İsa

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Şuraya atla: kullan, ara
İsa
Mesih ve Genç Zengin Yönetici tablosunda betimlenen İsa (H. Hofmann, 1889)
Mesih ve Genç Zengin Yönetici tablosunda betimlenen İsa (H. Hofmann, 1889)
Doğum MÖ 7-2
Beytüllahim, Yahudiye
ya da
Nasıra, Celile
Ölüm MS 30-33 (33 yaşında)
Kudüs, Yahudiye
Ölüm sebebi Çarmıha geriliş (Hristiyanlıkta)[Not 1]
Ebeveyn(ler)i Meryem · Marangoz Yusuf[Not 2]

İsa[Not 3] (MÖ 7-2 – MS 30-33), birçok Hristiyan mezhebi tarafından Tanrı'nın Oğlu ve Hristiyanlığın kurucusu olarak kabûl edilen, Hristiyanlığın temel kişisidir.[1] Hristiyanlara göre İsa beklenen Mesih'tir.[2]

Günümüzdeki neredeyse bütün âlimler tarafından gerçekten yaşadığı düşünülen[3] İsa'nın varlığının araştırılması için tarihçiler Sinoptik İnciller'i (Matta, Markos ve Luka) en iyi kaynaklar olarak gösterir.[4][5][6][7] Çoğu araştırmacı İsa'nın Celileli Yahudi bir haham olduğu[8] ve kelamını sözel olarak[9] iletip Vaftizci Yahya tarafından vaftiz edildiği ve Roma valisi Pontius Pilatus'un emriyle çarmıha gerildiği konusunda hemfikirdir.[10]

Bugün genel olarak kabul edilen görüşe göre İsa Yahudiliğin düzelmesi için çaba harcayan kıyametçi bir vaizse de kimi önemli araştırmacıya göre kıyametçiliği tartışma konusudur.[5][11] Hristiyanlar, ölümünün hemen ardından İsa'nın dirildiğine ve kurduğu topluluğun Hristiyan kilisesine dönüştüğüne inanır.[12] Bugün dünyanın çoğu ülkesinde kullanılan miladi takvimdeki milat İsa'nın doğduğu kabûl edilen târihtir.

Hristiyanlara göre İsa'nın "dünyada kendine özgü bir önem"i vardır.[13] Hristiyan doktrinlerine göre İsa Kutsal Ruh tarafınfan Meryem adında bir bakireden dünyaya gelmiş, birçok mucize gerçekleştirmiş, Hristiyan Kilisesi'ni kurmuş, kefaret için kurban edilerek çarmıha gerilerek ölmüş, tekrar dirilmiş ve tekrar geleceği tarihe kadar Cennet'e yükselmiştir.[14] Çoğu Hristiyana göre İsa insanları Tanrı'ya yaklaştırmış ve Mahşer Günü dirilerek insanları bedensel dirilişlerinden önce ya da sonra yargılayacaktır.[15][16][17][18][19] Kimilerine göre ise İsa'nın kurtarıcı rolü öteki dünyadan çok varoluşçu ya da toplumsal bir kimliktir;[20] ve bazı kayda değer araştırmacılar İsa'nın evrensel uzlaşıyı getireceğini savunur.[21] Çoğu Hristiyan İsa'ya Kutsal Ruh'un insana dönüşmüş hali ve Kutsal Teslis'teki üç tanrısal ilkenin ikincisi olarak inanırken az sayıdaki bazı gruplar teslis inancını kısmen ya da tamamen reddeder.

İslam inancına göreyse İsa Tanrı'nın görevlendirdiği ulu'l azm peygamberlerdendir ve Mesih olması cihetiyle Muhammed'den sonraki en önemli ikinci peygamberdir.[22][23]Müslümanlara göre İsa bakire bir anadan doğmuş ve kendisine bir kutsal kitap indirilmişse de Tanrı'nın Oğlu değildir. Kuran'a göre İsa çarmıha gerilmemiş ancak Tanrı tarafından fiziksel olarak göğe yükseltilmiştir. Yahudilik ise İsa'nın beklenen Mesih olduğu inancını reddeder ve İsa'nın Tanah'ta belirtilen Mesih kehanetlerini karşılamadığını savunur.

Etimoloji[değiştir | kaynağı değiştir]

Türkçede kullanılan İsa adı Arapça olup Kur'an kökenlidir (عيسي). İsa isminin kökeni Aramice Yeşua sözcüğüne dayanır. Yahudi toplumlarında oldukça yaygın olan bu ad "kurtuluş Yehova'dadır" anlamına gelir.[24] Batılı dillerde kullanılan Christ, Christus, Cristo vb. unvanları, İbranice 'kutsal yağ ile ovulmuş, kutsanmış' anlamına gelen Mesih (Arapça: مسيح) kelimesinin Yunanca karşılığı olan Hristos (Χριστός) kelimesinden türemiştir.[25] Hristiyan kaynaklarında ve yer yer Kur'an'da ismi İsa Mesih olarak geçer.[26][27][28][29]

Yaşamı ve soyu[değiştir | kaynağı değiştir]

Bazı araştırmacılara göre İsa, Roma İmparatoru Augustus zamanında, o dönemde Roma İmparatorluğu'na bağlı olan Beytüllahim'de MÖ 4'te dünyaya gelmiştir. Kendisinin, soyunun ve müritlerinin Aramice konuştuğu, bunun yanında İbranice ve Yunancayı da anladığı ifade edilir.[30][31][32][33] Bazı kaynaklara göre Beytüllahim yer adı değil, İsa'nın doğumu sırasında gökyüzünde görülen çok parlak yıldız gibi bir nesnedir. Bu iddiaya göre Beytüllahim tabiri İsa'nın nerede değil, ne zaman doğduğunu göstermektedir.

Doğum ve ölüm tarihleri ile ilgili olarak kimi tarihçiler ve araştırmacılar farklı görüşler belirtirler. Memleketine atfen[Not 4] Nasıralı İsa olarak da bilinir. Yahudi toplumu içinde doğup büyüyen İsa'nın yaşadığı dönemde Yahudilerin geleneksel olarak babalarının ismiyle anılması sebebi ile İsa yaşamı süresince Yusuf'un oğlu İsa olarak bilinmiştir.[34]

İsa ve annesi Meryem tasviri

Kitab-ı Mukaddes konusunda araştırma yapan Hristiyan tarihçi ve teorisyenlerin çoğu, İsa'nın Celileli bir öğretmen ve marangoz olduğu, şifa dağıttığı, Yahya peygamber tarafından vaftiz edildiği, "halkı isyana teşvik etmek" suçuyla, Yahudi din adamlarının tahriklerine kanan Roma İmparatorluğu'nun Yahudiye eyaletinin valisi Pontius Pilatus'un emri ile Kudüs'te çarmıha gerildiği konusunda hemfikirdir.

Teolojide kullanılan, İsa'nın yaşamına dair ana kaynaklar Yeni Ahit'teki dört kanonik incildir (Matta, Markos, Luka ve Yuhanna). Genel kabule göre bunlar İsa'nın ölümünden 60-70 yıl sonra, I. yüzyılda yazılmışlardır.

İbrahim oğlu İshak'ın soyundan geldiğine inanılır. Tanrı tarafından babasız doğduğuna inanıldığı için soyu üvey babası Yusuf'a göre tayin edilir. Dini anlatılara göre annesi Meryem, Levioğulları soyundan geliyordu. Yeni Ahit, Meryem'in kocası ve İsa'nın kanuni babası olarak andığı marangoz Yusuf'un Davud'a kadar çıkan soyağacını verir. Hristiyanlıkta, Eski Ahit'te yer yer İsa'nın ima edildiği düşünülen (beklenen Mesih) inanışı vardır.

Yaşadığı dönem hakkındaki ihtilaflar[değiştir | kaynağı değiştir]

Hristiyan kaynakları, İsa'nın miladi birinci asrın başları civarında doğduğunu savunmakla birlikte, ne zaman dünyaya geldiği konusunda herkesin kabul ettiği ortak bir tarih belirlenemedi. Hristiyan kaynaklarında yaşanan ihtilafa nisbetle, Yahudilerin ve Müslümanların kaynaklarında, İsa'nın yaşadığı dönemle ilgili birbirinden birkaç asır fark gösteren rivayetler vardır.

İsa'nın Yahudi toplumlarındaki hayat öyküsü Toledot Yeşu'nun bir versiyonunda İsa’nın MÖ 90 civarında yaşadığı anlatılır.[Not 5][35]

Taberi'nin rivâyetlerinde, onun zamânında yaşayan Farslar, Makedonyalı İskender’in Babil’i ele geçirmesinin altmış beşinci senesinde (yaklaşık MÖ 266) İsa’nın doğduğunu; aynı dönemde yaşayan Hristiyanlar, İskender’in Babil’i fethinin üç yüz üç sene sonrasında (y. MÖ 28) İsa’nın doğduğunu,[36] onun muasırı olan Zerdüştler ise Makedonyalı İskender’in hakimiyetiyle İsa'nın doğumu arasında ellibir sene geçtiğini savunuyordu (en geç MÖ 272)[37] Ahmed Sirhindî de mektuplarından ikisinde, onun Eflâtun (MÖ y. 427-347) zamanında yaşadığını ve tebliğinin Eflatun'a ulaştığını dile getirir.[38][39] Taberî'nin Milletler ve Hükümdarlar Tarihi’nde Meryem oğlu İsa ile ilgili, Hristiyan kaynaklarına dayanmayan şecere rivâyetleri, İsa'nın tebliğ dönemini Ahameniş Pers İmparatorluğu dönemine yerleştirmektedir.

İsa'nın doğumu, Brooklyn müzesi

İsa'nın yaşadığı devirle ilgili bu kadar farklı iddiaların olmasının en önemli sebebi, onun ne zaman yaşadığını ispatlayacak güçlü bir kanıtın yokluğudur. Tarihsel kanıtların yokluğu, İsa'nın hiç yaşamadığı ve mitolojilerdeki tanrılar gibi bir tanrı inancının unsuru olduğu teorisinin yükselmesine yol açtı.

Mesih Efsânesi teorisi[değiştir | kaynağı değiştir]

Bazı tarihçi ve araştırmacılar, İsa'nın gerçek bir şahsiyet olduğu konusunda şüphecidirler. Adının Yeni Ahit kaynaklı dini metinlerde sıkça geçmesine rağmen tarihi belgelerde kendisinden bahsedilmemesi, kendisi hakkındaki bazı anlatıların daha önceki efsanelerde de aynen yer alması gibi sebeplerle onun mitolojik bir karakter olabileceğini düşünmektedirler. Bu görüşte olan araştırmacıların İsa hakkındaki teorilerine genel olarak Mesih Efsânesi teorisi denilmektedir. Bu teoriyi savunanların hemfikir oldukları noktalar şöyle sıralanabilir: İsa'dan bahseden ve miladi birinci asra ait birincil derecede kaynağın olmaması ve Hristiyanlıktaki ibadetlerin, kendisinden önce ortaya çıkmış putperest dinlerde köklerinin olması.[40][41]

Yahudilikte İsa[değiştir | kaynağı değiştir]

Yahudiler, İsa'nın mesihliğini, peygamberliğini ya da Tanrı'nın oğlu veya enkarnasyonu olduğunu tanımaz.[42].İbn-i Meymun, Nasıralı İsa'nın ve Muhammed'in mevcudiyetlerinin hikmetinin, beklenen Yahudi Mesihi'nin gelişine dünyâyı hazırlamak olduğunu savunur.[43]

Miladi takvimi ret[değiştir | kaynağı değiştir]

Miladî takvim, İsa'ya göre düzenlenmiştir. Milat, Roma imparatoru Ogüst'ün imparatorluğunun 28. yılıdır. Bu sene, Hristiyan geleneğinde İsa'nın doğum yılı olarak kabûl edilir. Bu yıl, zaman çizelgesinde başlangıç noktasını temsil eder. Milattan Önce (MÖ) ile İsa'dan Önce (İÖ) ve Milattan Sonra (MS) ile İsa'dan Sonra (İS) aynı anlamda kullanılır. "Milattan Sonra" anlamında kullanılan AD (Anno Domini) ise Latince "Rabbin yılı" anlamına gelir.

19. asrın ortalarından itibaren Yahudi akademisyenlerin öncülüğünde, Before Christ (Mesih'ten Önce) ve Anno Domini isimlendirmelerinin terk edilmesi gerektiği yönünde bir gelenek başlatıldı. Bunun yerine CE (İng. Common Era; Tr. Ortak Zaman) ve BCE (İng. Before Common Era, Tr. Ortak Zamandan Önce) tabirleri kullanılmaya başlandı. Bu gelenek, bilimsel çevreler tarafından benimsendi ve yaygın kabul gördü,[44][45][46] çünkü, Ortak Zaman ve Ortak Zamandan Önce adlandırmalarında, Anno Domini (Rabbin Yılı) ve Before Christ (Mesih'ten Önce) gibi, Hristiyanlığın miladi takvimdeki belirleyiciliğinin baskınlığının hissedildiği anlamlar öne çıkmıyordu.[47][48][49][50]

Hristiyanlıkta İsa[değiştir | kaynağı değiştir]

Ayasofya'da bulunan, İsa'yı tasvir eden bir mozaik

Hristiyan inancında İsa Tanrı'nın Oğlu ve bizzat Tanrı'nın kendisidir. O, Baba (Tanrı) ile insanlar arasında aracı, Tanrı'nın sözlerinin beden bulmuş biçimi, beklenen mesih, kurtarıcı, rab, Tanrı ile aynı "öz"den olan, güçlü Tanrı, tek insan, dünyanın tek kralı, Kutsal Üçlü Birlik'teki kişilerden "oğul"dur. İsa için kullanılan "oğul" ifadesi biyolojik bir anlam içermemektedir, Tanrı'nın babalığı ruhanî bir babalıktır. Hristiyanlık inancına göre İsa, insanların günahlarının bağışlanması için çarmıhta bedenen can vermiştir.

İsa'nın tanrısal ve insani özellikleri farklı mezheplerce farklı yorumlanır. Hristiyanlığın monofizit görüşüne göre insani tabiatı ile tanrısal tabiatı, tanrısal özü altında erimiş ve ayrılmaz, bölünmez tek bir tabiat meydana gelmiştir. Çarmıhta sadece insanı tabiatı acı çekmiştir. Tanrısal tabiatı acı çekmemiştir.

Diofizit görüşe göre ise insani ve tanrısal olmak üzere birbirinden bağımsız iki tabiatı vardır. Çarmıha gerildiğinde tanrısal tabiatı bedeninden ayrılmış, sadece insani tabiat acı çekmiştir. Meryem, insan olan İsa'nın annesidir, dolayısıyla da ona Theotokos, yani Tanrı anası denemez.

Ortodoks, Katolik ve Protestanlara göre İsa'nın insani ve tanrısal iki tabiatı olup bunlar asla birleşmezler, karışmazlar ve ayrılmazlar.

İslam'da İsa[değiştir | kaynağı değiştir]

Ana madde: İslam'da İsa

Kur'an'da İsa'dan, İsa'nın annesi ve Harun'un kız kardeşi olarak Meryem'den, Meryem'in annesinden, Meryem'in babası olarak İmran'dan bahsedilir.

İslam'da İsa saygı duyulan bir peygamberdir. Kur'an'da İsa'nın biyolojik bir babası olmadan, Allah'ın emri ile mucizevî şekilde doğduğu belirtilir ve sık sık "Meryem oğlu İsa" şeklinde anılır.

"Allah nezdinde İsa'nın durumu, Âdem’in durumu gibidir. Allah onu topraktan yarattı. Sonra ona "Ol!" dedi ve oluverdi."[51]

Kur'an'da Meryem'in annesinin Meryem'i doğurması anlatılır. İsa'nın daha beşikte iken konuştuğu ve babasının olmadığı, İsa'nın yaratılmasının Adem'in yaratılması gibi yoktan olduğu, onu asanlara asılmış gibi gösterildiği, kendisinin Allah katına yükseltildiği yazılır.[52]

İslam'a göre İsa Ulu'l azm olarak ifade edilen beş büyük peygamberden birisidir. Ayrıca Müslümanlar İncil'in İsa'ya vahiy yoluyla indirilen kutsal bir kitap olduğuna inanırlar. İslamiyet, İsa'nın Tanrı ve Tanrı'nın oğlu olduğunu kabul etmez. Kur'an'da bu durum şöyle açıklanır:

"Şüphesiz, Allah Meryem oğlu Mesîh'dir' diyenler andolsun ki kâfir olmuşlardır."[53]

"De ki: Allah Ehad'dir.Allah Samed'dir. O, doğurmamış ve doğmamıştır. Onun hiçbir dengi yoktur."[54]

Hristiyan inancına benzer şekilde İslam'da da onun Allah'ın izniyle çeşitli mucizeler göstermiş olduğuna inanılır:

"Meryem oğlu İsa'ya da mucizeler verdik. Ve O'nu, Kutsal Ruh ile destekledik. (Ne var ki) gönlünüzün arzulamadığı şeyleri söyleyen bir elçi geldikçe ona karşı büyüklük tasladınız. Peygamberlerden bir kısmını yalanladınız, bir kısmını da öldürdünüz."[55]

"Melekler demişlerdi ki: Ey Meryem! Allah sana kendisinden bir Kelime'yi müjdeliyor. Adı Meryem oğlu İsa Mesîh'tir; dünyada da, ahirette de itibarlı ve Allah'ın kendisine yakın kıldıklarındandır."[26]

Çarmıha gerilmesi ve Mesihliği[değiştir | kaynağı değiştir]

İslam'da İsa'nın tarihsel kişiliği Hristiyanlık ile benzerlik gösterse de çarmıha gerilmekten mucizevî bir şekilde kurtulduğu kabul edilir.

"Bir de «Biz Allah'ın peygamberi Meryem oğlu İsa Mesih'i öldürdük» demeleridir. Oysa onu ne öldürdüler, ne de astılar. Fakat öldürdükleri kimse, onlara İsa gibi gösterildi. Onun hakkında anlaşmazlığa düşenler, ondan yana tam bir kuşku içindedirler. O hususta bir bilgileri yoktur. Sadece zanna uyuyorlar. Onu kesinlikle öldürmediler." [56]

İsa'nın çarmıhta ölüp ölmediği, göğe yükselişin bir mecaz mı, yoksa gerçek mi olduğu, ahir zamanda kurtarıcı Mesih olarak dönüşü konusu İslam bilginlerince tartışılagelen bir konu oldu.

Mesih kavramının İbraniceden gelmesi ve diğer İbrahimî dinlerde de yer alması nedeniyle, Muhammed'in ölümünden sonraki yıllarda bu kavram kimi zaman İslam'ın sözel kültürü olan hadis rivâyetlerinin bir kısmına karışan İsrailiyyat etkisinde İslamî araştırmalara konu oldu. Mesih kavramı Kur'an'da kimi yerlerde İsa Mesih şeklinde kullanılır. Bazı hadis kaynaklarına ve İslamî yorumlara göre o, yükseltildiği gökyüzünden Kıyamet kopmadan önce gelecek, Deccalı öldürecek ve Mehdi ile birlikte İslam'ı hakim kılacaktır.

Muhammed'in geleceğini bildirmesi[değiştir | kaynağı değiştir]

Kur'an'da İsa'nın Muhammed'in geleceğini bildirdiği ifade edilir:[57]

"Hatırla ki, Meryem oğlu İsa: "Ey İsrailoğulları! Ben size Allah'ın elçisiyim, benden önce gelen Tevrat'ı doğrulayıcı ve benden sonra gelecek Ahmed[58] adında bir peygamberi de müjdeleyici olarak geldim, demişti. Fakat o, kendilerine açık deliller getirince: "Bu apaçık bir büyüdür," dediler." [59]

Bâzı İslâm bilginleri, Yuhanna İncili'nde geçen Faraklit’in İslâm peygamberi Muhammed olduğunu savunur.[60] Hristiyan inanışına göre ise Faraklit, Kutsal Ruh'tur.[61] Evliya Çelebi, Seyahatnâme’de, İslâm'a göre Meryem oğlu İsa'nın havârilerinden kabul edilen Şem'un-u Safa'nın Nakura yakınlarındaki türbesinde bulduğu incil nüshasını defalarca okuduğunu ve incelediğini, İsa Peygamber'e inen ve Muhammed Peygamber'i müjdeleyen ayetin o nüshada mevcut olduğunu yazmaktadır.[62][63] Evliya Çelebi'nin, bizzat Şem'un-u Safa tarafından yazıldığını naklettiği bu el yazması incil, günümüzde kayıptır.

Bununla birlikte, kanonik incillerde açıkça Muhammed'in geleceğini haber veren bir bilgi yoktur. O yüzden Müslümanların Yuhanna İncili'nde İsa'nın Muhammed'in geleceğini bildirdiğine dair delil kabul ettikleri sözleri[64], Hristiyan dünyası delil olarak kabul etmez.

Ayrıca bakınız[değiştir | kaynağı değiştir]

İlgili filmler[değiştir | kaynağı değiştir]

Notlar[değiştir | kaynağı değiştir]

Konuyla ilgili diğer Wikimedia sayfaları :

Commons'ta İsa ile ilgili çoklu ortam dosyaları bulunmaktadır.

Vikisöz'de İsa ile ilgili alıntılar bulunmaktadır.

  1. ^ Hristiyanlık inancında İsa'nın Çarmıh vakâsında öldürüldüğüne inanılır. İslâm inancında ise İsa'nın Çarmıh vakâsını hiç yaşamadığına ve çarmıhta öldürülmediğine inanılır. Bununla ilgili bkz. Kuran, 4:157
  2. ^ Geleneksel olarak, Hristiyanlar Meryem'in, oğluna Kutsal Ruh'un aracılığıyla mucizevi şekilde gebe kaldığına inanır. Müslümanlar onun Tanrı'nın komutuyla mucizevi şekilde gebe kaldığına inanır. Yusuf (Eski Ahit ve Kur'an'daki Yakup'un oğlu Yusuf ile karıştırılmamalıdır) İsa'nın üvey babasıdır. İsa ile Yusuf arasındaki bağa ilişkin birkaç Yeni Ahit ifadesi şunlardır: "Marangozun oğlu" (Matta 13:55), "Yusuf'un oğlu" (Luka 4:22), "Yusuf oğlu Nâsıralı İsa" (Yuhanna 1:45)
  3. ^ Aramice: ܝܫܘܥ (Yeşua); Arapça: يسوع (Yesua’: Arapça konuşan Hristiyanlar tarafından bu isimle anılır.), عيسى (‘Īsā: Arapça konuşan Müslümanlar tarafından bu isimle anılır.); İbranice: ישו (Yeşu); Yunanca: Ιησούς (Iēsoũs)
  4. ^ Beytüllahim'de doğduğu, Nasıra'da büyüdüğü kabûl edilir.
  5. ^ 21. asır itibarıyla, Yahudi otoriteleri, Orta Çağ'da yayılmış olan Toledot Yeşu'ları tarihsel bir veri olarak kabul etmezler. Hristiyanlar, İsa’yı, Yahudilerin çarmıhta öldürdüğüne inandıkları için Avrupa’da Orta Çağ’da Yahudiler kilisenin ve tebaasının büyük baskısına maruz kaldı. Orta Çağ Avrupası Yahudi toplumunda ortaya çıkan Toledot Yeşu (İsa’nın Hayatı) biyografileri, dönemin Yahudilerinin, yaşadıkları baskıların sebebi olarak gördükleri İsa hakkında, muhalif dille yazdıkları yaşam öyküleridir. Toledot Yeşu’nun (İsa’nın Hayatı) Yahudi topluluklarında dolaşan versiyonlarından birisini, Johann Christian Wagenseil, 1681 senesinde Tela Ignea Satanae (Şeytan’ın Alevli Oku) başlıklı bir kitapta yayımladı.

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. ^ Oxford English Dictionary; 2nd Edition; bkz. "Jesus"; "...İsa, Hristiyanlığın kurucusunun ismi olmasından dolayı, Yunanca ve Latince aracılığıyla Hristiyanlık âleminde kullanılan pek çok dile yerleşmiş olan bir isimdir"
  2. ^ Yuhanna 4:25-26, "Kadın ona dedi: 'Mesih denilen kişinin zuhur etmek üzere olduğunu biliyorum. O bize her meseleyi bildirecek.' İsa ona dedi: 'Seninle konuşan ben işte oyum' "
  3. ^ Ehrman, Bart (2011). Forged: writing in the name of God – Why the Bible's Authors Are Not Who We Think They Are. HarperCollins. s. 285. ISBN 978-0-06-207863-6. https://books.google.com/?id=MtOMO8i4GLoC. 
  4. ^ Funk, Robert W.; Hoover, Roy W. (1993). The Five Gospels. Harper. 
  5. ^ a b Ed P. Sanders, Jaroslav J. Pelikan; Encyclopædia Brittanica; "Jesus"; Erişim Târihi: 10 Hazîran 2015
  6. ^ Sanders 1993, s. 73
  7. ^ Theissen & Merz 1998, s. 25
  8. ^ Hezser, Catherine (1997). The Social Structure of the Rabbinic Movement in Roman Palestine. s. 59. https://books.google.com/books?id=bKMkEVSvCoUC&pg=PA59#v=onepage&q&f=false. 
  9. ^ Dunn, James D. G. (2013). The Oral Gospel Tradition. Wm. B. Eerdmans Publishing. s. 290–291. 
  10. ^ Levine 2006, s. 4
  11. ^ Theissen & Merz 1998, s. 1–15
  12. ^ Sanders 1993, s. 11, 14
  13. ^ Woodhead, Linda (2004). Christianity: A Very Short Introduction. Oxford: Oxford University Press. s. n.p.. 
  14. ^ Grudem 1994, s. 568–603
  15. ^ Bruce M. Metzger, Michael D. Coogan; Oxford Companion to the Bible; Oxford University Press; 1993; s. 649; ISBN 978-0-19-974391-9
  16. ^ Erickson, Millard J. (2001). Introducing Christian Doctrine (2 bas.). s. 391–392. 
  17. ^ Tabor, James. "What the Bible Says About Death, Afterlife, and the Future". UNCC. https://clas-pages.uncc.edu/james-tabor/ancient-judaism/death-afterlife-future/. 
  18. ^ Hoekema, Anthony A. (1994). The Bible and the Future. Eerdmans Publishing. s. 88–89. 
  19. ^ Garrett, James L. (2014). Systematic Theology, Volume 2, Second Edition: Biblical, Historical, and Evangelical. Wipf and Stock Publishers. s. 766. https://books.google.com/books?id=WZEhBQAAQBAJ&lpg=PA766&dq=resurrection%20before%20after%20second%20coming&pg=PA766#v=onepage&q&f=false. 
  20. ^ Erickson, Millard J. (2001). The Concise Dictionary of Christian Theology. Baker Books. s. 95. 
  21. ^ Richard Bauckham, "Universalism: a historical survey", Themelios 4.2 (September 1978): 47–54.
  22. ^ "Quran 3:46-158". http://www.usc.edu/org/cmje/religious-texts/quran/verses/004-qmt.php#004.157. 
  23. ^ Cyril, Glassé; The New Encyclopedia of Islam; Rowman & Littlefield; 2008; s. 270-271; ISBN 978-0-7425-6296-7
  24. ^ "jesus." Online Etymology Dictionary. Erişim: 9 Şubat 2015.
  25. ^ "messiah." Oxford Dictionary of English 2e, Oxford University Press, 2003.
  26. ^ a b Kuran, 3:45
  27. ^ Kuran, 4:156-157
  28. ^ Kuran, 4:171
  29. ^ Kuran, 9:30
  30. ^ Barr, James (1970). "Which language did Jesus speak". Bulletin of the John Rylands University Library of Manchester 53 (1): 9–29.
  31. ^ Porter, Stanley E. (1997). Handbook to exegesis of the New Testament. Brill. pp. 110–112. ISBN 978-90-04-09921-0.
  32. ^ Hamp, Douglas (2005). Discovering the language of Jesus. Calvary Chapel Publishing. pp. 3–4. ISBN 978-1-59751-017-2.
  33. ^ Dunn, James D.G. (2003). Jesus Remembered. Wm. B. Eerdmans Publishing. ISBN 978-0-8028-3931-2.
  34. ^ "Jesus Christ." Encyclopædia Britannica. Encyclopædia Britannica Online. Encyclopædia Britannica Inc. 18 Mart 2012
  35. ^ Tela Ignea Satanae hakkında bkz. Carmilly-Weinberger, Moshe; Censorship and Freedom of Expression in Jewish History (1977, NY, Yeshiva Univ. Press); s. 185.
  36. ^ Taberi; Milletler ve Hükümdarlar Tarihi, c. III; s. 848; çev. Zâkir Kadirî Ugan, Ahmet Temir; MEB Yayınları: 2207; İstanbul:1991
  37. ^ a.g.e. s. 856
  38. ^ İmâm-ı Rabbânî; Mektûbât-ı Rabbânî; c. 1; 266. Mektup; s. 632; çev. Abdulkadir Akçiçek; Çile Yayınları; İstanbul:1977
  39. ^ a.g.e.; 313. Mektup; s. 886
  40. ^ "Jesus Outside the New Testament" Robert E. Van Voorst, 2000, s. 8-9
  41. ^ "The Jesus Parallels", Roger Viklund
  42. ^ Jewish Encyclopedia'da Jesus of Nazareth
  43. ^ Maimonides. Mishneh Torah, Sefer Shofetim, Melachim uMilchamot, Chapter 11, Halacha 4. Chabad translation by Eliyahu Touger.
  44. ^ Irvin, Dale T.; Sunquist, Scott (2001). History of the World Christian Movement. Continuum International Publishing Group. s. xi. ISBN 0-567-08866-9. https://books.google.com/?id=C2akvQfa-QMC&pg=PR11&dq=before+%22common+era%22+christian. Erişim tarihi: 2011-05-18. ""Batı medeniyetinin dünyaya tesirleri neticesinde bu kullanılan takvim sistemi bütün arzda en yaygın kullanıma sahip tarih belirtme sistemine dönüştü. Dini ve tarihi çalışmalar konusundaki birçok Batılı uzman, son yıllarda, bu takvimin herkes tarafından kullanılışına zarar vermeden, onu kendisindeki Hristiyanlık vurgusundan ayıracak bir yol aradılar. Bu yüzden Ortak Zaman ve Ortak Zamandan Önce, kısaca OZ ve OZÖ tabirleri yılları tayin etmede daha sık kullanılmaya başlandı. Bu tabirler, Hristiyanların inancına karşı tarafsız bir duruş sergilerken, aynı zamanda Latin dilindeki ibarelerin hissettirdiği Hristiyanlık rengi aşikar olan mânâları yumuşatmayı ve bununla birlikte eski zamanlardaki Hristiyan tarihi araştırmalarıyla kopukluk yaşamamayı sağlamayı amaçlıyor."" 
  45. ^ Corrywright, Dominic; Morgan, Peggy (2006). Get Set for Religious Studies. Edinburgh University Press. s. 18. ISBN 978-0-7486-2032-6. https://books.google.com/?id=-VLt0uQrzXMC&pg=PA18&dq=before+common+era+christian+non-christian. Erişim tarihi: 2011-05-18. "Ayrıca hatırlatırım, AD (Latince "Rabbimizin yılı" ibaresinin kısaltması olarak) ve BC (Mesih'ten önce) tarihlemelerde kullanılmaktadır. Her ne kadar, bu takvim sisteminin verdiği sayısal değerler uluslararası kabul görmüş olarak kullanılmakta ise de, bundan böyle dini araştırmalarda kullanılacak olan ibareler OZ (Ortak Zaman) ve OZÖ (Ortak Zamandan Önce) kısaltmalarıdır, çünkü bunlar daha tarafsız bir tanımlama temin eden ibârelerdir." 
  46. ^ Andrew Herrmann (27 May 2006). "BCE date designation called more sensitive". Chicago Sun-Times. 2008-10-03 tarihinde kaynağından arşivlendi. https://web.archive.org/web/20071012132841/http://findarticles.com/p/articles/mi_qn4155/is_20060527/ai_n16436633. Erişim tarihi: 2011-05-18. "Herrmann'ın gözlemlerine göre, müzelerde, akademik çevrelerde ve okul kitaplarında bu iki ibarenin değiştirilmesi, Hristiyan olmayan topluluklarda daha büyük ilgiyle karşılandı. Bununla birlikte Hristiyanlar içinde de bunun herkesin içine sinen bir durum olmadığını dile getirmektedir." 
  47. ^ Anno Domini -“Rabbi(mizi)n Yılı” anlamına gelir-"Anno Domini". Merriam Webster Online Dictionary. Merriam-Webster. 2003. http://www.merriam-webster.com/dictionary/anno%20domini. Erişim tarihi: 2011-05-18. 
  48. ^ "Historical background of the use of "CE" and "BCE" to identify dates". Ontario Consultants on Religious Tolerance. http://www.religioustolerance.org/ce_info1.htm#wce. Erişim tarihi: 2011-05-18. "World Christian Encyclopedia: A Comparative survey of churches and religions - AD 30 to 2200 editörlerine ve David Barrett'a göre dünyâda başlıca 19 din var ve bu dinler de 270 farklı gruba ayrılmış durumda ve bunun dışında birçok da küçük dinî gruplar var. Bütün bu dinî toplulukların büyük çoğunluğu Nasıralı Yeşua'yı Tanrı veyâ Mesih olarak kabûl etmiyor. Diğer dinlerin tâbîlerinden Yeşua'nın bu konumunu kabûl etmelerini beklemek rahatsızlıklara yol açabiliyor." 
  49. ^ Heustis, Reer R, Jr. (9 September 2007). "Common Era and the culture war (Ortak Zaman ve kültür savaşı)". RenewAmerica. http://www.worldviewweekend.com/news/article/common-era-and-culture-war. Erişim tarihi: 2011-05-18. "İçinde bulunduğumuz sene "Ortak Zaman" 2007 olarak zikrediliyor, İsa Mesih'e atıf olduğu kuşkusuz ibâre olan "Rabbin Yılı" 2007 olarak değil...Ortak Zaman tâbirinin savunucuları, bu tâbiri, dinî olarak tarafsız ve bütün dinlere saygılı olarak tanıtıyorlar. Onların belirttiğine göre, İsa'nın herkesin Rabbi olduğuna herkes inanmıyor, dolayısıyla Mesih'in Rabliğini tanımak zorunda değil... Unutmayın ki Mesih sadece Hristiyanların değil bütün insanlığın Rabbidir. Filipililer 2:9-11: ‘Bunun için de Allah onu pek çok yükseltti, ve her ismin fevkinde olan ismi ona ihsan etti; ta ki İsa'nın isminde bütün göktekiler ve yerdekiler ve yer altındakiler diz çöksün, ve Baba Allah'ın izzeti için her dil İsa Mesih Rab'dir diye ikrar etsin.’" 
  50. ^ McKim, Donald K (1996). Common Era entry. ISBN 978-0-664-25511-4. https://books.google.com/books?id=UJ9PYdzKf90C&pg=PA41&dq=common+era#v=onepage&q=common%20era&f=false. Erişim tarihi: 2011-05-18. 
  51. ^ Kuran, 3:59
  52. ^ Kuran, 4:158
  53. ^ Kuran, 5:17
  54. ^ Kuran, 112:1-4
  55. ^ Kuran, 2:87
  56. ^ Kuran, 4:157, Elmalılı Hamdi Yazır meâli (sâdeleştirilmiş)
  57. ^ Kuran, 61:6
  58. ^ “Benim ismim Kur’ân’da Muhammed, İncil’de Ahmed, Tevrat’ta Ahyed’dir.” Nebhânî, Hüccetüllah ale’l-Âlemîn, 108, 112; Halebî, es-Sîretü’l-Halebiye, 1:353; el-Envârü’l-Muhammediyye mine’l-Mevâhibü’l-Ledünniyye, s. 143 (İbn-i Abbas’dan rivayet olunmuştur)
  59. ^ Saf Suresi, 6
  60. ^ Said Nursî, Mektûbat, s. 165, Envâr Neşriyât, İstanbul:2010. Said Nursi, İncil'deki ilgili fıkralardan ikisinin Arapçalarını alıntılar. Bunlardan birisi, "قَالَ الْمَسِيحُ اِنِّى ذَاهِبٌ اِلَى اَبِى وَ اَبِيكُمْ لِيَبْعَثَ لَكُمُ الْفَارَقْلِيطَا", diğeri ise "اِنِّى اَطْلُبُ مِنْ رَبِّى فَارَقْلِيطًا يَكُونُ مَعَكُمْ اِلَى اْلاَبَدِ"
  61. ^ Catholic Encyclopedia'da Paraclete.. Erişim: 5 Ekim 2015.
  62. ^ Said Nursî, Mektûbat, s. 171, Envâr Neşriyât, İstanbul:2010. Evliya Çelebi'nin eserinde Osmanlı alfabesiyle alıntıladığı o âyette geçen kelimeler; "ايتون Bir oğlan", "ازربيون İbrahim neslinden ola", "پروفتون Peygamber ola", "لوغسلين yalancı olmaya", "بنت onun", "افزولات doğum yeri Mekke ola", "كه كالوشير salihlikle gelmiş ola", "تونومنين onun mübarek adı", "مواميت Mevamit ola", "اسفدوس ona uyanlar", "تاكرديس bu dünyânın mâliki olalar", "بيست بيث ve o dünyânın mâliki olalar" Said Nursî, mevamit kelimesinin sırasıyla Muhammed ve Memed kelimelerinden tahrif edildiğini savunur.
  63. ^ Evliya Çelebi; Günümüz Türkçesiyle Evliya Çelebi Seyahatnamesi; 3. Kitap, 1. Cilt, s.140-141 vd.; hazırlayanlar, Seyit Ali Kahraman, Yücel Dağlı; Yapı Kredi Yayınları; 3. Baskı, İstanbul:Haziran 2012; ISBN 978-975-08-1101-1.
  64. ^ Yuhanna, 14:16; 14:26; 15:26; 16:7

Bibliyografya[değiştir | kaynağı değiştir]