Basra Körfezi

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Atla: kullan, ara
Basra Körfezi'ne kıyısı olan ülkeler
8.-9. yüzyıla ait Basra Körfezi Haritası
Bir kum fırtanısı altında Basra Körfezi'nin uydudan görünümü

Basra Körfezi (Farsça: خليج فارس Halîc-e Pers; Arapça: الخليج الفارسی El khalij'al-Farsi) ya da tarihsel adıyla Pers Körfezi, Arabistan Yarımadası ile İran' ın güneybatısı arasında kalan Hint Okyanusu’na bağlı körfez. Zengin petrol ve doğal gaz yataklarıyla bilinir.

Etimoloji[değiştir | kaynağı değiştir]

Körfezin tarihsel adı "Pers Körfezi"dir.[1] Ama körfezin Pers kıyılarının Arap fetihleriyle ele geçmesi ve Arap denizcilerin Afrika kıtasında koloniler kurabilecek kadar gelişmesi sonucu "Fersi Körfezi" tanımı doğmuştur. Arapçada p harfi olmadığından, bu harf f harfi olarak yazılıp telaffuz edilir. 18’inci yüzyıldan itibaren körfezin Türkçe adı ise İzmir, Antalya veya İskenderun Körfezi'nde olduğu gibi körfezin kıyısındaki en gelişmiş yerleşim yeri olan Basra kentinden dolayı "Basra Körfezi"dir. İran, Pers ismini korumak için "Milli Pers Körfezi Günü"nü ilan etmiştir. Ama özellikle Arap ülkeleri tarafından halen "Arap Körfezi"(el-Halîcü’l-Arabî) ismi kullanılmaktadır.[2].

Birleşmiş Milletler ise Pers Körfezi ismine destek vermiştir.[3]

Coğrafya[değiştir | kaynağı değiştir]

Yüzölçümü 240.000 km²’ye varan bu iç denizin Irak kıyılarında Şattülarap’ın ağzından başlayarak Hürmüz Boğazı çıkışına kadar olan uzunluğu 975 km., eni ise 370 kilometredir. Genel olarak körfezin derinliği İran’a yakın taraflarda 90-110 m. arasında iken Arap kıyılarında ortalama 35 m. civarındadır. Esasen sığ olan körfez bölgesinde Fırat, Dicle ve diğer nehirlerin taşıdıkları kum ve çamurlar da gittikçe denizi doldurmakta ve özellikle kuzey kıyılar güneye doğru ilerlemektedir. Önceleri bu kıyıların çok daha yukarıda oldukları ve Fırat ile Dicle’nin ayrı yerlerden denize döküldükleri bilinmektedir. Nehir sularının azlığı ve aşırı buharlaşma dolayısıyla körfezin suyu oldukça tuzludur. Dünya petrol üretiminin üçte biri körfez bölgesinde gerçekleştirilirken yine dünya petrol rezervlerinin üçte ikisi de bu bölgede bulunmaktadır. Petrol zenginliğine ilave olarak Birleşik Arap Emirlikleri ve Katar gibi ülkelerde bol miktarda doğal gaz da çıkmaktadır.[4]

Basra Körfezi'nin kıyıları, İran'ın güneybatı sınırlarından Bender Abbas'a, Kuveyt'e, Suudi Arabistan'ın Kuveyt sınırlarından Khobar'a, Bahreyn'e, Katar'a (Doha'ya da kıyısı var.), Birleşik Arap Emirlikleri'ne, Umman'a ve Maskat'a kadar uzanmaktadır.

Tarih[değiştir | kaynağı değiştir]

1980 ile 1988 arasında süren İran-Irak Savaşı'nın odak noktasıdır. 1991 yılında Körfez Savaşı'nda temel olmuştur.

Kaynaklar[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. ^ http://www.payvand.com/news/05/sep/1099.html (en) Publication of Historical Maps of the Persian Gulf in Tehran
  2. ^ http://www.arabiangulfmaps.com/ (en) Arap Körfezi Haritaları
  3. ^ http://unstats.un.org/unsd/geoinfo/UNGEGN/docs/23-gegn/wp/gegn23wp61.pdf (en) Historical, Geographical and Legal Validity of the name 'Persian Gulf'
  4. ^ İslam Ansiklopedisi, Mustafa L. Bilge

Dış bağlantılar[değiştir | kaynağı değiştir]

Koordinatlar: 26°54′17″K 51°32′51″D / 26.90472°K 51.5475°D / 26.90472; 51.5475