresinden alındı.