Adriyatik Denizi

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Gezinti kısmına atla Arama kısmına atla

Koordinatlar: 43°K 15°D / 43°N 15°E / 43; 15

Adriyatik Denizi

Adriyatik Denizi (İngilizce telaffuz: [eɪdriˈætɪk]), Akdeniz'in bir parçası olan ve İtalya Yarımadası ile Balkan Yarımadası arasında kalan uzun bir körfezdir. Adriyatik, Akdeniz'in en kuzeydeki koludur ve Otranto Boğazı'ndan (İyonya Denizi'ne bağlandığı yer) kuzeybatıya ve Po Ovası'na kadar uzanır. İtalya, Arnavutluk, Hırvatistan, Bosna-Hersek, Slovenya ve Karadağ'ın denize kıyısı bulunmaktadır. Adriyatik, çoğu doğu kıyısının Hırvat kesiminde yer alan 1.300'den fazla adaya sahiptir. Kuzeyi en sığ, güneyi en derin olmak üzere üç havzaya ayrılmıştır ve maksimum 1.233 metre (4.045 ft) derinliğindedir. Bir su altı sırtı olan Otranto Sill, Adriyatik ve İyonya Denizleri arasındaki sınırda yer almaktadır. Hakim akıntılar Otranto Boğazı'ndan saat yönünün tersine doğu kıyısı boyunca ve batı kıyısı (İtalya) boyunca tekrar boğaza akar. Adriyatik'teki gelgit hareketleri azdır, ancak zaman zaman daha büyük genliklerin meydana geldiği bilinmektedir. Adriyatik'in tuzluluk oranı Akdeniz'dekinden daha düşüktür çünkü Adriyatik, Akdeniz'e akan tatlı suyun üçte birini bir seyreltme havzası görevi görerek toplar. Yüzey suyu sıcaklıkları genellikle yazın 30 °C (86 °F) ile kışın 12 °C (54 °F) arasında değişir ve Adriyatik Havzası'nın iklimini önemli ölçüde yumuşatır.

Adriyatik Denizi, Mezozoik çağda Afrika levhasından ayrılan Apulian veya Adriyatik Mikroplakası üzerinde yer almaktadır. Levhanın hareketi, Avrasya levhası ile çarpışmasının ardından çevredeki dağ zincirlerinin oluşumuna ve Apenin tektonik yükselmesine katkıda bulundu. Geç Oligosin'de, Adriyatik Havzası'nı Akdeniz'in geri kalanından ayıran Apenin Yarımadası ilk kez oluştu. Adriyatik'te her türlü tortu bulunur ve malzemenin büyük bir kısmı Po ve batı kıyısındaki diğer nehirler tarafından taşınır. Batı kıyıları alüvyonlu veya teraslı, doğu kıyısı ise belirgin karstifikasyon ile oldukça girintilidir. Adriyatik'te denizin karstik habitatlarını ve biyoçeşitliliğini korumak için oluşturulan düzinelerce deniz koruma alanı bulunmaktadır. Deniz, flora ve faunada bol miktarda bulunur, çoğu endemik, nadir ve tehdit altında olan 7.000'den fazla tür Adriyatik'e özgü olarak tanımlanmıştır.

Adriyatik kıyılarında 3.5 milyondan fazla insan yaşamaktadır; bu kıyılarda yer alan en büyük şehirler ise Bari, Venedik, Trieste ve Split'tir. Adriyatik kıyılarındaki ilk yerleşimler Etrüsk, İlirya ve Yunan'dır. MÖ 2. yüzyılda, kıyılar Roma'nın kontrolü altındaydı. Orta Çağ'da, Adriyatik kıyıları ve denizin kendisi, başta Bizans İmparatorluğu, Hırvatistan Krallığı, Venedik Cumhuriyeti, Habsburg Monarşisi ve Osmanlı İmparatorluğu olmak üzere bir dizi devlet tarafından çeşitli derecelerde kontrol edildi. Napolyon Savaşları, Birinci Fransız İmparatorluğu'nun kıyı kontrolünü ele geçirmesi ve İngilizlerin bölgedeki Fransızlara karşı koyma çabasıyla sonuçlandı ve sonunda Doğu Adriyatik kıyılarını ve Avusturya için Po Vadisi'nin büyük bir kısmını güvence altına aldı. İtalya'nın birleşmesinin ardından, İtalya Krallığı doğuya doğru genişlemeye başladı ve bu 20. yüzyıla kadar devam etti. I. Dünya Savaşı ve Avusturya-Macaristan ile Osmanlı İmparatorluğu'nun çöküşünden sonra, doğu kıyılarının kontrolü Yugoslavya ve Arnavutluk'a geçti. 1990'larda Yugoslavya'nın dağılmasının ardından Adriyatik kıyılarında dört yeni eyalet meydana geldi. İtalya ve Yugoslavya deniz sınırları üzerinde 1975 yılına kadar anlaşmaya vardılar ve bu sınır Yugoslavya'nın ardıl devletleri tarafından tanınmasına karşın, Slovenya, Hırvatistan, Bosna-Hersek ve Karadağ arasındaki deniz sınırları halâ tartışmalıdır. İtalya ve Arnavutluk 1992 yılında deniz sınırları üzerinde anlaştılar.

Balıkçılık ve turizm, Adriyatik kıyılarının tamamında önemli gelir kaynaklarıdır. Adriyatik Hırvatistan'ın turizm sektörü, ekonomik açıdan Adriyatik Havzası'nın geri kalanından daha hızlı büyüdü. Deniz taşımacılığı da bölge ekonomisinin önemli bir koludur. Adriyatik'te her biri yılda bir milyon tondan fazla yük elleçleyen 19 liman bulunmaktadır. Adriyatik'te yıllık kargo cirosuna göre en büyük liman Trieste Limanı iken, yıllık hizmet verilen yolcu bakımından en büyük liman ise Split Limanı'dır.

Denize kıyısı olan ülkeler[değiştir | kaynağı değiştir]

Batıda ve Kuzeyde;

Doğuda;

Güneydoğuda;

Adriyatik Denizi (Hırvatistan)

İlgili filmler[değiştir | kaynağı değiştir]

  • Kurenai no Buta (紅の豚), (Porco Rosso -The Crimson Pig' (1992)

Fragman