Zülkarneyn

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Zülkarneyn
ذُو ٱلْقَرْنَيْن
Dhu al-Qarnayn Name.svg
İslam kaligrafisinde Zülkarneyn'in adı.
Meslek Komutan

Zülkarneyn (Arapça: ذو القرنين), İslam dininin kutsal kitabı Kur'an'ın Kehf Suresi'nde geçen bir kişidir. Peygamber olup olmadığı tartışmalıdır. Allah'ın yardımıyla doğuya ve batıya büyük seferler yaptığından, Ye'cüc ve Me'cüc'ü engellemek için bir set inşa ettiğinden söz edilir. Hangi çağda yaşadığı belirtilmemiştir.

Kelime anlamı[değiştir | kaynağı değiştir]

Zülkarneyn kelimesi Arapçadır. , (e)l ve karneyn kelimelerinin birleşmesinden meydana gelmiştir. , ''sahip ve mâlik'' demektir. Karn ise ''boynuz, perçem, tepe, zaman, güneş'' anlamlarına gelir. Karneyn, karn'ın tesniyesi, yani iki tanesi demektir. Buna göre Zülkarneyn kelimesi iki boynuz sahibi şeklinde tercüme edilir.[1]

Zülkarneyn'in kimliği[değiştir | kaynağı değiştir]

Zülkarneyn anlatısında geçen, Zülkarneyn'in Ye'cüc ve Me'cüc'ü engelleyecek bir set inşa ettirmesini betimleyen, 16. yüzyıldan kalma bir Fars minyatürü.

Zülkarneyn karakteri, kelime anlamının çift boynuz sahibi olması nedeniyle, çift boynuzlu miğfer takan Makedonya Kralı Büyük İskender ile[2][3][4][5][6][7] sıklıkla özdeşleştirilir.

Ebu'l Kelam Azad,[8] Muhammed Hüseyin Tabatabaî[9] ve Nasir Mekarim Şirâzî[10] gibi tefsir âlimleri tarafından ve bazı Hristiyanlarca Ahameniş (Pers) Kralı Büyük Kiros ile de özdeşleştirilir.[3][5][11][12][13]

Derbent, Dağıstan'da bulunan Hazar kapısı, sıklıkla İskender kapısı olarak nitelendirilir.
Büyük İskender'i başındaki Amon boynuzlarıyla Mısır fatihi olarak tasvir eden para

Kur'an'da kimlik tanımı flu çizgilerle yapılmış efsanevî bir komutan veya kral olduğu anlaşılan Zülkarneyn’in demir işlemeyi bildiği göz önüne alındığında, Demir Çağı'ndan sonra yaşadığı anlaşılır.

Sınırları doğuda ve batıda olabilecek en geniş noktalara ulaşan bir devlet veya hükümranlığın başını temsil edişi, başarılarının büyüklüğünün kendisini Tanrı’nın desteklediği efsanesinin yerleşmesine yol açışı ve başında da savaşlarda kullandığı çift boynuzlu miğfere ithafen Zülkarneyn (çift boynuzlu) ifadesinin kullanılıyor oluşu, Zülkarneyn'in Makedon Kralı Büyük İskender ile uyumlu gözükmesine ve Kur'an yorumcularının çoğunun Zülkarneyn’in İskender olduğu sonucuna ulaşmasına sebep olmuştur.[14][15]

Zülkarneyn'in demir kitleleri ile inşâ ettiği Zülkarneyn Seddi de, İskender'in Kafkas dağlarında inşa ettiği "İskender Kapısı" ile örtüşmektedir.

Bununla birlikte, bazı başka tefsirci ve araştırmacılar ise İskender'in İslam inancıyla bağdaşan bir dine sahip olmadığının bilindiğini de belirterek, Kiros Silindiri'nde Pers Kralı Kiros'un kendisinin Tanrı tarafından kutsandığını söylemesi, Babil'e geldiğinde oradaki Yahudileri Babil tutsaklığından kurtarması ve Kudüs'e dönüp tapınaklarını yeniden inşa etmeye izin vermesi dolayısıyla Yahudiler tarafından bilinmesi, Tevrat'ta da adının geçmesi ve buna rağmen İskender'in o dönemde zaten bilinen biri olması dolayısıyla, Kur'an'da geçen bağlamının makul olmadığı düşüncesiyle Kiros'un İskender olduğunu düşünmektedirler. Ancak bu görüş tarihsel olarak tutarsızdır, çünkü Ahameniş Kralı Büyük Kiros ile Makedonya Kralı Büyük İskender arasında yaklaşık olarak 300 sene vardır ve Kiros, İskender'den önce yaşamıştır.

Zülkarneyn karakterinin kimliği, yoğun olarak İskender ve Kiros arasında gidip gelmektedir. Zülkarneyn'in daha çok Büyük İskender olduğu kabul edilmektedir. Ancak ünlü Türk akademisyen, fizikçi ve din felsefecisi Enis Doko, kendi görüşlerine ve araştırmalarına dayanarak İskender'in Zülkarneyn olamayacağını söylemektedir ve eklemektedir:[16]

Büyük İskender'in hayatına baktığımız zaman, bir kere İskender tek Tanrı'ya inanan bir şahıs değil. Ahirete inandığını gösteren bir veri de yok elimizde. Adil bir yönetici olduğunu da söyleyemeyiz. ^ Dünyanın dört tarafına sefer düzenlediğini de söyleyen bir anlatı yok. İskender, Makedonya'dan başlayıp Hindistan'a kadar gidiyor. Oradan da, askerler isyan edince Babil'e dönüyor, yani Batı'ya dönüyor ama orada herhangi bir fetih yapmıyor. İskender'in Kafkasya'da duvar inşa ettiği iddiasının da tarihsel olarak geçerli olmadığına inanıyoruz. Dolayısıyla Kur'an'ın bize sunduğu Zülkarneyn portresi ile tarihin bize sunduğu İskender portresi birbiriyle çelişiyor.

Ben Zülkarneyn'in, Pers İmparatoru Büyük Kiros olduğunu düşünüyorum. Çünkü, adaletiyle ünlü bir hükümdar... Düşmanları tarafından dahi, hatta Yahudi kaynaklarında dahi adaletiyle tanınıyor. Tevrat'ta adı geçiyor. Dünyanın farklı yönlerine çok sayıda sefer düzenliyor. Genel kaanate göre (tartışmalı olsa da) Kiros'un dini inancı Zerdüştlük'tür, yani tek Tanrı inancıdır, yani ahirete de inanıyor, bu da Kur'an ile uyuşuyor. Buna ek olarak, Pers İmparatorluğu'nun Kiros zamanında, barbar kavimlerin saldırılarından korunmak için Kafkasya'da duvar inşa ettiğini biliyoruz, hatta bu duvarın kalıntıları da mevcut.

Bazı yorumcuların iddiası, O'nun İslam Peygamberi Muhammed'in kendisi olduğu şeklindedir.[17]

Bazı araştırmacılara göre ise Zülkarneyn, Musa'dır.

Ayrıca Zülkarneyn'in, Bilge Kağan veya antik çağda yaşamış bir başka Türk komutan ya da Oğuz Han olduğu da iddia edilmektedir.[18]

Yorumlarında çağdaş unsurları kullanan bâzı modernist yorumcular ise, O'nun gezegenler arası seyahat yapabilen bir zaman yolcusu olduğunu ileri sürebilmektedirler.

Kur'an'da Zülkarneyn[değiştir | kaynağı değiştir]

Kur'an'da Zülkarneyn Kehf Suresi'nin 83. ilâ 102. ayetleri arasında geçmektedir. Yahudilerin teklifleri ile Mekkelilerin Muhammed'i imtihan etmek için sordukları sorulardan biri olan "yeryüzünün hem doğusuna hem de batısına sefer yapmış olan şahıs" ile ilgilidir.[19]

Sana Zülkarneyn hakkında soru soruyorlar. De ki: "Size onunla ilgili bir parça okuyacağım." ● Gerçekten biz onu yeryüzünde iktidar sahibi kıldık, ona (muhtaç olduğu) her şey için bir yol öğrettik. ● O da bir yol tutup gitti. ● Nihayet güneşin battığı yere varınca, onu kara bir balçıkta batar (gibi) buldu. Orada bir kavme rastladı. Bunun üzerine biz, "Ey Zülkarneyn! Onları ya cezalandıracak veya haklarında iyi davranma yolunu seçeceksin" dedik. ● O, şöyle dedi: "Haksızlık edeni cezalandıracağız; sonra o, rabbine gönderilecek; Allah da ona korkunç bir azap uygulayacak. ● İman edip iyi şeyler yapan kimseye gelince, onun için de en güzel karşılık vardır. Ve ona işimizden kolay olanını buyuracağız. ● Sonra yine bir yol tutup gitti. ● Nihayet güneşin doğduğu yere ulaşınca, onu öyle bir kavim üzerine doğar buldu ki, onlar için güneşe karşı bir örtü yapmamıştık. ●İşte böyle oldu! Biz onunla ilgili her şeyi ayrıntısıyla biliyorduk. ● Sonra yine bir yol tuttu. ● Nihayet iki dağ arasına ulaştığında bunların ötesinde nerede ise hiçbir sözü anlamayan bir kavim buldu. ● Dediler ki: "Ey Zülkarneyn! Bu memlekette Ye’cûc ve Me’cûc bozgunculuk yapmaktadırlar. Bizimle onlar arasında bir sed yapman için sana bir bedel ödesek kabul eder misin?" ● Zülkarneyn şöyle cevap verdi: "Rabbimin beni içinde bulundurduğu nimet ve kudret sizinkinden üstündür. Siz bana kuvvetinizle destek olun da, sizinle onlar arasına aşılmaz bir engel yapayım. ● Bana, demir kütleleri getirin." Nihayet (vadiyi demirle doldurup) iki dağın arasını aynı seviyeye getirince, "Ateşi körükleyin!" dedi. Artık onu kor haline getirdiği vakit, "Getirin bana, üzerine bir miktar erimiş bakır dökeyim" dedi. ● Artık onu ne aşabildiler ne de delebildiler. ● Zülkarneyn, "Bu, rabbimden bir rahmettir. Fakat rabbimin vaadi gelince O, bunu yerle bir eder. Rabbimin vaadi haktır" dedi. ● O gün (kıyamet günü) biz onları, birbirine çarparak çalkalanır bir halde bırakmışızdır; sûra da üfürülmüş, böylece onları bütünüyle bir araya getirmişizdir. ● Ve (dünyada iken) gözleri beni hatırlatacak delillere kapalı bulunan, vahye kulak vermeye de tahammül edemez olan kâfirleri o gün cehennemle yüz yüze getirmişizdir. ● O inkârcılar, beni bırakıp kullarımı yardımcı edineceklerini mi sandılar? Biz cehennemi inkârcılar için bir konak olarak hazırladık![19] (Kehf : 83-102)

Ayrıca bakınız[değiştir | kaynağı değiştir]

Notlar[değiştir | kaynağı değiştir]

Dış kaynaklar[değiştir | kaynağı değiştir]

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. ^ El-Firuzabadî El-Kamusu'l-Muhît, Kahire, 1332, cilt IV, s.304.
  2. ^ "Alexander the Great". Oxford Islamic Studies. 10 Mart 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. 
  3. ^ a b Wheeler, Brannon M.; Wheeler, Associate Professor of Islamic Studies and Chair of Comparative Religion Brannon M. (2002). Moses in the Quran and Islamic Exegesis (İngilizce). Psychology Press. ISBN 9780700716036. 25 Haziran 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 28 Nisan 2020. 
  4. ^ İbn Kathir tefsiri, Kur'an 18:84.
  5. ^ a b Shirazi, Naser Makarem. Tafseer-e-Namoona. 14 Ağustos 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 28 Nisan 2020. 
  6. ^ Ibn Taymiyyah. الفرقان - بین اولیاء الرحمٰن و اولیاء الشیطٰن [The Criterion - Between Allies of the Merciful & The Allies of the Devil] (PDF). Ibn Morgan, Salim Adballah tarafından çevrildi. Idara Ahya-us-Sunnah. s. 14. 21 Ekim 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi (PDF). Erişim tarihi: 28 Nisan 2022. 
  7. ^ Seoharwi, Muhammad Hifzur Rahman. Qasas-ul-Qur'an (PDF). 3. [ölü/kırık bağlantı]
  8. ^ Dhul-Qarnayn: Encyclopedia - Dhul-Qarnayn 27 Eylül 2007 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi..
  9. ^ El-Mizan Tefsiri, cilt 26.
  10. ^ Bargozideh Tafseer-i Nemuneh, cilt 3, s.69.
  11. ^ Maududi, Syed Abul Ala. Tafhim al-Qur'an. 20 Kasım 2019 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 28 Nisan 2020. The identification ... has been a controversial matter from the earliest times. In general the commentators have been of the opinion that he was Alexander the Great but the characteristics of Zul-Qarnain described in the Qur'an are not applicable to him. However, now the commentators are inclined to believe that Zul-Qarnain was Cyrus ... We are also of the opinion that probably Zul-Qarnain was Cyrus... 
  12. ^ Pirzada, Shams. Dawat ul Quran. s. 985. 14 Temmuz 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 28 Nisan 2020. 
  13. ^ http://www.orientdienst.de/praxis/gesprachs-tipps/am-koran-anknupfen/ 14 Mart 2014 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi., 2013-08-08
  14. ^ "Arşivlenmiş kopya" (PDF). 16 Temmuz 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi (PDF). Erişim tarihi: 20 Mart 2017. 
  15. ^ "Arşivlenmiş kopya". 11 Haziran 2012 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 17 Nisan 2012. 
  16. ^ Zülkarneyn efsane mi? Zülkarneyn kim? 25 Ocak 2022 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. | Enis Doko
  17. ^ "Arşivlenmiş kopya". 2 Ocak 2012 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 20 Temmuz 2012. 
  18. ^ "TÜRK TARİHİNE AİT YENİ SIRLAR". ON ALTI YILDIZ. 20 Temmuz 2018 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 25 Ocak 2022. 
  19. ^ a b "Kehf Suresi 83. Ayet Tefsiri - Diyanet İşleri BaşKanlığı". kuran.diyanet.gov.tr. 5 Temmuz 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 21 Mart 2021.