Richter ölçeği

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Atla: kullan, ara

Richter ölçeği ya da yerel magnitüd ölçeği, sismoloji´de kullanılan, dünya genelinde meydana gelen depremlerin aletsel büyüklüklerini ve sarsıntı oranını (magnitüd, İngilizce: magnitude) belirleyen ve sınıflara ayıran uluslararası ölçüm birimi. Günümüzde, özellikle büyük ölçekli depremlerde moment magnitüd ölçeği, Richter'in ("Rihter" okunur.) yerini almıştır.

Tarihçesi[değiştir | kaynağı değiştir]

Bu ölçek, 1935 senesinde Charles Francis Richter ve Beno Gutenberg tarafından Kaliforniya Teknik Enstitüsü'nde (California Institute of Technology) tasarlanıp, ilk olarak ML-ölçeği (yerel magnitüd İngilizce:Magnitude Local) olarak isimlendirilmiştir.

Amerikan Sismoloji Derneği Bülteni´nde (Bulletin of the Seismological Society of America) "Bir aletsel deprem büyüklük ve sarsıntı oranı ölçeği" isimli (An instrumental Earthquake Magnitude Scale) bilimsel yayımlamada, Charles Francis Richter´in ilk defa K. Wadati´nin 1931´de yayımladığı, "bir aletsel deprem ölçeği" fikrini Kaliforniya´da meydana gelen depremlerde uyguladığı belirtilmiştir.

Açıklaması[değiştir | kaynağı değiştir]

Deprem büyülük ölçeği yukarıya doğru sınırsız olsa da, bir jeolojik levhanın jeolojik enerji potansiyelinin, bilim adamlarına göre, tahminen 9,5 büyüklüğünü geçemeyeceği düşünülür. Açıklama olarak şu nokta öne sürülür: Her jeolojik levhada, zaman geçtikçe farklı derecelerde ve zamanlarda tektonik hareket ile jeolojik enerji potansiyali artmaktadır. Bu artış, levhalar rahat ve serbest şekilde hareket edemediklerinden, itici, çekici vb. kuvvetlerin levhalarda jeolojik enerji olarak saklanmasından, bir başka deyişle potasiyel enerji birikmesinen doğar. Deprem, jeolojik potansiyel enerjinin levhalarda daha fazla saklanamaması sonucu oluşur; böylece, levhanın en zayıf noktasından ani hareketle jeolojik enerji potansiyeli doğal yoldan azalır. Bu sanı gereğince, dünyadaki mevcut jeolojik levhaların hiç biri, 9,5'ten büyük deprem oluşturacak jeolojik enerji potansiyeline sahip değildir.

Richter ve Mercalli Deprem Büyüklük/Şiddet Ölçeği

Richter´e göre büyüklük

Mercalli´ye göre şiddet

Hissetme ve Etkiler

Enerji

Oluşma sıklığı

ton TNT güç eşitliği

Joule enerji eşitliği

0 ile 1,9

I

  • sadece özel sismik aletler sayesinde ölçülür.

0,001–0,7

(4..4000)\cdot106

günde yaklaşık 8.000 kez

2 ile 2,9

II

  • hareket etmeyen insanlar tarafından hissedilebilir.
  • serbest asılı lamba vb. cisimler hafif sallanabilir.

1–22

(4..90)\cdot109

günde yaklaşık 1.000 kez

3 ile 3,9

III

  • az sayıda insan tarafından hissedilebilir.
  • hafif sarsıntılar bir pencere önünden geçen bir kamyonu andırır.
  • yan yana duran cam bardaklar hafif titreyebilir.

30–700

(0,1..3)\cdot1012

yılda 49.000 kez

4 ile 4,9

IV ile V

  • çoğu sayıda insan hisseder.
  • serbest asılı lamba vb. cisimler görülecek şekilde sallanmaya başlar.
  • bardak, tabak vb. takırdamaya başlar.
  • park vaziyetinde arabalar hafif sallanır.
  • çok hafif zararlar meydana gelebilir.

(1–22)\cdot103
(ufak çaplı Atom bombası)

(4..90)\cdot1012

yılda 6.200 kez

5 ile 5,9

VI

  • korku ve paniğe neden olabilir.
  • birçok insan aniden ev ve kapalı mekânları terkeder.
  • kötü inşa edilmiş binalarda büyük hasarlar meydana gelebilir.
  • duvarlarda çatlamalar olabilir.
  • yaralanmalar meydana gelebilir

(30–700)\cdot103 (orta çaplı Atom bombası)

(0,1..3)\cdot1015

yılda 800 kez

6 ile 6,9

VII ile IX

  • korku ve paniğe neden olma olasılığı vardır.
  • hareket vaziyetindeki araba içinde hissedilebilir.
  • 160 km içindeki binalarda hasarlar oluşturabilir ve çökmeler meydana gelebilir.
  • yaralanmalar ve ölümler olabilir.
  • sahil kenarlarında tsunami olabilir.

(1–22)\cdot106 (büyük çaplı Atom bombası)

(4..90)\cdot1015

yılda 120 kez

7 ile 7,9

X ile XI

  • korku ve paniğe neden olma olasılığı yüksektir.
  • daha geniş alanlarda ağır tahribata neden olur.
  • binalarda hafif, orta, ağır derecelerde hasar oluşma ihtimali yüksektir, çökmeler meydana gelebilir.
  • toprakta yarıklar oluşur.
  • ölümler ve yaralanmalar oluşur.
  • sahil bölgelerde büyük tahribat gücü taşıyan tsunami olabilir

(30–700)\cdot106 (Gök taşı 100–200 m)

(0,1..3)\cdot1018

yılda 18 kez

8 ile 8,9

XII

  • yüzlerce kilometrelik alanda büyük tahribata yol açar.
  • binalarda ağır hasara ve çökmelere yol açma ihtimali oldukça yüksektir.
  • yüksek miktarda yaralanmalar ve ölümler meydana gelebilir.
  • geniş sahil bölgelerinde 40 metreye yaklaşık tsunami olasılığı vardır.

(1–22)\cdot109 (Gök taşı 250–700 m)

(4..90)\cdot1018

yılda 1 kez

9,0 ve üstü

-

  • binlerce kilometrelik alanda yıkıcıdır.
  • tektonik levhalarda kaymalar, kırılmalar meydana gelir.
  • sahillerin kıyıları deniz seviyesi altına batabilir veya çıkabilir.
  • çok yüksek miktarda yaralanmalar ve ölümler meydana gelebilir.

-

-

20 yılda 1

Depremin enerji potansiyelinin hesaplanması[değiştir | kaynağı değiştir]

Enerji ve magnitüd arasındaki logaritmik bağlantı, aşağıdaki formül gereğince tahminen elde edilebilinir:


M=2+\frac{2}{3}\log_{10}W\textrm{\quad veya \quad}W=10^{\frac{3}{2}(M-2)}\,

M = magnitüd ve W = eşdeğer TNT ton bazında enerji

Richter ölçeği ile ölçülen en büyük depremlerden bazıları[değiştir | kaynağı değiştir]

  • 1960 Şili depremi, ilk dönemde sadece 8,6 magnitüdü daha sonra çeşitli araştırma doğrultusunda (US Geological Surveys´de dahil) 9,5 ile tespit edilmiştir.

Ayrıca bakınız[değiştir | kaynağı değiştir]