Musa

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Şuraya atla: kullan, ara
Musa
Rembrandt - Moses with the Ten Commandments - Google Art Project.jpg
Rembrandt'ın Musa Yasa Tabletlerini Kırıyor adlı tablosu (1659)
Doğum Goşen, Aşağı Mısır
Ölüm Nibo Dağı, Moab (bugünkü Ürdün)
Milliyet İsrailoğlu
Evlilik(ler) Sippora
Çocuk(lar) Gerşom
Eliezer
Ebeveyn(ler) İmran (baba)
Yoheved (anne)
Akraba(lar) Harun (erkek kardeş)
Miryam (kız kardeş)

Musa (Arapça: موسى, İbranice: מֹשֶׁה Móše), İbrani peygamber, öğretmen ve lider.[1] İslam[2], Hristiyanlık[3], Yahudilik[4] ve Bahailikte[5] peygamber kabul edilir. MÖ 1300 yılında halkını Mısır'daki esaretten kurtardığına inanılır.[1]

Tevrat anlatılarına göre Musa[değiştir | kaynağı değiştir]

Musa'nın hayatı ile ilgili kaynak alınan belgeler dinî metinlerdir. Bunlar Tevrat'ın Çıkış, Levililer, Sayılar ve Tesniye bölümleridir.

Tekvin ve Çıkış'a göre; İsrailoğulları Mısırlı yerliler ile birlikte Nil Deltası'nın doğu tarafında en ağır işlerde çalışmakta ve Firavun'a kölelik etmekteydiler.

Musa, İmran'ın oğludur, Onun babası Yahser, onun da babası Kahes'dir. Levi kabilesindendir, Yakup'un soyundan gelir ve Annesi Yocheved'dir. Kız kardeşi Meryem, erkek kardeşinin adı ise Harun'dur.

Musa'yı İsrailoğulları'na seslenirken tasvir eden bir görsel.
Musa ve Firavun, 6. yüzyıl İncili.

Musa doğduğu sırada Mısır'da İsrailoğulları köle olarak en ağır işlerde çalıştırılmaktaydı. İsrailoğulları atalarının toprakları olan Kenan illerine gitmek istedi iseler de Firavun onları bırakmadı. Kur'an'a ve Tevrat'a göre Firavun gördüğü bir rüya üzerine İsrailoğullarından doğan bütün erkek çocukların öldürülmesini emretti. Bu hadise Kur'an ve Tevrat'ta yer almaktadır.[6][7] Bunun üzerine çocuklar öldürülüp Nil Nehrine atıldı.

Ancak erkeklerin azalması bazı işlerin aksamasına sebep oldu ve bunun üzerine Firavun çocukların bir sene öldürülüp bir sene öldürülmemesini emretti.

Musa, çocukların öldürüldüğü sene dünyaya geldi. İmran ve Yocheved ona yalnızca üç ay bakabildi. Kur'an'a göre Musa'nın annesine: "Çocuğu emzir, başına geleceklerden korktuğun zaman onu suya (Nil'e) bırak. Korkma, üzülme. Biz şüphesiz onu sana döndüreceğiz ve peygamber yapacağız" denmiştir.[8] Annesi Musa'yı zift ile birbirine yapıştırılmış otlardan oluşan bir muhafaza içerisinde Nil Nehrine bırakır. Musevi kaynaklara göre firavun'un kızı Thermuthis[9] Kurana göre ise karısı Asiye (daha sonra Musa'nın peygamberliğine inanacaktır)[10] Musa'yı bulur ve saraya alır.

Ancak çocuğun İbranî olduğu kısa sürede anlaşılır. Musa'nın ablası onu emzirecek bir İbranî aile bildiğini söyler ve onu gerçek annesine geri götürür.

Firavun bir İbranî olduğu gerekçesiyle çocuğu istemez, ancak daha sonra kabullenir. Kuran'da şöyle denir: "Firavun'un karısı dedi ki: "Benim için de, senin için de bir göz bebek; onu öldürmeyin; umulur ki bize yararı dokunur veya onu evlat ediniriz. "Oysa onlar (başlarına geleceklerin) şuurunda değillerdi."[11]

Mısır: Salgın hastalıklar ve toplu göç[değiştir | kaynağı değiştir]

Allah Musa'ya İsrailoğulları'nı firavunun köleliğinden kurtarma görevi verir. Ona bir asa verir ve Musa bu asa ile lüzumunda içinden yılan/ejderha çıkarma, Kızıl denizi ikiye yarma, hastaları iyileştirme ve nehrin suyunu kan rengine çevirme gibi çeşitli mucizevî işler yapar[12] Kuran’a göre Musa Firavun’u İsrailoğullarını bırakması ve Allah'a iman etmesi yönünde davet eder. Ancak o bu daveti kabul etmez.[13][14]

Tarihsel varlığı[değiştir | kaynağı değiştir]

Musa'nın gerçek bir kişilik olup olmadığı spekülatiftir.[15]

Doğumu ve büyütülmesi ile ilgili anlatılan öykülerin bir kısmı Akad kralı Büyük Sargon, Karna ve Oedipus öyküleri ile örtüşür.[16]

Sigmund Freud'a göre O bir Aton dini mensubudur ve Musevilik bu dini izlerini taşır. Akhenaton'un aton için yazdığı düşünülen övgü şiiri ile mezmurlar bölüm 105 arasında paralele ifadeler bulunur. Erkek çocuklarının sünnet edilmesine de ilk mısırlılarda rastlanır. Mısırlı araştırmacı Ahmet Osman'a göre ise O Aton'un kendisidir.[17]

Musa Thutmose ile de ilişkilendirilir; Musa kendi annesi tarafından emzirildikten sonra saraya geri gelir ve ona hem sudan "çekip çıkarılma" (İbranice Maşa), hem de Antik Mısır dilinde (Moşe, örn. Thutmose=Thut isimli tanrının oğlu)"oğlu" anlamına gelen, Türkçede de Musa diye bilinen ismi verilir.[18]

Musa eski Mısır ve Yunan yazarlarına göre II. Ramses'in kızkardeşinin oğludur ve adı Rozarsif'tir.[19]

Musevilik'te ve Hristiyanlıkta Musa[değiştir | kaynağı değiştir]

Museviliğin kutsal kitabı Tanah'ın bir bölümünü meydana getiren Tevrat (Tora), Hristiyanlığın kutsal kitabı Kitab-ı Mukaddes'in Eski Ahit kısmında da bulunmaktadır. Bu sebeple Musevilikteki ve Hristiyanlıktaki Musa bahsi aynıdır.

İslam'da Musa[değiştir | kaynağı değiştir]

Musa İslamiyet'e göre kendisine kitap verilen peygamberlerdendir. Kekeme olduğu için kardeşi Harun ile görevlendirilmiş, Firavun'a on bela göstermiş, Kızıldeniz'i mucizevi bir şekilde asasıyla yararak İsrailoğulları'nı Mısır'dan çıkarmış, Firavun ve ordusu İsrailoğullarının peşinden gelirken Kızıldeniz'de boğulmuşlardır. Ayrıca asasıyla çölde İsrailoğulları için kayadan on iki pınar fışkırtmıştır. İnanca göre Tevrat, Allah tarafından Musa'ya indirilmiş, Sina yarımadasında, Eymen vadisinde, Tur dağında kavmine "on emir" adı altında Allah'ın şeriatını bildirmiştir. Kıssası özellikle Bakara suresi, Kassas suresi, Araf suresi, Şuara suresi ve Kehf suresi anlatılır.

İlgili belgeseller[değiştir | kaynağı değiştir]

İlgili filmler[değiştir | kaynağı değiştir]

  • 'On Emir (İngilizce: The Ten Commandments)' (1923)
  • 'On Emir (İngilizce: The Ten Commandments)' (1956)
  • 'The Bible', (1966) Fragman
  • 'Moses' (TV, 1995), Ben Kingsley
  • 'The Prince of Egypt' (Anime, 1998) Fragman
  • 'The Ten Commandments' (Anime, 2007) Fragman
  • 'Exodus: Gods and Kings' (2014), Cristian Bale Fragman

Ayrıca bakınız[değiştir | kaynağı değiştir]

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]

Wikimedia Commons'ta Musa ile ilgili çoklu ortam belgeleri bulunur.

  1. 1,0 1,1 "Moses." Encyclopædia Britannica Ultimate Reference Suite. Chicago: Encyclopædia Britannica, 2011.
  2. ^ İslam'da Musa: Kuran_ı Kerim, (19:51)
  3. ^ Hristiyanlık’ta Musa
  4. ^ Yahudilikte Musa
  5. ^ Bahailikte Musa
  6. ^ Eski Ahit/Çıkış/Bap1
  7. ^ Kuran-ı Kerim: 28/4
  8. ^ Kasas Suresi 7. Ayet
  9. ^ http://www.gutenberg.org/catalog/world/readfile?fk_files=2359&pageno=60
  10. ^ Kasas Suresi
  11. ^ Kasas Suresi 9. Ayet
  12. ^ [1]
  13. ^ Kuran:79/17 - 19
  14. ^ Kuran:20/47,48
  15. ^ William G. Dever 'What Remains of the House That Albright Built?,' in George Ernest Wright, Frank Moore Cross, Edward Fay Campbell, Floyd Vivian Filson (eds.) The Biblical Archaeologist, American Schools of Oriental Research, Scholars Press, Vol. 56, No 1, 2 March 1993 pp.25-35, p.33: 'the overwhelming scholarly consensus today is that Moses is a mythical figure.
  16. ^ Otto Rank (1914). The myth of the birth of the hero: a psychological interpretation of mythology.(İngilizce)
  17. ^ https://issuu.com/sacittademir/docs/orhan_g__kdemir_-_din_ve_devrim
  18. ^ Musa isminin kökeni, anlamı ve kaynağı
  19. ^ Orhan Dökdemir, din ve Devrim s.15