I. İsmail

Vikipedi, özgür ansiklopedi

(Şah İsmail sayfasından yönlendirildi)
Git ve: kullan, ara
I. İsmail
İran Şahı
I. İsmail
Hüküm süresi 1502-1524
Doğumu 17 Temmuz, 1487
Erdebil, (Iran)
Ölümü 23 Mayıs, 1524
Tebriz, (Iran)
Sonra gelen I. Tahmasp
Hanedan Safevi Hanedanı
I. İsmail
Ebu'l Hayır (Şeybani Hanlığı)'na karşı zaferi

I. İsmail (Şah İsmail olarak da bilinir. Azerice: شاه اسماعیل, Şah İsmayıl Xətai, Farsça: شاه اسماعیل اول; d. 17 Temmuz 1487 - ö. 23 Mayıs 1524), Safevi Tarikatı'nın lideri ve Safevi Devleti'nin hükûmdarı. Kürt[1][2][3][4][5][6] ya da Türk[7][8][9] bir sülaleden geldiği aktarılmaktadır. "Hatai" takma adı ile Azeri Türkçesinde yazmıştır.[10][11]

Aleviler arasında Yedi Ulu Ozan'dan biri olarak anılır.[kaynak belirtilmeli]

[değiştir] Hayatı

İsmail 17 Temmuz 1487 tarihinde Erdebil şehrinde Safevi Tarikatı'nın şeyh ailesinin çocuğu olarak dünyaya geldi. Baba tarafı Şeyh Safiyüddin'in sülalesinden[1] olup İsmail'in babası Şeyh Haydar, dedesi ise Şeyh Cüneyd'dir. İsmail'in annesi "Alemşah Begüm" Akkoyunlu hükümdarı Uzun Hasan'nın kızı, Sultan Yakub'un kız kardeşidir.[kaynak belirtilmeli]

1488'de Şeyh Haydar savaş sırasında ihanete uğrayıp öldürüldükten sonra, İsmail annesi ve kardeşleri Sultan Ali ve İbrahim ile birlikte Şiraz'da mahkum edilir. Mahkum edildiklerinde İsmail daha iki yaşında bile değildir.

Bir süre sonra Rüstem Mirza kardeşlerden yararlanmak için onları serbest bırakır. Fakat savaş sırasında İsmail'in büyük kardeşi Sultan Ali'nin ve Kızılbaşların cesurca çarpıştıklarını görünce korkuya kapılır, kendisini ve neslini ortaya çıkacak tehlikelerden korumak için Şeyh Cüneyd neslini ortadan kaldırmaya karar verir.

Şeyh Sultan Ali'nin üzerine adamlarını gönderir ve onu öldürtür. Ölümünden önce Şeyh Sultan Ali İsmail'i varisi ilan eder ve Erdebil'e gönderir. Kızılbaşlar İsmail'in arandığını öğrenince onu bir süre Erdebil'de daha sonra da Rәştdә gizlenmesini sağlarlar.

Sonra onu Lahicana, Gilan hükümdarı Mirza Ali'nin sarayına getirirler. Gilan'a geldiğinde İsmail daha yedi yaşındaydı. Burada, Hasan Han'ın koruması altında Lala Hüseyin tarafından eğitilir. İsmail yaklaşık altı yıl burada kalarak, dönemin tanınmış emir ve alimlerinden dini, dünyevi ve askeri eğitim görür.

İsmail 13 yaşında siyasi ve dini konularda faaliyete başladı. 1499 yılının Ağustos ayında Erdebil'e yollandı.

1500 yazında Erzincan'da Ustaclu, Şamlu, Rumlu, Tekelü, Zülkadir, Avşar, Kaçar ve Varsak kabilelerinden oluşan 7.000 Kızılbaş İsmail'in davetine icabet etmiştir.[12][13] Kızılbaş orudusu Kasım 1500'de Kura Nehri'ni geçerek Şemahi'ye doğru yürmüştür. Gülistan Kalesi yakınında gerçekleşen Cabani Meydan Muharebesi'nde Şirvanşah Ferruh Yasar'ın ordusunu yenmiş ve Bakü'yü zapt etmiştir.[14] 1501 yılında Tebriz (İran Azerbaycanı)'de[15] Safevi Devletini kurmuştur.

1502 yılından İran'da Safevi Devleti'nin Şahlığını yapmıştır. 24 Eylül 1503 tarihinde Şiraz'a girmiş ve aynı yılın sonlarına kadar Azerbaycan, Fars ve Irak-ı Acem'in çoğu üzerinde hakimiyet kurmuştur.[16]

1510'da Merv yakınında Şeybani Hanlığını yenerek Muhammed Şeybani Han'ı öldürmüştür. Ancak 1514'te Çaldıran Muharebesi'nde Osmanlı padişahı I. Selim'e yenilmiştir.

[değiştir] Kaynakça

  1. ^ a b R. M. Savory, Ebn Bazzaz, Encyclopedia Iranica
  2. ^ Gene Ralph Garthwaite, The Persians, Blackwell Publishing, Wiley-Blackwell, 2005, ISBN 1557868603, p. 159.
  3. ^ Marie Ladier-Fouladi, Les cahiers de l'INED N° 150/2003: Population et politique en Iran.: De la monarchie à la République islamique, INED, 2003, ISBN 2733201506, p. 7.
  4. ^ Elton L. Daniel, The history of Iran, Greenwood Publishing Group, 2001 ISBN 0313307318, p. 83.
  5. ^ Ira Marvin Lapidus, A history of Islamic societies, Cambridge University Press, 2002, ISBN 0521779332, p. 233.
  6. ^ Muhammad Kamal, Mulla Sadra's transcendent philosophy, Ashgate Publishing, Ltd., 2006, ISBN 0754652718, p. 24.
  7. ^ msn ansiklopedisi-birinci paragraf
  8. ^ Voyages du Chevalier Chardin en Perse (Paris, 1811),IV,238,239-baka bilersiniz:Google book
  9. ^ Thema Larousse: İran ve şiilik, s. 298
  10. ^ Vladimir Minorsky. "The Poetry of Shah Ismail", Bulletin of the School of Oriental and African Studies, University of London, Vol. 10. No. 4, 1942
  11. ^ G. Doerfer, "Azeri Turkish", Encyclopaedia Iranica, viii, p. 246, Online Edition, (LINK)
  12. ^ H. Mustafa Eravcı, "Safevî Hanedanı", Türkler, C. 6, Yeni Türkiye Yayınları, Ankara, 2002, ISBN 975-6782-39-0, s. 884.
  13. ^ Faruk Sümer, Safevi Devletinin Kuruluşu ve Gelişmesinde Anadolu Türklerinin Rolü, Türk Tarih Kurumu Yayınları, Ankara, 1992, s. 15.
  14. ^ Nesib Nesibli, "Osmanlı-Safevî Savaşları, Mezhep Öeseşes, ve Azerbaucan", Türkler, C. 6, Yeni Türkiye Yayınları, Ankara, 2002, ISBN 975-6782-39-0, s. 895.
  15. ^ Richard Tapper. "Shahsevan in Safavid Persia", Bulletin of the School of Oriental and African Studies, University of London, Vol. 37, No. 3, 1974, S. 324.
  16. ^ R. M. Savory, "The Consalidation of Safawid power in Persia", Der Islam, Vol. 41, 1965, pp. 71-72.
 Bir şair biyografisi olan bu madde bir taslaktır. İçeriğini geliştirerek Vikipedi'ye katkıda bulunabilirsiniz.
 Azerbaycan ile ilgili bu madde bir taslaktır. İçeriğini geliştirerek Vikipedi'ye katkıda bulunabilirsiniz.
 İran ile ilgili bu madde bir taslaktır. İçeriğini geliştirerek Vikipedi'ye katkıda bulunabilirsiniz.
"http://tr.wikipedia.org/wiki/I._%C4%B0smail" adresinden alındı.